Yrjö Jooseppi Wichmann (ur. 8 września 1868 w Limince, zm. 5 maja 1932 w Helsinkach) – językoznawca fiński, zasłużony głównie dla poznania języków permskich, języka czeremiskiego (inaczej: maryjskiego) i dialektu csángó języka węgierskiego.
Na pierwszą wyprawę badawczą do Wotiaków (dziś zwanych często Udmurtami) został wysłany jeszcze jako student w czerwcu 1891 r. przez Société Finno-Ougrienne. Wyprawa trwała około roku i Wichmann przywiózł z niej zbiór 55 bajek, 560 pieśni, 40 modlitw, 440 zagadek, ok. 100 przysłów i zaklęć, a także rękopis sporządzonego przez dwóch miejscowych nauczycieli słownika jednego z dialektów wotiackich. W lecie 1894 r. wyruszył do Wotiaków po raz drugi. W 1897 r. opublikował swój doktorat o historii wokalizmu pierwszej sylaby w języku wotiackim (udmurckim).
Jednocześnie prowadził badania nad językiem zyriańskim (komi), którego znajomość mógł pogłębić jeszcze w Finlandii dzięki młodemu Zyrianinowi, który odbywał służbę wojskową w Petersburgu, skąd został na prośbę Société odkomenderowany do Helsinek, żeby służyć Wichmannowi pomocą jako native speaker. We wrześniu 1901 r. Wichmann wyruszył za pieniądze Uniwersytetu Helsińskiego, którego profesorem został dopiero co w tym roku mianowany, na wyprawę naukową do Zyrianów, z której powrócił po roku.
W 1903 r. opublikował monografię o zapożyczeniach czuwaskich w językach permskich. Jest to dzisiaj bodaj najbardziej znana jego praca, nadal wykorzystywana i cytowana.
W październiku 1905 r. wyruszył z żoną na prawie roczną wyprawę do Czeremisów (Maryjczyków). Zebrane wówczas teksty z pięciu dialektów czeremiskich wydał jednak dopiero w 1931 r. Po powrocie do Helsinek w sierpniu 1906 r. nie zatrzymał się w mieście na długo. Już jesienią tegoż roku pojechał do Mołdawii badać używany tam węgierski dialekt csángó. W ciągu czterech miesięcy zebrał pokaźną ilość poezji ludowej, zapisał ok. 6 tys. wyrazów do planowanego słownika i sporządził opis gramatyki tego dialektu. Materiałów tych jednak nie zdążył już sam opublikować. Wydano je pośmiertnie dopiero w 1936 r. Był redaktorem naczelnym Tietosanakirja (1921), fińskiego odpowiednika encyklopedii Nordisk familjebok.
W 1920 r. został mianowany profesorem zwyczajnym językoznawstwa ugrofińskiego.
Wszystkie badania Wichmanna skupiały się na fonetyce historycznej i etymologii. Innymi działami językoznawstwa nie interesował się właściwie wcale (pominąwszy jeden artykuł o czeremiskim słowotwórstwie nominalnym i jeden o fleksji w językach permskich). Najtrwalszym i najwartościowszym elementem jego pracy były niewątpliwie zebrane materiały językowe dające podstawę opisu tych języków w ich stanie z przełomu XIX i XX w.
Jego żona Julia Maria Wichmann (1881–1974, z domu Herrmann, Niemka pochodząca z Pančeva w Wojwodinie) towarzyszyła mężowi w niektórych wyprawach. Wydała książkę o etnografii Maryjczyków: Beiträge zur Ethnographie der Tscheremissen (1913).
Publikacje Zur Geschichte des Vokalismus der ersten Silbe im Wotjakischen (1897) Wotjakische Chrestomathie mit Glossar (1901) Die tschuwassischen Lehnwörter in den permischen Sprachen (1903) Zur Geschichte der finnisch-ugrischen anlautenden Affrikaten (1911) Zur Geschichte der finnisch-ugrischen l-Laute (1914) Nordisk Familiebog (1921)
Literatura Korhonen, M.: Finno-Ugrian language studies in Finland 1828-1918, Helsinki 1986. Stipa, G.J.: Finnisch-ugrische Sprachforschung von der Renaissance bis zum Neupositivismus, Helsinki 1990.
Kategoria:Fińscy językoznawcy Kategoria:Ludzie związani z Helsinkami Kategoria:Urodzeni w 1868 Kategoria:Zmarli w 1932