Czepiak (Ateles) – rodzaj nadrzewnych ssaków naczelnych z podrodziny czepiaków (Atelinae) w obrębie rodziny czepiakowatych (Atelidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w gęstych lasach Ameryki Środkowej i Południowej – od Meksyku po dorzecze Amazonki.
Morfologia Długość ciała samic 30–66 cm, samców 37–70 cm, ogona 64–93 cm; masa ciała samic 5–10,5 kg, samców 7,4–10,4 kg. Czepiaki z tego rodzaju charakteryzują się smukłą sylwetką przystosowaną do szybkiego przemieszczania się pomiędzy konarami drzew. Bardzo sprawnie poruszają się metodą brachiacji, wykorzystują również długi, chwytny ogon do przytrzymywania się gałęzi.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1806 roku francuski przyrodnik Étienne Geoffroy Saint-Hilaire w artykule poświęconym małpom z rodzaju Ateles, opublikowanym w roczniku Annales du Muséum d’histoire naturelle. Geoffroy Saint-Hilaire wymienił kilka gatunków – Ateles pentadactylus É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1806 (= Simia Paniscus Linnaeus, 1758), Simia Paniscus Linnaeus, 1758, Ateles arachnoides É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1806, Ateles belzebuth É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1806 i Ateles policomos (?) – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Simia Paniscus Linnaeus, 1758.
Etymologia Ateles (Ateleus): atelēs ‘niedoskonały’; w aluzji do braku kciuka. Paniscus: gr. Πανισκος Paniskos, od zdrobnienia Παν Pan, w mitologii greckiej syn Hermesa i Dryope, bóg opiekuńczy lasów i pól, strzegący pasterzy oraz ich trzód wywodzący się z Arkadii. Mamatelesus: modyfikacja zaproponowana przez meksykańskiego przyrodnika Alfonso Luisa Herrerę w 1899 roku polegająca na dodaniu do nazwy rodzaju przedrostka Mam (od Mammalia). Montaneia: Luis Montané Dardé (1849–1936), kubański lekarz i antropolog. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): †Montaneia antropomorpha . Ameranthropoides: nowołac. Americanus ‘Amerykanin, z Ameryki’; anthrōpos ‘człowiek’; -οιδης -oidēs ‘przypominający’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Ameranthropoides loysi (= Ateles hybridus ).
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|150pxAteles geoffroyiKuhl, 1820czepiak czarnoręki6 podgatunkówwschodni i południowo-wschodni Meksyk (od wschodniego San Luis Potosí, Veracruz i wschodniej Oaxaci) na południe do północno-zachodniej Kolumbii (Cordillera de Baudó)DC: 31–63 cmDO: 64–86 cmMC: 6–9,4 kgcentruj|150pxAteles fuscicepsJ.E. Gray, 1866czepiak ciemny2 podgatunkiwschodnia Panama (zbocza od strony Oceanu Atlantyckiego), zachodnia i południowo-zachodnia Kolumbia oraz północno-zachodni Ekwador (2 pozostałe populacje na zachód od Andów); zakres wysokości: 100–2500 m n.p.m.DC: 30–64 cmDO: 66–86 cmMC: 8–9 kgcentruj|150pxAteles chamek(Humboldt, 1812)czepiak czarnolicygatunek monotypowyamazońska Brazylia na południe od rzeki Amazonka, wschodnie Peru oraz północna i środkowa BoliwiaDC: 40–60 cmDO: 70–88 cmMC: 5–7 kgcentruj|150pxAteles paniscus(Linnaeus, 1758)czepiak czarnygatunek monotypowyregion Gujana (na wschód od rzeki Escequibo, nie na wybrzeżu), północno-wschodnia Brazylia (na północ od rzeki Amazonka, na wschód od rzeki Negro i rzeki Branco); wątpliwy na zachód od rzeki EscequiboDC: 42–66 cmDO: 64–93 cmMC: 8,4–9,1 kgcentruj|150pxAteles marginatusÉ. Geoffroy Saint-Hilaire, 1809czepiak białolicygatunek monotypowyendemit Brazylii (na południe od rzeki Amazonka, pomiędzy wschodnim brzegiem od rzek Tapajós i Teles Pires i zachodnim brzegiem rzeki Xingu)DC: 35–70 cmDO: 62–90 cmMC: 5,8–10,4 kgcentruj|150pxAteles belzebuthÉ. Geoffroy Saint-Hilaire, 1806czepiak czarcigatunek monotypowypołudniowa Wenezuela, północno-zachodnia Brazlia, wschodnia Kolumbia, wschodni Ekwador i północno-wschodnie Peru; granice zasięgu nie są dobrze znaneDC: 46–50 cmDO: 74–81 cmMC: 7,8–9,3 kgcentruj|150pxAteles hybridusI. Geoffroy Saint-Hilaire, 1829czepiak brązowygatunek monotypowypółnocno-wschodnia Kolumbia (dolina środkowego biegu rzeki Magdalena, Serranía de Perijá) do zachodniej Wenezueli (Andy; izolowane populacje w północno-środkowej części w Parku Narodowym Guatopo; zakres wysokości: 20–700 m n.p.m.DC: 45–50 cmDO: 74–81 cmMC: 7,5–10,5 kg Kategorie IUCN: – gatunek narażony, – gatunek zagrożony, – gatunek krytycznie zagrożony.
Takson o nieznanym lub wątpliwym zastosowaniu (nomen dubium): Simia Sapajus variegatus
Uwagi
Przypisy Nazwy polskie za:
Etymologia za:
Bibliografia
Kategoria:Czepiakowate