Chorągiew pancerna koronna królewska – oddział koronnej jazdy pancernej wojska I Rzeczypospolitej XVII i XVIII wieku (okresu wojny polsko-rosyjskiej 1654–1667, wojny polsko-tureckiej 1672–1676, wojny polsko-tureckiej 1683–1699 i wielkiej wojny północnej).

Charakterystyka Chorągiew pancerna (kozacka) była jednostką organizacyjną i taktyczną liczącą około 100–150 koni. Zaciągano ją według systemu pocztów towarzyskich. Składała się z zazwyczaj dwukonnych pocztów: rotmistrza, porucznika, chorążego i pocztów towarzyszy. Podział porcji w oddziale był następujący: 5 porcji brał rotmistrz, 2 porcje porucznik, 2 porcje chorąży, a nieco ponad 40 porcji dzielono pomiędzy poczty towarzyskie.

W XVII wieku wojska Rzeczypospolitej prowadziły działania wojenne na kilku frontach. Walczyły z wojskami szwedzkimi, powstańcami Chmielnickiego, Carstwem Moskiewskim, Tatarami Chanatu Krymskiego i Imperium Osmańskim.

Wiosną 1660 pokój oliwski zakończył wojnę ze Szwecją. Król Jan Kazimierz jeszcze w tym samym roku postanowił zakończyć wojnę polsko-rosyjską. Uderzenie sił głównych miały osłaniać dwie dywizje litewskie wzmocnione dywizją koronną Stefana Czarnieckiego. W skład tej ostatniej wchodziła chorągiew pancerna królewska Jana Kazimierza pod Gabrielem Wojniłowiczem. W czerwcu 1660 liczyła 184 konie. W trzecim kwartale 1660 chorągwią królewską dowodził starosta lityński Michał Kozubski. Chorągiew liczyła 118 koni.

W 1667 podpisany został traktat w Andruszowie i tym samym zakończyła się wojna z Moskwą. W tym też roku przeprowadzono redukcję wojsk koronnych o około 30%. Chorągiew kozacka królewska pod Michałem Kozubskim liczyła wtedy 120 koni, a chorągiew królewska pod Pruszkowskim także 120 koni.

W 1672 wybuchła kolejna wojna z Turcją. Armia Imperium Osmańskiego pod dowództwem sułtana Mehmeda IV w walkach na Ukrainie osiągała początkowo znaczne sukcesy. Oczekując na zgromadzenie się pospolitego ruszenia, hetman polny koronny Jan Sobieski zdecydował się zwalczać, wzmocnione Kozakami Piotra Doroszenki, czambuły tatarskie uderzeniami polskiej konnicy. W wyprawie na czambuły wzięły też udział obie chorągwie królewskie. Obie walczyły w składzie pułku królewskiego, a liczyły odpowiednio 150 i 90 koni. W kolejnym roku sejm pacyfikacyjny nie tylko nie ratyfikował traktatu buczackiego, ale podjął uchwały o powiększeniu liczebności wojsk zarówno koronnych jak i litewskich. Jesienią 1673 król Michał Korybut Wiśniowiecki przekazał dowodzenie nad wojskami hetmanowi wielkiemu koronnemu Janowi Sobieskiemu, a połączone siły koronno-litewskie 9 listopada stanęły pod Chocimiem. Była wśród nich były dwie chorągwie pancerne koronne króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego; pierwsza pod dowództwem starosty horodelskiego Michała Kozubskiego. W czasie bitwy liczyła 184 konie. Drugą chorągwią pancerną królewską dowodził Pruszkowski. Liczyła 98 koni

Żołnierze chorągwi królewskiej Jana III Sobieskiego znaleźli się też w kompucie wojsk koronnych pod Wiedniem w 1683 i pod dowództwem stolnika latyczowskiego Aleksandra Wronowskiego wzięli udział w wojnie polsko-tureckiej 1683–1699.Pod Wiedniem chorągiew walczyła w składzie pułku królewskiego. Zgodnie z etatem chorągiew powinna posiadać 120 koni starego i 80 nowego zaciągu. Faktycznie posiadała 190 koni.

W 1686 król Jan Sobieski zorganizował kolejne uderzenie na Mołdawię. Armia była gotowa do działań z początkiem lipca. W tym czasie, będąca w składzie pułku królewskiego, pancerna chorągiew królewska liczyła 200 koni.

Przedłużająca się wojna z Turcją spowodowała, że sejm warszawski w 1690 obniżył komput wojska koronnego. Zgodnie z nowym etatem chorągiew królewska (od 1693 pod dowództwem Franciszka Brzuchowskiego) liczyła 150 koni.

Traktat pokojowy w Karłowicach zakończył wojnę z Portą Ottomańską. Wiosną 1699 sejm pacyfikacyjny dokonał redukcji armii koronnej i nakazał przejście wojska na etaty pokojowe. Na przełomie 1701/1702, znajdująca się na leżach zimowych, chorągiew królewska wchodziła w skład Partii Poddniestrskiej i stacjonowała w Horodence. Liczyła wtedy 120 koni.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Chorągwie pancerne koronne Kategoria:Jazda koronna w dobie wojny polsko-rosyjskiej (1654–1667) Kategoria:Jazda koronna w dobie wojny polsko-tureckiej (1672–1676) Kategoria:Oddziały I Rzeczypospolitej biorące udział w bitwie pod Chocimiem (1673) Kategoria:Jazda koronna w dobie wojny polsko-tureckiej (1683–1699) Kategoria:Oddziały I Rzeczypospolitej biorące udział w wyprawie na Mołdawię (1686) Kategoria:Chorągwie w dobie wojny północnej Kategoria:Chorągwie autoramentu narodowego Kategoria:Oddziały polskie walczące w bitwie pod Wiedniem