Efraim Oloff (ur. 27 sierpnia 1685 pod Warszawą, zm. 15 czerwca 1735 w Toruniu) – duchowny luterański, uczony toruński.
Życiorys Efraim Oloff pochodził z rodziny o korzeniach duńskich, osiadłej w Grudziądzu. Jego ojcem był toruński pastor Marcin Oloff, a matką Konkordia Kersten. W latach 1694–1706 kształcił się w Gimnazjum Akademickim w Toruniu, a w latach 1706–1712 w Lipsku, gdzie studiował teologię.
W latach 1712–1713 nauczał w Gimnazjum Akademickim w Toruniu, gdzie był pierwszym profesorem języka polskiego. Poza tym udzielał prywatnych lekcji hebrajskiego kandydatom na kaznodziejów, oraz wykładał historię i geografię. W 1713 przeniósł się do Elbląga, gdzie został kaznodzieją polskim i niemieckim. W Elblągu dalej nauczał języka polskiego. Wydał tam w 1713 r. druk w języku polskim pt. Potrzebne o żywot wieczny się staranie. W 1714 ożenił się z Krystyną Grass, córką kupca elbląskiego.
W 1721 r. Efraim Oloff powrócił do Torunia, gdzie otrzymał stanowisko pastora i kaznodziei polskiego i niemieckiego w kościele Świętej Trójcy na Nowym Mieście. Jako gorliwy luteranin wielokrotnie ostro występował przeciw polskim kołom katolickim. W czasie tzw. tumultu toruńskiego w 1724 r. został posądzony o napisanie antykatolickiego paszkwilu, a jezuici uznali go za jednego z inicjatorów tumultu i oskarżyli o podburzanie uczniów z Gimnazjum. W tej sytuacji musiał przejściowo schronić się, wraz z seniorem zboru toruńskiego Krzysztofem Henrykiem Andrzejem Geretem, w Prusach Książęcych. Sąd asesorski skazał ich na wygnanie, jednak król wydał dla nich list żelazny i w początku 1725 r. Oloff wrócił do Torunia.
Działalność naukowa Oloff był także naukowcem zajmującym się bibliografią oraz posiadał pasję kolekcjonerską. Jako erudyta był on najwybitniejszym uczniem i kontynuatorem prac Marcina Böhma. Oloff zajmował się badaniami dotyczącymi toruńskiej oświaty i dziejów reformacji w Toruniu. Wiele z zebranych przez niego materiałów pozostało w rękopisach, a niektóre zaginęły. Wśród zaginionych rękopisów Oloffa znalazła się niezwykle interesująca praca dotycząca dziejów drukarstwa polskiego, z której korzystał Joachim Lelewel. Niektóre z prac Oloffa ukazały się drukiem. W 1727 r. w Toruniu ogłosił on zbiorek, który niestety nie zachował się, pt. Pieśni niektóre z niemieckiego na język polski przetłumaczone... W następnym roku wznowił wydaną przez Samuela Dambrowskiego Postyllą chrześciańską, stanowiącą przez długi czas najpoczytniejszy druk na Śląsku i wśród luterańskich Mazurów w Prusach, służącą też, jako podręcznik do nauki języka polskiego.
Interesował się polską pieśnią kościelną. Uczestniczył w przygotowywaniu do druku wydanego w Lipsku w 1728 r. zbioru pt. Kancyonał Toruński to jest pieśni chrześciańskie... Największym osiągnięciem Oloffa było przygotowanie wielkiego dzieła historycznego o hymnologii polskiej. Dzieło to, zatytułowane Polnische Liedergeschichte von polnischen Kirchengesängen und dererselben Dichtern und Übersetzern... (Historia pieśni polskich, o polskich pieśniach kościelnych, ich autorach i tłumaczach...'''), zostało wydane już po śmierci autora w 1744 r. w Gdańsku. Obejmowało całość polskiej pieśni kościelnej: katolickiej, luterańskiej, kalwińskiej i ariańskiej.
Efraim Oloff, podobnie jak jego ojciec, zgromadził bogaty księgozbiór. Składał się on w przeważającej mierze z dzieł teologicznych, w tym licznych poloników. Zbiory te zostały sprzedane po jego śmierci. Jego synem był Efraim Oloff.
Przypisy
Bibliografia S. Salmonowicz, Efraim Oloff (1685–1735) badacz literatury polskiej, erudyta toruński czasów saskich, „Ruch Literacki”, r. 13:1972, z. 5, s. 299-305. S. Salmonowicz, W kręgu toruńskich erudytów osiemnastego wieku, [w:] Księga pamiątkowa 400-lecia Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego'', Toruń 1972, s. 225-239.
Kategoria:Absolwenci i studenci Gimnazjum Akademickiego w Toruniu Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Lipsku Kategoria:Duchowni luterańscy I Rzeczypospolitej Kategoria:Historycy I Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie związani z Elblągiem w I Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie nauki związani z Toruniem w I Rzeczypospolitej Kategoria:Nauczyciele domowi Kategoria:Pedagodzy I Rzeczypospolitej Kategoria:Polscy bibliografowie Kategoria:Polscy bibliofile (I Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy kaznodzieje luterańscy Kategoria:Uczeni staropolscy Kategoria:Urodzeni w 1685 Kategoria:Zmarli w 1735