Ryszard Walewski

Ryszard Walewski, właściwie Abram Lewi ps. „Jurek” (ur. 17 sierpnia 1906, zm. 1971) – żydowski lekarz, działacz ruchu oporu w getcie warszawskim, członek Żydowskiego Związku Wojskowego (ŻZW), uczestnik powstania w getcie warszawskim.

Życiorys Syn Luizera Lewiego i Róży z domu Jakubowicz. Ojciec był właścicielem fabryki w Kaliszu. W okresie I wojny światowej rodzinny majątek uległ zniszczeniu i rodzina tymczasowo przeniosła się do Łodzi, następnie (w 1927) Luizer Lewi zamieszkał w Gdańsku, a jego żona w Otwocku.

W 1926 ukończył gimnazjum męskie Towarzystwa Szerzenia Oświaty Technicznej wśród Żydów. Po zdaniu matury rozpoczął studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Warszawskiego. W roku akademickim 1930/31 odbył służbę wojskową. Dyplom magistra filozofii w zakresie historii uzyskał 30 czerwca 1932 r. W 1933 został przyjęty na medycynę na Uniwersytecie Warszawskim.

We wrześniu 1939, po inwazji III Rzeszy na Polskę, znalazł się we Lwowie, który po 17 września był okupowany przez Związek Radziecki. Kształcił się w Lwowskim Instytucie Państwowym i pod koniec marca 1940 uzyskał dyplom. Na początku maja 1940 wrócił do Warszawy, by pomagać swojej rodzinie w Otwocku. Od grudnia 1940 r. przebywał w getcie warszawskim. Pracował jako lekarz rejonowy w części getta obejmującej teren ul. Wołyńskiej, Miłej oraz Zamenhoffa.

Nieprzyjęty do Żydowskiej Organizacji Bojowej (ŻOB) w okresie tuż przed powstaniem w getcie warszawskim został przyjęty do Żydowskiego Związku Wojskowego. Był jednym z nielicznych bojowców ŻZW którzy przeżyli wojnę. Po wojnie w 1948, złożył obszerne zeznania podczas warszawskiego procesu gen. Jürgena Stroopa. Jego relacja przechowywana jest w Instytucie Żabotyńskiego w Tel Awiwie. Według jego przekazu przed powstaniem doszło do podziału terenu getta między ŻZW a ŻOB czego żaden inny uczestnik powstania nie potwierdził.

W lipcu 1943 opuścił teren getta i ukrywał się po stronie aryjskiej, gdzie był narażony m.in. na szantaże. W 1944 uczestniczył w powstaniu warszawskim. W 1945 wstąpił do Polskiej Partii Robotniczej, a po 1949 r. do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. W 1945 pracował w sanatorium w Otwocku. Od połowy 1945 do 1946 znalazł zatrudnienie w Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego, m.in. jako kierownik Wydziału Lekarsko-Sanitarnego Departamentu Więzień i Obozów. Z kolei od 1950 pracował w Państwowym Zakładzie Wydawnictw Lekarskich.

W listopadzie 1957 wyjechał do Izraela. Zamieszkał w Ramat Awiw. W Izraelu pracował jako lekarz, najpierw w Beer Jaakow, a następnie w Ramat Awiw. Działał na rzecz upamiętnienia ofiar Holokaustu. Artykuły poświęcone martyrologii społeczności żydowskiej publikował m.in. w „Ma’ariv”, „Al-ha-Miszamar” oraz „Walce”, która była wydawana przez Komunistyczną Partię Izraela. Ryszard Walewski zmarł w 1971 r.

Zebrał bardzo bogate archiwum. Planował napisanie obszernej historii getta warszawskiego i żydowskiego powstania, co uniemożliwiła ciężka choroba. Finalnie zdążył napisać wspomnienia poświęcone najlepszemu przyjacielowi - Jurkowi Płońskiemu i innym powstańcom z getta. W 1976, pięć lat po jego śmierci, staraniem jego rodziny i Jerzego Płońskiego ukazało się pierwsze wydanie książki „Jurek” w wydawnictwie „Moreszet” w Tel Awiwie, w języku hebrajskim. Zadania opracowania archiwum ojca podjął się prof. dr Avi Valevski. Wydanie polskie staraniem Muzeum Getta Warszawskiego pojawiło się w 2020okładka.

Przypisy

Bibliografia

Artykuł Dariusz Libionki z Lubelskiego IPN „64 lata po powstaniu w Getcie Warszawskim. O nową historię Żydowskiego Związku Wojskowego” w Biuletynie Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych „Kombatant” (kwiecień 2007).

Kategoria:Mieszkańcy getta warszawskiego Kategoria:Polscy lekarze Kategoria:Powstańcy getta warszawskiego Kategoria:Żołnierze Żydowskiego Związku Wojskowego Kategoria:Urodzeni w 1906 Kategoria:Zmarli w 1971 Kategoria:Polscy Żydzi ocalali z Zagłady