Franciszek Peter vel Franz Peter (ur. 8 października 1896 w WiedniuFranz Peter w The Aerodrome wraz z listą zwycięstw, zm. 1968 w WarszawieT. Goworek, op.cit., s.21–22.) – austriacki lotnik wojskowy i inżynier – porucznik cesarskiego i królewskiego Lotnictwa, major pilot Wojska Polskiego, as myśliwski z I wojny światowej, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys Służba w Cesarskim i Królewskim Lotnictwie Franz Peter urodził się w Wiedniu jako syn Franciszka i Marii z d. Kossak, w rodzinie pochodzącej z Zaolzia. Podczas I wojny światowej służył w lotnictwie austro-węgierskim. Początkowo latał na samolotach rozpoznawczych, następnie ukończył szkolenie pilota myśliwskiego i od wiosny służył w eskadrze myśliwskiej Flik 3/J (Fliegerkompagnie 3/J) na froncie austriacko-włoskim, m.in. ze Stefanem Stecem. Latał w niej na myśliwcach Albatros D.III (Oef). Wojnę zakończył w stopniu porucznika (Oberleutnant). thumb|left|Franz Peter – pilot w lotnictwie austro-węgierskim (ok. 1918) 16 lipca 1918 Peter w składzie klucza ze Stefanem Stecem i F. Navratilem odniósł dwa pierwsze zwycięstwa, nad myśliwcami włoskimi Hanriot HD.1 nad Val del Concei w rejonie jeziora Garda. 4 sierpnia 1918 zestrzelił włoski szybki bombowiec SVA-5 (sierż. Bartolomeo Arrigoni), a 20 sierpnia i 17 września samoloty rozpoznawcze Pomilio, zyskując status asa (17 września prawdopodobnie zestrzelił poległego w tym dniu dowódcę 134. eskadry włoskiej, kapitana obs. Adriano BaroneGregory Alegi: Pomilio PD/PE. Berkhamsted: Albatros Productions, 2006, seria: Windsock Datafile. no.117. . (ang.), s.13). 7 października 1918 zestrzelił szósty samolot – brytyjski myśliwiec Sopwith Camel (E1498 z 66 Sqn RAF, pilot 2/Lt GR Leighton66 Squadron, RFC & RAF, 1916 to 1919) k. Trydentu.
Służba w Wojsku Polskim i praca konstruktora silników sekcja wymaga uzupełnienia
Po zakończeniu I wojny światowej pracował jako pilot komunikacyjny, na linii Wiedeń–Budapeszt. Na skutek spotkania w Wiedniu ze Stefanem Stecem, na początku 1919 roku Peter przyjechał do Polski i zdecydował wstąpić do polskiego lotnictwa wojskowego (początkowo nie znał przy tym języka polskiego). Służył bojowo najpierw w 6 Eskadrze Wywiadowczej we Lwowie, broniącej miasta przed oddziałami ukraińskimi podczas wojny polsko-ukraińskiej. Latał tam jako pilot samolotów rozpoznawczych, zazwyczaj w załodze z obserwatorem Stanisławem Pietruskim. 6 marca 1919 miał wypadek na samolocie Albatros C.XII na skutek awarii silnika, lecz nie odniósł większych obrażeń. Brał udział w kilku lotach szturmowych atakując pozycje ukraińskie z broni pokładowej, a 30 kwietnia 1919 z Pietruskim rozpędził obsługę dwóch dział ukraińskich, zdobytych następnie przez Polaków. 14 maja 1919 został ranny w nogę podczas lotu szturmowego na pozycje piechoty pod Kulikowem i do połowy czerwca przebywał w szpitaluS. Pietruski: Lwowskie loty, s.15–18.S. Pietruski: Lwowskie loty. Część 2, s.12–13..
Brał następnie udział w wojnie polsko-bolszewickiej, m.in. od 4 lutego do marca 1920 tymczasowo dowodził 6 eskadrą wywiadowczą, działającą w rejonie Tarnopola.
Po zakończeniu działań wojennych pełnił służbę w Centralnych Zakładach Lotniczych, a następnie w Instytucie Badań Technicznych Lotnictwa na stanowisku kierownika oddziału silników. W 1929 skonstruował, mało udany, silnik gwiazdowy Peterlot (80 KM), zbudowany w liczbie 9 sztuk. Równocześnie pozostawał oficerem nadetatowym 2 pułku lotniczego w Krakowie. Z dniem 31 marca 1933 przeniesiony został w stan nieczynny na okres 12 miesięcyDziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 5 z 11.04.1933 r.. Z dniem 31 sierpnia 1934 przeniesiony został w stan spoczynkuDziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 14 z 22.12.1934 r..
Był następnie dyrektorem technicznym Wytwórni Maszyn Precyzyjnych „Avia”. W 1933 z A. Seńkowskim skonstruował w PZInż silnik rzędowy PS-II Petersen (90 KM) – zbudowano 11 sztuk, a w 1934 zaprojektował w Avii 4-cylindrowe silniki rzędowe Avia P-4 (100 KM) i Avia 3 (63 KM)Andrzej Glass: Polskie konstrukcje lotnicze 1893–1939, WKiŁ, Warszawa 1977, s. 45–51..
Zmarł w 1968 w Warszawie.
Awanse kapitan – zweryfikowany ze starszeństwem z 1 lipca 1919 (w 1924 zajmował 2 lokatę w korpusie oficerów aeronautyki) major – 18 lutego 1928 ze starszeństwem z 1 stycznia 1928 i 12 lokatą w korpusie oficerów aeronautyki
Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 8087 (27 lipca 1922) Krzyż Walecznych (dwukrotnie) Polowa Odznaka Pilota nr 30 (11 listopada 1928) Order Korony Żelaznej (Austro-Węgry) Krzyż Zasługi Wojskowej (Austro-Węgry) Medal Zasługi Wojskowej „Signum Laudis” (Austro-Węgry) Medal Waleczności (Austro-Węgry)
Zobacz też Lista austro-węgierskich asów myśliwskich podczas I wojny światowej
Przypisy
Bibliografia
Rocznik Oficerski 1924, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 851, 859, 863. Rocznik Oficerski 1928, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1928, s. 541, 548. Rocznik Oficerski 1932, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1932, s. 229, 837.
Stanisław Pietruski, Lwowskie loty [w:] „Lotnictwo z Szachownicą” nr 1 (1/2002). Stanisław Pietruski, Lwowskie loty. Część 2 [w:] „Lotnictwo z Szachownicą” nr 2 (2/2002).
Kategoria:Asy myśliwskie Austro-Węgier Kategoria:Ludzie urodzeni w Wiedniu Kategoria:Ludzie związani ze Lwowem Kategoria:Majorowie lotnictwa II Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (dwukrotnie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Zasługi Wojskowej Kategoria:Odznaczeni Medalem Waleczności Kategoria:Odznaczeni Medalem Zasługi Wojskowej Signum Laudis Kategoria:Odznaczeni Orderem Korony Żelaznej Kategoria:Odznaczeni Polową Odznaką Pilota Kategoria:Piloci 6 Eskadry Wywiadowczej Kategoria:Piloci 7 Eskadry Myśliwskiej Kategoria:Polscy inżynierowie Kategoria:Polscy lotnicy w wojnie polsko-bolszewickiej Kategoria:Polscy lotnicy w wojnie polsko-ukraińskiej Kategoria:Polscy piloci myśliwscy Kategoria:Urodzeni w 1896 Kategoria:Zmarli w 1968