thumb|350px|Warianty linii Curzona na podstawie mapy przygotowanej na konferencji w Teheranie w listopadzie-grudniu 1943 Umowa pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich na temat przebiegu granicy polsko-radzieckiej – została zawarta w Moskwie 16 sierpnia 1945Ustawa z dnia 31 grudnia 1945 r. o ratyfikacji podpisanej w Moskwie dnia 16 sierpnia 1945 r. umowy między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko-radzieckiej granicy państwowej ()..

Historia Powołując się na ustalenia konferencji jałtańskiej (zwanej też krymską) wyznaczono nową granicę wzdłuż linii Curzona „z odchyleniami od tej linii na rzecz Polski”, co podkreślano w ówczesnej propagandzie komunistycznej wskazując na tekst umowy (chociaż faktycznie było odwrotnie).

W imieniu RP umowę podpisał Edward Osóbka-Morawski, a w imieniu ZSRR Wiaczesław Mołotow. Wymiana ratyfikowanych dokumentów nastąpiła 5 lutego 1946 w Warszawie, i od tego dnia umowa stała się obowiązującą, tzn. od tego dnia de iure istnieje w swoim dzisiejszym kształcie polska granica wschodnia (poza mniejszymi późniejszymi zmianami – zob. Umowa o zmianie granic z 15 lutego 1951). Zakończyła się tym samym sowiecka okupacja Kresów Wschodnich (chociaż opór zbrojny i represje wobec ludności trwały do początku lat pięćdziesiątych) oraz w drodze cesji nabył to terytorium Związek Radziecki. W świetle prawa międzynarodowego wszystko, co działo się wcześniej na Kresach Wschodnich w granicach określonych w traktacie ryskim, działo się na terytorium Polski.

Podstawą wytyczenia granicy miała być tzw. linia Curzona. Faktycznie granica wschodnia odchylała się na długości 80 km od styku z granicą litewską ku południu na niekorzyść Polski, w tym maksymalnie w rejonie Grodna o 22 km (gdzie linia Curzona przebiegała wzdłuż Niemna), chociaż w umowie granicznej z 1945 (art. 1) stwierdzano jedynie o odchyleniach na rzecz Polski od tzw. linii Curzona („to Zachód wymyślił tę linię, a my jeszcze od niej odstępujemy na rzecz Polski”). Było to zgodne ze zobowiązaniami podjętymi wobec aliantów zachodnich w Jałcie, według których granicą miała być tzw. „linia Curzona z odchyleniami na rzecz Polski”P. Eberhardt, Polska granica wschodnia 1939–1945, s. 204–205..

Mieszkańcy miejscowości leżących po wschodniej stronie linii Curzona przez długi czas łudzili się, że administracja radziecka jest jedynie czasowa. Zbierali podpisy, pisali do władz w Warszawie, stawiali bierny i czynny opór sowietyzacji (zob. wypadki w Dorguniu w 1953) albo zagrożeni represjami masowo uciekali na zachód (zob. Odelsk)Stanisław Poczobut Odlanicki, Po wioskach i okolicach, https://kresy24.pl/14481/przewodnik-wedrowki-po-grodzienszczyznie-szlak3/..

Źródła Art. 1 Umowy z 16 sierpnia 1945: Zgodnie z decyzją Konferencji Krymskiej [strony zgodziły się] ustalić granicę państwową między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem SRR wzdłuż „linii Curzona” z odchyleniami od niej na rzecz Polski w niektórych rejonach od pięciu do ośmiu kilometrów, zgodnie z załączoną mapą w skali 1:500 000, ustępując Polsce dodatkowo [...]

Tak podsumowuje „rokowania” polsko-radzieckie w sprawie granicy uczestnik rozmów polski geograf Stanisław Leszczycki:

W efekcie ostatecznym wszystkie poprawki Polski zostały odrzucone. Wniosek jest taki, że ZSRR przyjął najkorzystniejszą dla siebie interpretację linii Curzona, a w swojej zachłanności przekroczył granicę przyzwoitości – tu przejawił się znów imperializm sowiecki, bezwzględność, brak wielkoduszności i bardzo silna przewaga. Właściwie granica została podyktowana bez rzeczowej dyskusji i bez uwzględniania w najmniejszej mierze potrzeb PolskiP. Eberhardt, Polska granica wschodnia 1939–1945, s. 202–203..

Zobacz też

Pakt Ribbentrop-Mołotow IV rozbiór Polski Konferencja jałtańska Konferencja poczdamska Linia Curzona Represje ZSRR wobec Polaków i obywateli polskich 1939–1946 Wysiedlenie Polaków z Kresów Wschodnich w latach 1944–1946 Wysiedlenie Polaków z Kresów Wschodnich w latach 1955–1959

Przypisy

Kategoria:1945 w Polsce Kategoria:1945 w ZSRR Kategoria:Granice Polski Kategoria:Międzynarodowe umowy polityczne Kategoria:Stosunki polsko-radzieckie (Polska Ludowa) Kategoria:Traktaty międzynarodowe Polski Ludowej Kategoria:Traktaty międzynarodowe Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich