Stanisława Rączko, także Rączka (ur. 1 września 1911 w Brześcianach koło Sambora, zm. 28 sierpnia 1997 w Sosnowcu) − polska instruktorka harcerska, pedagog, współtwórczyni, kierownik i reżyser Teatru Lalek „Rabcio” w Rabce.
Życiorys Była córką Jana i Marii Rączków. Ukończyła Państwowe Pedagogium w Krakowie, specjalizując się w pedagogice specjalnej. Od 1936 pracowała jako nauczycielka w Instruktorskiej Szkole Harcerskiej na Buczu koło Górek Wielkich (ziemia cieszyńska). W chwili wybuchu II wojny światowej przebywała na ziemiach zajętych niebawem przez okupanta niemieckiego i uniknęła losu reszty rodziny, która pod rządami radzieckimi została wywieziona z Brześcian za Ural. W latach okupacji aktywnie udzielała się w Pogotowiu Harcerek.
Po wojnie była wizytatorem i naczelnikiem Wydziału Opieki nad Dzieckiem Kuratorium Okręgu Szkolnego we Wrocławiu. W 1948 przeniosła się do Rabki, gdzie pracowała jako kierownik pedagogiczny oraz kierownik szkoły w Zespole Sanatoryjnym. Jej podopiecznymi były dzieci chore na gruźlicę, przebywające na leczeniu sanatoryjnym. Z inicjatywy Stanisławy Rączko niebawem przystąpiono do organizacji amatorskiej sceny lalkowej; główna inicjatorka znalazła wsparcie w osobach Olgierda Sawickiego, plastyka, Stanisława Ciężadlika, artysty ludowego z Mszany Dolnej, oraz Władysława Biedronia. Tworzyli oni rekwizyty, stroje, lalki, a Sawicki zaprojektował również przenośną scenę. Pierwsze przedstawienie, O krasnoludkach i sierotce Marysi według Marii Konopnickiej, miało premierę 12 listopada 1949. Reżyserką spektaklu była Stanisława Rączko, Olgierd Sawicki wykonał dekoracje, muzyka była dziełem Zofii Konopczyny. Przy okazji pierwszego przedstawienia wybrano wspólnie z publicznością nazwę dla teatru – „Rabcio-Zdrowotek”.
W pierwszych latach „Rabcio” działał jako scena ruchoma, dając przedstawienia w osiemnastu działających ówcześnie sanatoriach Rabki, jak również w innych okolicznych miejscowościach. Większe wsparcie amatorski zespół zyskał wraz z uznaniem znaczenia terapeutycznego tej pracy przez lekarzy i pedagogów. Aktorzy amatorzy przeszli profesjonalne szkolenia, prowadzone przez artystów krakowskich; zajęcia z dykcji i emisji głosu prowadził przebywający na stałe w Rabce Marian Sobański, śpiewak i przedwojenny dyrektor Teatru Polskiego w Katowicach. Stanisława Rączko, która w latach 1949–1961 była reżyserką niemal wszystkich przedstawień teatru (łącznie piętnastu), 1 maja 1953 otrzymała oficjalną nominację Ministerstwa Kultury na kierownika i reżysera „Rabcia”. W 1961 doczekała się filmowej adaptacji animowanej swojego scenariusza Wojtuś i Bacuś w reżyserii Jerzego Kotowskiego (w łódzkim studiu Se-ma-for). W 1971, już po wyjeździe założycielki sceny z Rabki, teatr „Rabcio” zyskał status sceny zawodowej.
Stanisława Rączko opuściła Rabkę w 1964. Przez kolejne trzy lata prowadziła Ośrodek Szkoleniowo-Wychowawczy „Helenów” w Warszawie, dla chłopców z marginesu społecznego w wieku 7–12 lat. Później pracowała jako pedagog w Instytucie Matki i Dziecka oraz w Szkole Podstawowej Specjalnej nr 123 w Warszawie. W 1975 przeszła na emeryturę. Kilkakrotnie wyjeżdżała do USA, gdzie również prowadziła działalność oświatową, skierowaną szczególnie do polonijnego harcerstwa. Pod koniec życia została wyróżniona Krzyżem „Za Zasługi dla ZHP” z Mieczami i Rozetą, które to odznaczenie wysoko sobie ceniła. Zmarła 28 sierpnia 1997 w Sosnowcu, pochowana została na cmentarzu parafialnym przy katedrze pod wezwaniem Chrystusa Króla w Katowicach.
W Słowniku biograficznym Rabki scharakteryzowana została jako rozmiłowana w swojej pracy osoba, która umiała z niezwykłym talentem i intuicją pedagogiczną pomagać dziecku w jego życiu sanatoryjnym, kiedy było ono izolowane przez długi czas od swoich zajęć. Teatr lalek stanowił jedną z form takiej pomocy. Współautorka jubileuszowego opracowania „Rabcio”. 40-lecie Państwowego Teatru Lalek w Rabce 1949-1990 (1990). Dorota Stojowska wyraziła opinię, że rabczańską scenę lalkową można by było nazwać „Teatrem imienia pani Stanisławy Rączko”.
Bibliografia Maria Olszowska, Elfryda Trybowska, Słownik biograficzny Rabki, Oficyna Wydawnicza „Wierchy”, Kraków-Rabka 2007
Linki zewnętrzne
Stanisława Rączko (tu: Rączka) w bazie filmpolski.pl
Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Za Zasługi dla ZHP Kategoria:Dyrektorzy teatrów w Polsce Kategoria:Polscy pedagodzy Kategoria:Polscy reżyserzy teatralni Kategoria:Urodzeni w 1911 Kategoria:Zmarli w 1997 Kategoria:Ludzie związani z Rabką-Zdrojem