left|45px|Godło Księstwa Kurlandii i Semigalii thumb|250px|Księstwo Kurlandii i Semigalii w 1740 Wojsko Księstwa Kurlandii i Semigalii – siły zbrojne Księstwa Kurlandii i Semigalii 1562–1795, księstwa lennego Rzeczypospolitej Obojga Narodów ze stolicą w Mitawie, powstałego po sekularyzowaniu inflanckiej gałęzi zakonu krzyżackiego w 1561 roku.

Siły Kurlandii jako wojska lenne były integralną częścią wojska Rzeczypospolitej. W czasie pokoju nie liczyły więcej niż 400 zbrojnych.

Udział w wojnie o Inflanty thumb|250px|Bitwa pod Kircholmem 1605 (mal. Pieter Snayers)

W 1599 Szwecja zerwała personalną unię polsko-szwedzką, co było przyczynkiem do nowego konfliktu.

19 sierpnia 1600 w Rewlu i Narwie wylądowała silna armia szwedzka licząca 10 000 żołnierzy. Gdy dołączyła do niej szlachta estońska i chłopska piechota dymowa, siły szwedzkie osiągnęły stan 14 000 żołnierzy. Całością dowodził Karol Sudermański.

Dowodzący siłami polskimi w Inflantach wojewoda wendeński Jerzy Farensbach miał jedynie 2400 zaciężnych żołnierzy (w tym 800 husarii i 1000 piechoty). Posiłki kurlandzkie, kontyngenty miasta Rygi, pospolite ruszenie inflanckie i Tatarzy litewscy sprawili jednak, że siły Rzeczypospolitej osiągnęły stan 4500 żołnierzy.

Pod koniec września 1605 książę kurlandzki Fryderyk Kettler wystawił pod Kircholmem około 300 kurlandzkich rajtarów.

Rozejm w Mitawie z 1622 pozostawiał lenno kurlandzkie oraz południowo-wschodnie Inflanty z Dyneburgiem - Polsce. Tę część Inflant zaczęto później nazywać Inflantami Polskimi. Pozostałą część Inflant zatrzymała Szwecja.

Udział w wojnie ze Szwecją o ujście Wisły

W połowie kwietnia 1627 flota w składzie 9 okrętów pod dowództwem admirała Arenda Dickmanna wyszła w morze. Krążyła od brzegów Kurlandii do Kołobrzegu, chwytała statki dostarczające Szwedom zaopatrzenie. Przez parę tygodni panowała na tej części Bałtyku.

Kurlandzkie okręty wzięły udział w bitwie morskiej pod Oliwą 28 listopada 1627.

thumb|180px|Jakub Kettler Czasy świetności za Jakuba Kettlera

Za panowania księcia Jakuba Kettlera, czyli w najlepszym okresie istnienia wojska, siły kurlandzkie liczyły od 1000 do 1200 żołnierzy i około 60 okrętów.

Kettler nie ukrywał swoich ambicji kolonialnych. W latach 1639–1693 do Kurlandii należała część Tobago i część terenów współczesnej Gambii. Również tam powstały forty kurlandzkiego wojska.

Udział w III wojnie polsko-tureckiej W 1683 wybuchła wojna polsko-turecka. Wojsko Kurlandii i Semigalii jako wojsko lenne wsparło pozostałe oddziały wojska Rzeczypospolitej.

W 1685 książę kurlandzki Fryderyk Kazimierz Kettler wziął osobiście udział w kampanii bukowińskiej przeciwko Imperium Osmańskiemu.

Okres pokoju

Pod panowaniem Ferdynanda Kettlera W 1733 roku istniała w służbie kurlandzkiej kompania muszkieterów, licząca 27 żołnierzy, pod dowództwem Melchiora Johana von den Brinken.

Siły zbrojne dzieliły się na gwardię pieszą (Garde zu Fuß), w skład której wchodziła kompania muszkieterów, oraz gwardię konną (Garde zu Pferd).

Pod panowaniem Ernesta Jana Birona Podczas pierwszego panowania księcia Ernsta Jana Birona, w latach 1737-1740, wojsko składało się z 3 jednostek: Gwardii konnej, liczącej do 15 konnych, pod dowództwem Jana Burzynskiego; Muszkieterów pod dowództwem Melchiora Jana von den Brinken; oraz kompanii garnizonowej w Jelgawie, liczącej 48 muszkieterów, pod dowództwem Georga von der Reke.

Interregnum Do 1756 roku liczba żołnierzy kompanii muszkieterów pod dowództwem Melchiora Jana von den Brinken zwiększyła się do 50-60 żołnierzy.

Powrót Ernesta Jana Birona Johann Ernst von Biron, który ponownie objął książęcy tron w 1763 roku, rozpoczął reorganizację siły zbrojnej w marcu 1767 roku. Johann Wilhelm Finck von Finckenstein został awansowany na stopień majora, a w marcu 1770 roku otrzymał funkcję naczelnika całego wojska. Po jego śmierci objął tę funkcję jego brat Hermann.

W 1768 roku dalej funkcjonowały te same 3 jednostki jakie istniały w 1740 roku: Gwardia konna, gwardia piesza oraz kompania garnizonowa w Jelgawie. Dopiero we wrześniu tegoż roku został powołany korpus huzarów (Husaren-Corps). W marcu 1769 roku powstał przy gwardii pieszej oddział artylerii. Ta jednostka została w maju oddzielona od gwardii pieszej jako osobny Artillerie-Corps przy gwardii książęcej.

Równolegle, w kwietniu 1769 roku, gwardia piesza się prawdopodobnie zwiększyła o kompanię grenadierów. Zaraz potem, w 1770 roku, kompania muszkieterów została podzielona na dwie kompanie. Z pierwszej został wydzielony oddział, składający się z 20 muszkieterów pod dowództwem porucznika Von Wittinghoff-Schella, który stacjonował w Lipawie jako tamtejszy garnizon.

Pod panowaniem Piotra Birona. Do 1786 roku znikneła druga kompania muszkieterów, prawdopodobnie znowu połączona z pierwszą. Oddziały z pierwszej kompanii były dalej rozsyłane jako garnizony do różnych miejscowości.

Około 1787 roku korpus huzarów przestał być tak nazywany, a nową nazwą został Leib-Husaren. Rok później jednostka była już rozwiązana a pozostali husarzy zostali przeniesieni do gwardii konnej.

W 1790 roku został powołany major Karl Wilhelm Erich von Driesen. Przystąpił on do reform wojska które skutkowały w powstaniu batalionu gwardii książęcej. Batalion ten składał się z kompanii grenadierów i z kompanii muszkieterów. Korpus artylerii już od tej pory nie widnieje w rejestrach, a artylerzyści z armatami są dołączeni do kompanii muszkieterów i grenadierów z tego batalionu.

Poza batalionem funkcjonowały jeszcze dwie kompanie muszkieterów jako garnizon w rejonie Jelgawy. Jedna z tych kompanii, pod dowództwem kapitana Von Brinken, nazywała się drugą kompanią muszkieterską; pierwszą prawdopodobnie była ta znajdująca się w batalionie gwardii.

W 1791 roku powstała kompania strzelców, pod dowództwem kapitana Von Rummel, przy batalionie gwardii.

Powstanie kurlandzkie w 1794 thumb|180px|Lipawa (zdjęcie współczesne) thumb|Zamek krzyżacki w Windawie

Powstanie kościuszkowskie objęło Kurlandię z chwilą, gdy liczący około 1500 żołnierzy i 2 działa oddział generała majora powiatu telszewskiego A. Wojtkiewicza, będący częścią działającej na pograniczu Żmudzi i Kurlandii dywizji generała lejtnanta Tomasza Wawrzeckiego, zajął bez walki Lipawę, rozbrajając mały garnizon kurlandzki. Wybuch powstania na terenie Kurlandii doprowadził do przerwania połączenia lądowego między Prusami a Rosją.

Uroczyste ogłoszenie aktu powstania Księstwa Kurlandzkiego nastąpiło 28 czerwca. Generałem majorem księstwa wybrany został Henryk Mirbach, który natychmiast przystąpił do tworzenia lokalnych oddziałów. Głoszone przez powstańców hasła wolności i równości przyciągnęły do powstania miejscowych mieszczan i chłopów. Jedynie kurlandzka szlachta, w większości mająca niemieckie pochodzenie, odnosiła się do powstańców z wrogością.

Zaniepokojony rozszerzeniem się powstania na obszar Kurlandii rosyjski generał Siergiej Golicyn wysłał z Bowska do Lipawy oddział w sile 1100 żołnierzy i 8 dział dowodzony przez podpułkownika F. Kozlainowa, do którego niebawem dołączył oddział kurlandzki w sile 200 żołnierzy i 2 dział. Nie czujący się na siłach powstańcy w nocy na 11 lipca opuścili Lipawę i wycofali się w kierunku Dorbian. Kozlainow 12 lipca zajął opuszczone miasto i nałożył na nie kontrybucję.

Na początku sierpnia przybył do Dorbian Wawrzecki, przyprowadzając ze sobą znaczne posiłki liczące około 3000 żołnierzy i 8 sierpnia po krótkiej walce odzyskał Lipawę. Pozostawił w mieście garnizon i ruszył w pościg za cofającymi się siłami Kozlainowa, które uchodziły w kierunku Mitawy. Wkrótce po wycofaniu się Rosjan powstańcy opanowali całą zachodnią część Kurlandii do rzeki Windawy. Jeden z powstańczych oddziałów opanował dobra książęce Alszwangen (Alsunga) i zajął leżące nad Bałtykiem portowe miasto Windawę.

Kres kurlandzkiemu powstaniu położyła kapitulacja Wilna (Insurekcja wileńska), do której doszło 12 sierpnia. Wawrzecki zmuszony został do ewakuacji swych sił z Lipawy i w sierpniu wycofał się na Żmudź.

Kres wojsku kurlandzkiemu Wojsko kurlandzkie było całkowicie rozwiązane z aneksją księstwa do Imperium Rosyjskiego poprzez trzeci rozbiór w 1795 roku.

Podczas krótkotrwałego wskrzeszenia państwa jako Księstwa Kurlandii, Semigalii i Piltynia, w trakcie inwazji Napoleona na Rosję, nie zostały powołane jakiekolwiek jednostki wojskowe. Również ponowne, też krótkotrwałe, wskrzeszenie państwa w 1918 roku nie przyniosło powołania nowych sił zbrojnych.

Zobacz też Wojny inflanckie

Bibliografia Mała Encyklopedia Wojskowa, 1967, Wydanie I. Konstanty Górski, Wojna Rzeczypospolitej ze Szwecją od 1626 do 1629, "Biblioteka Warszawska", 1888. Paweł Jasienica, Rzeczpospolita Obojga Narodów. Srebrny Wiek, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1985, . Siły zbrojne księstwa Kurlandii i Semigalii na przełomie XVI i XVII wieku Baltiņš, Jānis. “Kurzemes Hercogistes Armija” Latvijas Zinātņu Akadēmijas Vēstis 56, nr. 2/3 (619/620), 2002: str. 11-21.

Kategoria:Historia Łotwy Kategoria:Historia Szwecji Kategoria:Księstwo Kurlandii i Semigalii *