thumb|400px|Północno-wschodnia Syria - Stanowiska Archeologiczne Tell Arbid – stanowisko archeologiczne w północno-wschodniej Syrii, w dorzeczu rzeki Chabur.
Badania archeologiczne Pierwsze badania sondażowe wykonał w 1936 roku brytyjski archeolog sir Max Mallowan, mąż Agathy Christie. W latach 1996–2010 wykopaliska prowadziła polska ekspedycja archeologiczna Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego pod kierunkiem prof. Piotra Bielińskiego. W 2000 roku ekspedycję rozszerzono dzięki współpracy z Oriental Institute of Vienna University i Archeos Inc. oraz od 2004 z misją Uniwersytetu Masaryka w Brnie. W 2008 roku prof. Rafał Koliński z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, wieloletni członek ekspedycji CAŚ UW, rozpoczął trzyletni projekt badawczy „Upadek, regres czy rozwój. Sytuacja osadnicza i kulturowa w syryjskiej Dżezirze u schyłku wczesnego okresu epoki brązu”. Projekt skoncentrowany był na badaniach warstw z okresu postakadyjskiegoKoliński, R. (2013). Tell Arbid. Adam Mickiewicz University Excavations in Sector P – Spring Season of 2010, Polish Archaeology in the Mediterranean 22. Wszystkie prace badawcze na stanowisku zostały zawieszone z powodu wybuchu wojny w Syrii.
Opis stanowiska Tell Arbid jest stanowiskiem wielokulturowym. W epoce brązu było to średniej wielkości miasto położone pomiędzy największymi ośrodkami tego regionu w 3 tysiącleciu p.n.e.: Tell Brak (starożytne Nagar) i Tell Mozan (starożytne Urkisz). Zamieszkiwano je od okresu Niniwa 5 aż po czasy hellenistyczne, czyli od około 2750 do II w. p.n.e., przy czym najdłuższy czas jego zasiedlenia przypadał na epokę brązu. Najmłodsze pozostałości – z okresu nowobabilońskiego i hellenistycznego, są nieliczne, wskazując na mało intensywny charakter zasiedlenia.
Do najważniejszych obiektów należy odkryta w 2008 roku świątynia z okresu Niniwa 5, tzw. Świątynia Południowa wraz z prowadzącą do niej rampą. Po zachodniej stronie tellu zidentyfikowano drugą budowlę sakralną, tzw. Świątynię Południowo-ZachodniąBieliński, P. (2013). Preliminary Results of the Fifteenth Field Season of Joint Polish–Syrian Explorations on Tell Arbid, Polish Archaeology in the Mediterranean 22, 351–370.. Odkryto także groby z różnych okresów – kultury Niniwa 5Szeląg, D. (2012). Adult Burials of Ninevite 5 Date on Tell Arbid (2007-2008), Polish Archaeology in the Mediterranean 21, kultury Chabur (1950–1500 p.n.e.) oraz dwa bogato wyposażone groby kobiece z okresu Mitanni (1500–1300 p.n.e.).
Największy rozwój miasto przeżywało w III tysiącleciu, a w szczególności w jego pierwszej połowie, z której pochodzą dzielnice mieszkalne i gospodarcze, jak również obszary urzędowe i sakralne. Z okresu akadyjskiego zachowało się mniej pozostałości, znaleziono jednak całe naczynia i pozostałości budowli, podobnie mało wiemy o końcu tysiąclecia. Ślady osadnicze z początku II tys. p.n.e. występują nie na całym stanowisku. Z okresu mitannijskiego odsłonięto domy mieszkalne i groby, po nim jednak następuje przerwa w zamieszkaniu miasta. Dopiero w okresie nowobabilońskim pojawiają się pieczęcie cylindryczne i struktury mieszkalne świadczące o osadnictwie. Podczas badań odnaleziono m.in. pozostałości karawanseraju z III tysiąclecia p.n.e.
Z Tell Arbid pochodzi bogata kolekcja figurek glinianych – 577 zoomorficznych i 67 antropomorficznych, datowanych na III i II tysiąclecie p.n.e, a także kamienne paciorki (m.in. z karneolu, lapis lazuli), pieczęcie cylindryczne, narzędzia kamienne. Interesującą kategorię stanowią terakotowe modele rydwanów, odkryto 40 egzemplarzy, zachowanych w całości lub we fragmentach, datowanych od kultury Niniwa 5 po kulturę ChaburRaccidi, M. (2012). Chariot Terracotta Models from Tell Arbid, Polish Archaeology in the Mediterranean 21.
Bibliografia . Makowski, M. (2015). Zoomorphic Clay Figurines from Tell Arbid. Preliminary Report, Polish Archaeology in the Mediterranean 24/1 Bieliński, P. (2013). Preliminary Results of the Fifteenth Field Season of Joint Polish–Syrian Explorations on Tell Arbid, Polish Archaeology in the Mediterranean 22 Koliński, R. (2013). Tell Arbid. Adam Mickiewicz University Excavations in Sector P – Spring Season of 2010, Polish Archaeology in the Mediterranean 22 Koliński, R. (2012). Adam Mickiewicz University of Poznań Excavations in Sector P at Tell Arbid (Spring 2009), Polish Archaeology in the Mediterranean 21 Raccidi, M. (2012). Chariot Terracotta Models from Tell Arbid, Polish Archaeology in the Mediterranean 21 Szeląg, D. (2012). Adult Burials of Ninevite 5 Date on Tell Arbid (2007–2008), Polish Archaeology in the Mediterranean 21
Linki zewnętrzne Tell Arbid - strona projektu CAŚ UW Archaeological Expedition to Tell Arbid Badania na stanowisku Tell Arbid Rzeczpospolita: Krzysztof Kowalski 12-11-2008 "Nieznany konkurent Sumerów" Krótki raport z badań – sezon 2006 Krótki raport z badań – sezon 2007 Krótki raport z badań – sezon 2008 Krótki raport z badań – sezon 2008 (Poznań) Krótki raport z badań – sezon 2009 Krótki raport z badań – sezon 2009 (Poznań)
Przypisy
Kategoria:Stanowiska archeologiczne w Syrii Kategoria:Miasta starożytne