Gregorianki (, ) – dawne święto szkolne obchodzone w dniu 12 marca, w dzień wspomnienia w Kościele katolickim papieża św. Grzegorza Wielkiego, patrona szkół podstawowych.
Według Ryszarda Gansińca, który poświęcił Gregoriankom obszerne studiumR.Gansiniec, Gregorianki, [w:] Pamiętnik Literacki 1954, ss.385-426, zwyczaj powstał w XV wieku w Alzacji jako dzień, w którym jednocześnie żegnano abiturientów i witano pierwszoklasistów. Obchody rozpoczynało uroczyste nabożeństwo szkolne, po którym odbywał się pochód maskowy połączony z kwestą na rzecz przyszłorocznego święta, a na koniec uczta z występami. Stałym punktem programu był występ tzw. „biskupa żakowskiego”, który wygłaszał komiczne, rymowane najczęściej „kazanie”.
W Polsce gregorianki przyjęły się w XVI wieku i były obchodzone do II połowy XIX wieku. Z roku 1889 pochodzi opis uroczystości „Gregoły”, zorganizowanej w Żołyni koło Rzeszowa przez miejscowego nauczycielaM.Cisek, Materiały z miasteczka Żołyni pod Przemyślem, ZWAK 1889, t. XII, ss.64-66.
Wstępem do przeplatanej występami żakowskimi uczty była „oracja” „biskupa”: „Szanowne państwo! Powiadumu wum racyjo, mam na brzuchu wielko turbacyjo, powiedziałbym jeszcze, ale mi się jeść chce!”. W czasie występów często recytowano wiersze Jana Kochanowskiego.
Święto zanikło z końcem XIX wieku, ale przetrwało jeszcze jakiś czas w postaci fragmentów kolęd i pastorałek czy zapomnianych dzisiaj przysłów (np. ubrać się jak na jakie gregorianki), a nawet podarunków na św. MikołajaJ.Krzyżanowski, Mądrej głowie dość dwie słowie, Warszawa 1958.
Zobacz też
msza święta gregoriańska Dzień Świętego Jerzego
Przypisy
Bibliografia Słownik folkloru polskiego, red. Julian Krzyżanowski, Wiedza Powszechna 1965
Linki zewnętrzne Slovenský ľudový umelecký kolektív (SĽUK), Eva Krekovičová, Národní ústav lidové kultury,
Kategoria:Święta Kategoria:Oświata Kategoria:Historia Kościoła katolickiego Kategoria:Święta słowiańskie Kategoria:Kalendarz ludowy Słowian wschodnich