Krytyka Wikipedii

mały|Wikipedia mały|Wikibabel Wikipedia – projekt społecznie tworzonej wolnej encyklopedii internetowej, wraz ze wzrostem ilości zamieszczanych w nim informacji oraz popularności staje się coraz częściej obiektem krytyki. Najważniejsze z nich to stwierdzenie, że sama otwartość projektu sprawia, że nie może on być uznany za pewne źródło informacji. Wikipedia krytykowana była też za naruszanie neutralnego punktu widzenia, a także za fakt, że dynamika grupowa serwisu utrudnia jego rozwój. Konkretne przykłady krytyki dotyczyły wystawiania czytelnika na przykłady bezpośredniego lub zawoalowanego wandalizmu, podejmowane przez użytkowników o ostro zarysowanych poglądach próby zdominowania zamieszczanych w artykułach informacji przez własne źródła, cytowanie niedokładnych lub nieistniejących materiałów w charakterze źródeł zamieszczanych informacji, wojny edycyjne i inne przypadki destruktywnego zachowania części edytorów.

Szczególnie warte uwagi przykłady kontrowersji na temat Wikipedii i jej edytorów przyciągnęły nieprzychylną uwagę mediów. Krytycy za pośrednictwem przykładów Seigenthalera i Essjaya podważali jakość Wikipedii i jej użyteczność jako źródła materiałów referencyjnych. Wikipedia stawała się podmiotem parodii i innej krytyki opartej na humorze.

Krytyka koncepcji Model wiki Wikipedia stała się obiektem zarówno pochwał, jak i krytyki, jeśli chodzi o przyjęty w niej model edytowania ogólnodostępnego. Larry Sanger, który odegrał znaczną rolę w powstaniu projektu, bibliotekarze, pracownicy naukowi i edytorzy innych encyklopedii uznali Wikipedię za mającą znikome znaczenie w roli materiału referencyjnego. Część wykładowców uniwersyteckich odradza swoim studentom cytowanie encyklopedii w opracowaniach, zachęcając ich do powoływania się na źródła pierwotne. Jeden z programów studiów uniwersyteckich oraz kilka szkół zakazało nawet bezpośrednio korzystania z cytatów z Wikipedii.

Polityka Wikipedii zakłada, że twierdzenia powinny być poparte pewnymi materiałami źródłowymi – idealnie takimi, które pochodzą z publikacji poddanych recenzji naukowej. Jimmy Wales, de facto przywódca prac Wikipedii, podkreśla, że encyklopedie dowolnego typu nie są zwykle odpowiednim źródłem materiału referencyjnego, jak też nie powinno się w nich pokładać wiary godnej autorytatywnych materiałów. W opublikowanym w roku 2005 studium, Emigh i Herring zaznaczają, że Wikipedia może osiągnąć swoje cele dzięki mechanizmom społecznym, dokonując samodzielnego normowania, w którym rdzenna grupa aktywnych uczestników monitorować będzie projekt pod kątem problemów i oczekiwań co do encyklopedycznego tekstu w rozumieniu szerszej kultury. Oliver Kamm wyraził swój sceptycyzm w stosunku do obowiązującego w Wikipedii sposobu podejmowania decyzji opartego na konsensusie: „Wikipedia nie podąża ścieżką prawdy, lecz konsensusu i jak w trakcie niekończącego się politycznego maratonu rezultat będzie zależny od najgłośniejszej i najbardziej upartej frakcji”.

Użyteczność w charakterze materiału referencyjnego Wikipedia zaznacza fakt, że nie powinno się jej używać w charakterze materiału referencyjnego przez poważne opracowania naukowe. Bibliotekarz Philip Bradley powiedział w opublikowanym w październiku 2004 w dzienniku The Guardian wywiadzie, że koncepcja rządząca serwisem jest „cudowna”, lecz sam nie wykorzystałby jej w praktyce, nie zna też „żadnego bibliotekarza, który by się tego podjął. Głównym problemem jest tu brak autorytetu. W przypadku publikacji drukowanych, ich wydawcy muszą zamieszczać weryfikowalne i stabilne dane, gdyż od ich dokładności zależy wręcz ich przeżycie. W przypadku publikacji internetowych, weryfikowalność wypada przez okno”.

Robert McHenry, były redaktor główny encyklopedii Encyclopaedia Britannica, stwierdził w listopadzie 2004:

Firma medialna CNet Networks w materiale z 15 grudnia 2005 podała: „Wikipedia jest tak samo dobrym źródłem dokładnych informacji, jak Encyclopaedia Britannica, czcigodna skarbnica wiedzy o otaczającym nas świecie. Potwierdziły to opublikowane w czasopiśmie Nature w tym tygodniu badania”. Badania, które zostały przeprowadzone i opublikowane w grudniowym numerze czasopisma Nature, zostały skrytykowane przez Andrew Orlowskiego w materiale wstępnym do czasopisma The Register. Orlowski stwierdził:

Encyclopaedia Britannica również obaliła jakość przeprowadzonego przez Nature badania, twierdząc, że były one obarczone fatalną wadą. Materiały wysłane do recenzji były zbiorami, które czasami zawierały fragmenty artykułów dla młodszych czytelników. Czasopismo Nature potwierdziło, że część recenzowanych materiałów była zbiorami różnych haseł, lecz podważyło tezę, jakoby spowodowało to unieważnienie wyników badania. Encyclopaedia Britannica wysunęła też tezę, jakoby badania przeprowadzone przez Nature sugerowały, że częstotliwość błędów w obydwu encyklopediach jest podobna, lecz wyszczególnienie błędów pokazało, że błędy w Wikipedii częściej polegały na podawaniu nieprawdziwych faktów, błędy Britanniki z drugiej strony podlegały pod kategorię „błędów przemilczenia”.

Debata w Wall Street Journal W wydaniu dziennika Wall Street Journal z 9 grudnia 2006 Jimmy Wales podjął debatę z Dale Holbergiem, głównym redaktorem Encyclopaedia Britannica. Holberg koncentrował się na konieczności eksperckiego podejścia do edytowania i kontroli nad publikacją, powołując się na Lewisa Mumforda, który stwierdził, że zbyt dużo informacji może „sprowadzić stan intelektualnego osłabienia i wykończenia, które trudno odróżnić od ogólnej ignorancji”.

Wales podkreślił różnicę dzielącą Wikipedię od innych encyklopedii i zapewnił, że jej otwartość i przejrzystość stanowią drogę do jakości. Holberg stwierdził, że „nie ma czasu ani miejsca, by odpowiednio odnieść się do (krytyki)”, i że „jest w stanie zebrać dowolną liczbę łączy do artykułów przypisujących Wikipedii błędy”. Odpowiedź Walesa brzmiała: „Nie ma sprawy! Wikipedia rusza na pomoc z wysokiej jakości artykułem”, po czym podał link do artykułu o nazwie „Krytyka Wikipedii”.

Przydatność w charakterze encyklopedii Robert McHenry stwierdził, że Wikipedia błądzi, ogłaszając się encyklopedią, gdyż to określenie zawiera w sobie konieczność posiadania autorytetu i wiarygodności, co w ich rozumieniu jest niemożliwe w przypadku publikacji o otwartym modelu tworzenia. McHenry stwierdził:

Często krytykujący Wikipedię Orlowski napisał we wstępie do grudniowego numeru The Register z 2005 roku:

Pewna liczba naukowców – w tym Sarah Deutch, dziekan wydziału nauk społecznych i profesor Duke University, czy Margaret Humphries, profesor historii i profesor nadzwyczajny nauk medycznych Duke University – skrytykowało Wikipedię za jej nieodpowiedniość jako źródła encyklopedycznych informacji. Wielu edytorów Wikipedii nie legitymuje się posiadaniem tytułów naukowych lub innych poświadczeń wiedzy na stopniu akademickim – Susan Youngwood.. Wykorzystywanie Wikipedii podczas pisania oficjalnych prac jest w wielu szkołach i uniwersytetach zakazane. Istniały szkoły, które całkowicie odcięły swoim uczniom możliwość korzystania z Wikipedii; inne pozwalają do niej sięgać wyłącznie jako miejsca, w którym odnaleźć można właściwe materiały referencyjne. Profesor fizyki na University of Maryland, Robert L. Park scharakteryzował Wikipedię jako cel dla „dostarczycieli pseudonauki”.

Artykuły Wikipedii stały się materiałem źródłowym dla „rozszerzania perspektyw” dostępnych na stronach internetowych magazynu Science. Pierwszą „perspektywą” wykorzystującą łącze do artykułu w Wikipedii było hasło „A White Collar Protein Senses Blue Light” (dostęp jedynie dla subskrybentów)., a od tego czasu wiele artykułów zostało wzbogaconych w ten sposób. Wydawca magazynu Science twierdzi, że wydania on-line „zawierają hiperłącza – prowadzące bezpośrednio do stron zawierających inne znaczące informacje dostępne online, nieuwzględnione jednak w standardowej bibliografii”.

Antyelitaryzm jako słabość Współzałożyciel Wikipedii i były redaktor główny Nupedii Larry Sanger stwierdził w opinii opublikowanej w portalu Kuro5hin, że „antyelitaryzm” – aktywna pogarda dla ekspertów – był zjawiskiem o nieokiełzanym charakterze pośród edytorów Wikipedii i osób ją wspierających. Dodał też, że „zbyt wiele wiary i szacunku kierowane jest do tych, którzy w innych kontekstach Internetu nazwani byliby natychmiast trollami”. Opisywany przez Sangera trend można również określić mianem antyintelektualizmu.

Jimmy Wales przyznaje że istnieją znaczne rozbieżności jakości poszczególnych artykułów i materiałów opisujących różne dziedziny wiedzy, lecz średnia jakość w jego rozumieniu jest „całkiem niezła” i poprawia się z dnia na dzień.

Członkowie zespołu redagującego „Encyclopadia Britannica” twierdzą, że nie czują się zagrożeni przez Wikipedię. „Przesłanką Wikipedii jest to, że stałe podnoszenie jakości jest drogą do perfekcji; ta teza jest całkowicie nieudowodniona”, stwierdził w wywiadzie dla dziennika The Guardian główny edytor Ted Pappas.

Odchylenie systemowe w zakresie materiału Wikipedia była oskarżana o odchylenie systemowe – tendencję do szczegółowego opisywania materiału w sposób nieproporcjonalny do jego wagi. Stephen Colbert sztucznie chwalił kiedyś Wikipedię, pisząc, że „miecz świetlny jest w niej opisany o wiele bardziej szczegółowo niż prasa drukarska”. W udzielonym dziennikowi The Guardian wywiadzie, Dale Holberg, redaktor naczelny Encyclopaedia Britannica stwierdził

Ta niedoskonałość stała się przedmiotem gry znanej jako „Wikigroaning” – termin ukuty został przez Jona „DocEvil” Titanium współpracującego z witryną internetową „Something Awful”. W myśl zasad gry, dwa artykuły (o ile to możliwe o podobnych nazwach) podlegają porównaniu: jeden z nich opisuje poważne zjawisko, zaś drugi – zagadnienie ważne tylko dla ograniczonej liczby fanów. Krytycy Wikipedii przyznają, że zawarte w encyklopedii opisy pojęć z dziedziny kultury masowej nie narzucają automatycznie ograniczeń na opisywanie w niej bardziej „poważnych” tematów, jak podano w dokumencie „Wiki to nie papier” Jak stwierdził Ivor Tossell:

Z drugiej jednak strony, zasady obowiązujące w Wikipedii pozwalają podać w wątpliwość to stwierdzenie, gdyż nawet popularne artykuły bywają z niej usuwane ze względu na nikłą „encyklopedyczność”. Materiałem bardzo podatnym na usunięcie z zasobów Wikipedii są hasła opisujące wydawane w sieci Internet komiksy, zaś autorzy haseł je opisujące mieli problemy ze znalezieniem potwierdzenia encyklopedyczności tego typu wydawnictw w zasadach Wikipedii. Podobny charakter mają artykuły opisujące zjawiska określane mianem „memu internetowego” czy inne opisujące kulturę Internetu. Na wyjaśnienie swoistej niezgodności braku przyzwolenia na publikowanie artykułów tego typu z nieograniczoną przestrzenią publikacyjną Wikipedii stworzono kilka teorii, encyklopedii zarzucano cenzorstwo, mające sprawić, że będzie się ona prezentować o wiele „poważniej” niż inne media, czy przychylność edytorów skierowana ku konkretnym tytułom. Nicholson Baker stwierdził:

Neutralny punkt widzenia Koncepcja neutralnego punktu widzenia, w żargonie wikipedystów skracanego do NPOV – zasady Wikipedii niepodlegającej dyskusji – sama w sobie stawała się obiektem krytyki za bycie niemożliwym do osiągnięcia z uwagi na niemożliwe do uniknięcia preferencje edytorów ideałem. W wywiadzie z Jimmym Walesem i krytykiem Wikipedii Robertem Coksem, dziennikarz NPR Mark Glaser stwierdził:

Inni krytycy powołują się na opinię, jakoby NPOV miał być zgodny z „ogólnie przyjętym punktem widzenia”, co powoduje jednak, że ogólnie przyjęty punkt widzenia ma uprzywilejowaną pozycję, zaś inne, bardziej radykalne opisy danej kwestii startują z gorszej pozycji.

Trudność w sprawdzaniu faktów