mały|350px|Tatry widoczne ze Słowacji mały|350px|Szczyty Tatr Wysokich, widok z Doliny Litworowej mały|Tatry – Landsat + SRTM (wysokość zwiększona 2x). Obraz z programu NASA World Wind mały|Panorama Tatr widziana z Łysej Góry mały|Mapa plastyczna Tatr wyrzeźbiona w gipsie mały|Panorama Tatr z Batyżowiec na Słowacji mały|Gerlach – najwyższy szczyt całych Tatr mały|Wysoka mały|Rysy – najwyższy szczyt polskich Tatr mały|Tatry Zachodnie zimą mały|Tatry Zachodnie i Wysokie mały|Goryczka kropkowana mały|Omieg kozłowiec mały|Fiołek alpejski mały|Szarotka alpejska mały|Niedźwiedź brunatny mały|Świstak tatrzański mały|Kozica tatrzańska mały|Płochacz halny mały|Żmija zygzakowata mały|Salamandra plamista
Tatry (514.5, , , ) – najwyższe pasmo w łańcuchu Karpat, również najwyższe między Alpami a Uralem. Są częścią Łańcucha Tatrzańskiego, w Centralnych Karpatach Zachodnich.
Wysokogórska część Tatr o glacjalnym charakterze jest unikatowa w skali Polski i zalicza się do najwyższej kategorii pod względem atrakcyjności. Tatry są objęte ochroną przez ustanowienie na ich obszarze polskiego Tatrzańskiego Parku Narodowego i słowackiego Tatrzańskiego Parku Narodowego oraz przynależności do Światowej Sieci Rezerwatów Biosfery UNESCO. Krainy etnograficzne otaczające Tatry to: Podhale, Spisz, Orawa i Liptów.
Etymologia „Tritri” (1086), „Tatry” (1255), w XIII/XIV wieku (1256), „Thorchal”, „Tarczal”, bądź „Tutur”, „Thurthul” co oznaczać mogło piekło, staroruskie „Tołtry, Toutry”, również (Montes nivium). Adam Mickiewicz wymiennie używał nazw Tatry i Krępak, podobnie jak sto lat wcześniej Spener.
W 1790 r. Baltazar Hacquet zapisał, że Słowianie nazywają te góry Tatari lub Tatri, ponieważ przedtem przebywały tam tatarskie hordy. Według prof. Rozwadowskiego etymologię nazwy Tatry (staropol. Tartry) należy łączyć z francuską (celtycką) nazwą tertre oznaczającą wzgórze. Zgodnie z tym Tatry oznaczałyby pierwotnie wzgórza. Za takim zestawieniem wyrazów „Tertre – to są Tatry” pisał również Norwid. Niektórzy autorzy sugerują również pochodzenie dackie lub trackie. Jeszcze na początku XIX wieku Tatry Wysokie były nazywane Karpakiem (najwyższa góra, okryta śniegiem), z dacko-iliryskiego karpe oznaczającego skałę, w języku staropolskim zachowanego w formach z karp- np. „przemierzał góry ostre i karpętne”, lub s(z)karpa – stromizna górska.
W XIII- i XIV-wiecznych oficjalnych dokumentach węgierskich Karpaty, a raczej Tatry, pojawiają się pod nazwą Thorchal, Tarczal lub rzadziej jako Schneegebürg, Montes Nivium.
Topografia Powierzchnia Tatr wynosi 785 km², z tego około 175 km² (22,3%) leży w granicach Polski, a ok. 610 km² (77,7%) na terytorium Słowacji.
Długość Tatr, mierzona od południowo-zachodnich podnóży Ostrego Wierchu Kwaczańskiego (1128 m) do wschodnich podnóży Kobylego Wierchu (1109 m), wynosi w linii prostej 57 km, a ściśle wzdłuż grani głównej 80 km. Grań główna Tatr przebiega od Niżniej Huciańskiej Przełęczy (905 m) na zachodzie do Zdziarskiej Przełęczy (1081 m) na wschodzie. Największa szerokość wynosi 18,5 km, przeciętna 15 km.
Znaczną częścią grani głównej Tatr biegnie Wielki Europejski Dział Wodny między zlewniami Morza Bałtyckiego i Morza Czarnego. Teren na wschód i północ to zlewiska Bałtyku (dorzecze Dunajca i Popradu), pozostały obszar to zlewisko Morza Czarnego (dorzecza Orawy i Wagu).
Wrażenie wypiętrzenia masywu górskiego jest pogłębione przez sąsiedztwo głębokich kotlin. Tatry otaczają: od zachodu i północy – Obniżenie Orawsko-Podhalańskie, od wschodu i południa Obniżenie Liptowsko-Spiskie. Dna ich dolin znajdują się na wysokości ok. 500–700 m n.p.m. Deniwelacje między okalającymi kotlinami a szczytami Tatr dochodzą do 2 km.
Podział Tatr Tatry dzieli się na: Tatry Zachodnie – najwyższy szczyt: Bystra (2248 m), po polskiej stronie: Starorobociański Wierch (2176 m), niekiedy z Tatr Zachodnich wydzielany jest Masyw Siwego Wierchu (1805 m), położony w całości na terenie Słowacji, Tatry Wschodnie: Tatry Wysokie – najwyższy szczyt: Gerlach (2655 m), po polskiej stronie: graniczny, północno-zachodni wierzchołek Rysów (2499 m). Grań główna Tatr Wysokich biegnie od przełęczy Liliowe do Przełęczy pod Kopą. Tatry Bielskie – najwyższy szczyt: Hawrań (2152 m).
Granicami pomiędzy Tatrami Zachodnimi a Wschodnimi są przełęcz Liliowe oraz Dolina Suchej Wody Gąsienicowej (w granicach Polski) i Dolina Cicha Liptowska (po stronie Słowacji). Tatry Bielskie od Wysokich oddziela Przełęcz pod Kopą.
Stosowany jest także podział polityczny na Tatry Polskie i Tatry Słowackie.
Opublikowana w roku 2018 mapa Geoserwisu GDOŚ z nową regionalizacją fizycznogeograficzną Polski, dzieli Tatry Polskie na trzy pasma: Tatry Reglowe (najwyższy szczyt: Kalacka Kopa – 1601 m n.p.m.), Tatry Zachodnie i Tatry Wysokie.
Szczyty W Tatrach znajduje się wiele znanych szczytów. Najbardziej rozpoznawalne to m.in.: szczyty graniczne: Rysy, Żabi Koń, Mięguszowieckie Szczyty, Zadni Mnich, Świnica, Kasprowy Wierch, Czerwone Wierchy, Wołowiec po stronie polskiej: Mnich, Kościelec, Kozi Wierch, Zamarła Turnia, Giewont, Kominiarski Wierch po stronie słowackiej: Gerlach, Łomnica, Lodowy Szczyt, Krywań, Wysoka, Ganek, Hawrań, Murań Spośród ponad tysiąca nazwanych wzniesień, 74 szczyty – określane niekiedy mianem Wybitnej Korony Tatr – ma minimalną deniwelację względną (wybitność) większą lub równą 100 m.
Najwyższym szczytem Tatr jest znajdujący się całkowicie po słowackiej stronie Gerlach (2655 m), który jest również najwybitniejszym szczytem Karpat. Najwyższym szczytem Tatr Polskich są Rysy (wierzchołek północno-zachodni mający 2499 m, przez który biegnie granica Słowacji i Polski). Najwyższym szczytem znajdującym się w całości w Polsce jest Cubryńska Strażnica (2332 m), a najwyższym wybitnym Kozi Wierch (2291 m)Ściślej: Kozi Wierch jest położoną w całości na terenie Polski najwyższą górą o zauważalnej wybitności. Gór bardzo słabo wyróżniających się z otoczenia nie uważa się zazwyczaj za istotne i nie umieszcza w takich zestawieniach. Gdy jednak uwzględni się wierzchołki mniej wyniesione ponad okoliczne przełęcze, najwyższym szczytem całkowicie należącym do Polski jest Cubryńska Strażnica (2335 m n.p.m.), a drugim Świnicka Kopa (2298 m n.p.m.). W takim rozumieniu Kozi Wierch jest trzeci. Najwybitniejszym szczytem Tatr Polskich jest Kominiarski Wierch (wybitność 369 m). Najwyższym i jednocześnie najwybitniejszym szczytem Tatr Zachodnich jest Bystra (2248 m, wybitność 563 m). Najwyższym polskim szczytem Tatr Zachodnich jest Starorobociański Wierch (2176 m). Najwyższym szczytem Tatr Zachodnich znajdującym się w całości w Polsce jest Twarda Kopa (2026 m); ponieważ jednak ten szczyt ma bardzo niewielką wybitność, często podawany jest Giewont (1895 m).
Przełęcze W graniach tatrzańskich znajduje się wiele przełęczy, które odgrywały ważną rolę w ruchu komunikacyjnym i handlowym, a także dla przemytników. Były wykorzystywane podczas II wojny światowej przez kurierów. Najbardziej znane to: w głównej grani Tatr (od zachodu) – Starorobociańska Przełęcz, Pyszniańska Przełęcz, Tomanowa Przełęcz, Przełęcz pod Kopą Kondracką (często używana przez kurierów), Goryczkowa Przełęcz Świńska, Goryczkowa Przełęcz nad Zakosy, Sucha Przełęcz (pod Kasprowym Wierchem), Liliowe, Świnicka Przełęcz, Gładka Przełęcz, Czarna Ławka, Wrota Chałubińskiego, Mięguszowiecka Przełęcz pod Chłopkiem, Hińczowa Przełęcz, Żabia Przełęcz oraz Waga, Żelazne Wrota, Polski Grzebień, Rohatka, Lodowa Przełęcz. w graniach bocznych m.in.: Bobrowiecka Przełęcz, Buczynowa Przełęcz, Czerwona Przełęcz, Iwaniacka Przełęcz, Kondracka Przełęcz, Zawrat, Kozia Przełęcz, Krzyżne, Szpiglasowa Przełęcz, Czerwona Ławka{.
Doliny Z grzbietów tatrzańskich opadają liczne doliny. Największe z nich to: po stronie polskiej: Dolina Chochołowska, Dolina Kościeliska, Dolina Małej Łąki, Dolina Bystrej, Dolina Suchej Wody Gąsienicowej z Doliną Gąsienicową, Dolina Białki, Dolina Waksmundzka, Dolina Roztoki, Dolina Pięciu Stawów Polskich, Dolina Rybiego Potoku, po stronie słowackiej: Dolina Sucha Sielnicka, Dolina Jałowiecka, Dolina Żarska, Dolina Jamnicka, Dolina Raczkowa, Dolina Bystra, Dolina Kamienista, Dolina Cicha Liptowska, Dolina Koprowa, Dolina Mięguszowiecka, Dolina Białej Wody, Dolina Jaworowa, Dolina Kieżmarska, Dolina Zimnej Wody, Dolina Wielicka, Dolina Zuberska.
Wody Tatry znajdują się w zlewisku dwóch mórz: Morza Bałtyckiego i Morza Czarnego. Wielki Europejski Dział Wodny między nimi biegnie od Szczyrbskiego Jeziora granią Soliska, główną granią odnogi Krywania do Cubryny, stąd na zachód granią główną Tatr aż po szczyt Wołowca, tu odbiega od tej grani i biegnie północną granią Wołowca. Tereny po wschodniej i północnej stronie tego działu to zlewiska Bałtyku (dorzecze Dunajca i Popradu), pozostały obszar to zlewisko Morza Czarnego (dorzecza Orawy i Wagu). Są to główne rzeki mające źródła w Tatrach{.
Tatry mają silnie rozbudowaną sieć wodną. Łączna długość potoków przekracza 300 km. Wypływają w wyciekach, wysiękach, źródłach i wywierzyskach oraz młakach. Mają duży spadek, występują na nich progi, wodospady, kotły eworsyjne, bystrza i baniory. Ich wody są zimne; w lecie ogrzewają się do 10 °C, w zimie następuje zlodzenie części wody w potokach, a woda przepływająca pod lodem ma temperaturę do +1 °C. W rejonach zbudowanych ze skał wapiennych charakterystyczną cechą jest występowanie na potokach ponorów, w których woda często na dużych odcinkach płynie pod powierzchnią terenu. Niektóre doliny (np. Dolina Suchej Wody Gąsienicowej) odwadniane są niezgodnie z rzeźbą terenu – część wody podziemnymi przepływami wypływa w sąsiednich dolinach.
Jeziora Tatr zwane są tradycyjnie stawami. Nazwa ta przyjęła się też w publikacjach naukowych. W Tatrach występuje blisko 200 różnej wielkości stawów, począwszy od największego, Morskiego Oka (34,93 ha), poprzez porównywalnie duży Wielki Staw Polski, do zupełnie maleńkich, jak Zadni Mnichowy Stawek (0,04 ha). Stawy tatrzańskie z kilkoma wyjątkami (Cichy Staw, Mokra Jama) są pochodzenia polodowcowego. Znaczna większość stawów znajduje się na terenie Tatr Wysokich, w Tatrach Zachodnich ich liczba jest znacznie mniejsza (najbardziej znany w Polsce jest Smreczyński Staw). Na Słowacji największymi jeziorami są Wielki Hińczowy Staw i Szczyrbskie Jezioro (po ok. 20 ha).
Budowa geologiczna Powstanie Tatr Tatry są górami fałdowymi orogenezy alpejskiej, dlatego charakteryzuje je tzw. młoda rzeźba terenu. W epoce późnej kredy (w środkowym i późnym turonie), w ramach fazy subhercyńskiej, serie skalne zostały sfałdowane i przemieszczone ku północy o wiele kilometrów. Wtedy właśnie powstały płaszczowiny tatrzańskie.
W eocenie obszar Tatr, a przynajmniej jego północna część, została przykryta płytkim morzem, w którym powstały zlepieńce, wapienie numulitowe, piaskowce, mułowce i łupki pokrywające północne stoki regli oraz wypełniające Kotlinę Zakopiańską i budujące Pasmo Gubałowskie. Ostatecznie zostały wypiętrzone w późnym miocenie (10–15 mln lat temu).
Budowa i rzeźba masywu Masyw zbudowany jest z paleozoicznego trzonu krystalicznego (głównie z późnokarbońskich granitoidów i ze starszych skał metamorficznych), leżących na nim autochtonicznych serii wierchowych oraz nasuniętych z południa serii allochtonicznych: płaszczowin wierchowych – Czerwonych Wierchów i Giewontu oraz płaszczowin reglowych – dolnej – kriżniańskiej, środkowej – choczańskiej oraz górnej – strażowskiej. Płaszczowiny wierchowe zbudowane są ze skał krystalicznych (magmowych i metamorficznych) oraz skał osadowych, natomiast płaszczowiny reglowe wyłącznie ze skał osadowych o różnym wykształceniu.
Zdecydowaną większość Tatr budują skały krystaliczne, skały osadowe są obecne głównie na północnym skraju Tatr, gdyż były one przesunięte z południa i obalone na północ. W polskiej części Tatr, będącej północną częścią tego masywu, skały osadowe zajmują większą powierzchnię niż krystaliczne. Trzon krystaliczny Tatr
Granitoidy