Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych (NDAP) – centralny urząd administracji rządowej obsługujący Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych – organ sprawujący nadzór nad narodowym zasobem archiwalnym i archiwami państwowymi w Polsce, podlegający Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Funkcjonuje na podstawie statutu, regulaminu organizacyjnego oraz ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwachUstawa z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach ()., natomiast jej strukturę i działalność określa statut oraz regulamin organizacyjny.
Struktura W skład NDAP wchodzą następujące komórki organizacyjne: Departament Archiwistyki Departament Informatyzacji Archiwów Departament Kształtowania Narodowego Zasobu Archiwalnego Departament Organizacji Archiwów Departament Popularyzacji Działalności Archiwalnej Departament Rozwoju Archiwów Biuro Dyrektora Generalnego
Historia NDAP powstała w 1951 na mocy dekretu Rady Ministrów o archiwach państwowychDekret z dnia 29 marca 1951 roku o archiwach państwowych (). i zastąpiła Wydział Archiwów Państwowych działający w Ministerstwie Oświaty. Nowo powołany urząd podlegał bezpośrednio Prezesowi Rady Ministrów, a jego głównym zadaniem było kierowanie działalnością archiwów państwowych. Początkowo NDAP podlegały dwa archiwa centralne, 13 archiwów wojewódzkich i 54 archiwa powiatowe. Pierwszym Naczelnym Dyrektorem Archiwów Państwowych po wydaniu dekretu został prof. Rafał Gerber, który dotychczas pełnił tę funkcję w Wydziale Archiwów Państwowych. Od czasów powstania ważną funkcją urzędu było prowadzenie działalności wydawniczej, w tym publikacja czasopism naukowych takich jak Archeion (nadal wydawany przez NDAP) i Teki Archiwalne (wydawane przez NDAP o 1992) oraz prac z zakresu archiwistyki i historii. Istotną zmianę przyniosła ustawa z 14 lipca 1983 o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, która ustanowiła Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych jako centralny organ administracji rządowej w sprawach państwowego zasobu archiwalnego. Do 1999 Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych podlegał ministrowi właściwemu do spraw szkolnictwa wyższego, kiedy to został podporządkowany Ministrowi Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Przy NDAP rozpoczęły działanie organy opiniodawczo-doradcze, które po wejściu w życie ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach stały się organami opiniodawczo-doradczymi Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych: Rada Archiwalna (powstała w 1953) Centralna Komisja Brakowania Akt (powstała w 1952; późniejsze nazwy: Centralna Komisja Oceny Materiałów Archiwalnych, obecnie: Centralna Komisja Archiwalnej Oceny Dokumentacji) Centralna Komisja Metodyczna (powstała w 1958) Komisja Zakupów Archiwaliów (powstała w 1962, obecnie nie istnieje). Od 1957 NDAP jest członkiem Międzynarodowej Rady Archiwów jako reprezentant polskich Archiwów Państwowych. Od 1996 zaangażowana jest w program UNESCO „Pamięć Świata”, a Naczelny Dyrektor jest przewodniczącym Polskiego Komitetu tego programu. Uczestniczy też w pracach europejskich gremiów archiwalnych European Board of National Archivists (EBNA) i European Archives Group (EAG).
Działalność NDAP jest urzędem obsługującym Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych, stąd jej funkcje i zadania wynikają bezpośrednio z zakresu działania Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych. Zalicza się do nich: koordynowanie działalności archiwalnej na terenie Polski obsługa Rady Archiwalnej, Centralnej Komisji Metodycznej i Centralnej Komisji Archiwalnej Oceny Dokumentacji nadzór nad gromadzeniem, ewidencjonowanie, przechowywaniem, opracowaniem, udostępnieniem materiałów archiwalnych oraz brakowanie dokumentacji niearchiwalnej opracowywanie zarządzeń Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych, wytycznych metodycznych i katalogów dobrych praktyk dla archiwów państwowych prowadzenie działalności wydawniczej w zakresie archiwistyki i dziedzin pokrewnych nadzór nad działalnością naukową i wydawniczą prowadzoną w archiwach państwowych prowadzenie współpracy międzynarodowej w zakresie spraw archiwalnych organizacja współpracy z uczelniami, instytutami naukowymi, fundacjami i stowarzyszeniami oraz z archiwami polonijnymi popularyzacja wiedzy o materiałach archiwalnych i archiwach oraz prowadzenie działalności informacyjnej organizacja konferencji, szkoleń i seminariów w zakresie archiwistyki koordynowanie zadań w dziedzinie informatyzacji (w tym projektowanie i rozwijanie systemów teleinformatycznych) oraz zarządzanie informacją w archiwach państwowych
Naczelni Dyrektorzy Archiwów Państwowych prof. Rafał Gerber (1951–1952) dr Henryk Altman (1952–1965) dr Leon Chajn (1965–1976) prof. Tadeusz Walichnowski (1976–1981) prof. Marian Wojciechowski (1981–1992) prof. Jerzy Skowronek (1992–1996) dr hab. Daria Nałęcz (1996–2006) dr Sławomir Radoń (2006–2011) dr Andrzej Biernat (2011, p.o. ) dr hab. Władysław Stępniak (2011–2016) dr Andrzej Biernat (2016, p.o.) dr Wojciech Woźniak (2016–2018) Ryszard Wojtkowski (2018–2019, p.o.) dr Paweł Pietrzyk (od 2019)
Kierownictwo Paweł Pietrzyk – Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych od 31 stycznia 2019 Ryszard Wojtkowski – zastępca Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych od 1 maja 2012 (p.o. Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych od 15 listopada 2018 do 31 stycznia 2019) Lucyna Harc – zastępca Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych od 17 lutego 2020 Jarosław Czuba – Dyrektor Generalny NDAP
Zobacz też lista archiwów państwowych w Polsce AZAK
Przypisy
Linki zewnętrzne Strona Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych
Kategoria:Urzędy centralne w Polsce