thumb thumb thumb thumb|Jednostki saperskie WP w 1939 thumb|Panorama Wilna 1926 – widok z Góry Zamkowej. Na pierwszym planie koszary 3 psap. thumb|Otwarcie sezonu wioślarskiego na przystani 3 bsap w Wilnie 3 Pułk Saperów Wileńskich (3 psap), 3 Wileński Batalion Saperów (3 Wbsap.) – oddział saperów Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Batalion (pułk) był jednostką wojskową istniejącą w okresie pokoju i spełniająca zadania mobilizacyjne wobec oddziałów i pododdziałów saperów. Spełniał również zadania organizacyjne i szkoleniowe. Stacjonował w Grudziądzu i w Wilnie. W 1939, po zmobilizowaniu jednostek przewidzianych planem mobilizacyjnym, został rozwiązany.

Historia pułku Dowództwo 3 Pułku Saperów Wileńskich sformowało się 6 czerwca 1921 roku w Grudziądzu z dowódcą pułku, ppłk. Włodzimierzem Dołęgą-Dziakiewiczem na czele, przybyło dnia 27 czerwca do Wilna, a sam pułk został sformowany 22 sierpnia 1921 roku w garnizonie Wilno z połączenia I, XIX i XXIX batalionów saperów oraz III zapasowego batalionu saperów. Na bazie ostatniego pododdziału utworzono kadrę batalionu zapasowego.

Pułk po raz pierwszy obchodził uroczyście swoje święto 25 lipca 1922 roku, w dniu św. Krzysztofa, patrona Wilna. Mszę polową celebrował ks. bp. Władysław Bandurski. Defilada odbyła się w strugach deszczu.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych zatwierdził dzień 25 lipca, jako datę święta pułkowegoDz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174..

W 1929 roku, w związku z wprowadzeniem nowej organizacji pokojowej saperów, jednostka została przeformowana w 3 batalion Saperów Wileńskich i podporządkowana dowódcy 2 Brygady Saperów w Warszawie. Jednocześnie zostały rozwiązane dowództwa batalionów: I, XIX i XXIX.

12 marca 1934 roku batalion został podporządkowany dowódcy 1 Brygady Saperów w Warszawie, a 19 grudnia tego roku dowódcy nowo utworzonej 2 Grupy Saperów.

Klub Sportowy W latach 1923–1933 w jednostce działał Klub Sportowy, który posiadał m.in. sekcje wioślarską oraz lekkoatletyczną. W barwach pułku występowali medaliści Mistrzostw Polski w lekkoatletyce Jan Wieczorek, Jan Nawojczyk oraz Stefan Gniech.

Mobilizacja 1939 3 Batalion Saperów Wileńskich był jednostką mobilizującą. W 1939 zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” sformował:

w mobilizacji alarmowej: 1 batalion saperów 19 batalion saperów 53 batalion saperów dla SGO „Narew" rezerwowa kompania saperów nr 131 rezerwowa kompania saperów nr 132 rezerwowa kompania saperów nr 133 rezerwowa kompania saperów nr 134 rezerwowa kompania saperów nr 135 rezerwowa kompania saperów nr 136 rezerwowa kompania saperów nr 136 rezerwowa kompania saperów nr 137 rezerwowa kompania saperów nr 138 park saperski nr 31 pluton parkowy saperów nr 31 dwa Dowództwa Grup Fortyfikacyjnych: nr 31 – dla Armii „Poznań” i nr 32 – dyspozycyjne Naczelnego Wodza lekka kolumna pontonowa typu II nr 132 w I rzucie mobilizacji powszechnej: lekka kolumna pontonowa typu I nr 131 dwa plutony parkowe saperów: nr 32 i 33

Wileńscy saperzy

Dowódcy pułku (od 1929 roku - batalionu) ppłk Włodzimierz Dołęga-Dziakiewicz (VI 1921 – XI 1922) płk Jan Fogel (XI 1922 – V 1926) ppłk Jan Hackbeil (p.o. V 1926 – V 1927) ppłk Ignacy Landau (V 1927 – 31 VII 1932) mjr Karol Czarnecki (od XII 1932) ppłk Wacław Damrosz (V 1936 – 1939)

Zastępcy dowódcy pułku (od 1929 roku – batalionu) mjr Maksymilian Hajkowicz (p.o. 1923 – 1925) ppłk Adolf Juniewicz (XII 1927 – XI 1928) mjr Jan Połubiński (I – XII 1929) mjr Konstanty Skąpski (XII 1929 – III 1931) mjr Roman Głaczyński (III 1931 – 28 II 1933) mjr Adam Golcz (VI 1933 – 1 XII 1934) mjr Edward Marian Peristy (od IV 1935) mjr dypl. Józef Meleniewski (1939) mjr Stanisław Maculewicz (II z-ca d-cy/kwatermistrz do VIII 1939)

Kawalerowie orderu Virtuti Militari Oficerowie 3 pułku Saperów Wileńskich odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1918–1921. W nawiasach podano numer krzyżaKpt. Emil Strumiński i ppor. Włodzimierz Raczyński zostali odznaczeni 28 lutego 1922 roku, jako oficerowie 4 Pułku Saperów. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 66 z 16 października 1923 roku, s. 707..

Organizacja i obsada personalna batalionu w 1939 roku Ostatnia organizacja pokojowa i obsada personalna batalionu: dowódca batalionu – ppłk Damrosz Wacław I zastępca dowódcy batalionu – mjr dypl. Józef Meleniewski adiutant – por. Pierewoz Konstanty oficer sztabowy ds. wyszkolenia – kpt. Wejtko Tadeusz lekarz medycyny – por. lek. Wierzchoń Bolesław II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Stanisław Maculewicz oficer mobilizacyjny – kpt. Postępski Roman Józef z-ca oficera mobilizacyjnego – por. Wierzbicki Józef Leon oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Naumiak Aleksander oficer gospodarczy – kpt. int. Kralczyński Łukasz dowódca kompanii gospodarczej – p.o. chor. Spławski Stanisław oficer żywnościowy – por. Hubert Wilhelm komendant parku – kpt. Jaroszewski Kazimierz zastępca komendanta – ppor. rez. pdsc.Skrót pdsc oznacza oficera rezerwy powołanego do służby czynnej. Józef Zygmunt Fundowicz dowódca kompanii specjalnej – por. Jakubowski Konrad Maria dowódca plutonu łączności – por. Jakubowski Konrad Maria dowódca plutonu przeciwgazowego – por. Kraśniewicz Marian dowódca kompanii szkolnej – kpt. Głowacki Paweł dowódca plutonu – por. Kardzis Zenon dowódca plutonu – ppor. Szacki Mirosław dowódca plutonu – ppor. Szymkiewicz Wiktor dowódca 1 kompanii – por. Juszczyk Stanisław dowódca plutonu – ppor. Jaroszek Nikodem Józef dowódca plutonu – ppor. Karpuk Igor Ireneusz dowódca plutonu – ppor. Wyrzykowski Jan dowódca 2 kompanii – p.o. ppor. Krywko Józef Zbigniew dowódca plutonu – ppor. Seifert Zygmunt dowódca 3 kompanii – por. Sygnatowicz Kazimierz dowódca plutonu – ppor. Stanecki Jerzy Zdzisław dowódca plutonu – ppor. Truskolaski Józef dowódca 4 kompanii – kpt. Horoszkiewicz Włodzimierz dowódca plutonu – chor. Kulik Stefan Oddelegowani na kurs: por. Hryńko Jan ppor. Joński Leon W szpitalu: kpt. Poletyłło Stanisław por. Grzybowski Andrzej † 1940 Katyń Żołnierze batalionu – ofiary zbrodni katyńskiej

Biogramy zamordowanych znajdują się na stronie internetowej Muzeum KatyńskiegoKsięgi Cmentarne – biogramy oficerów. Nazwisko i imięstopieńzawódmiejsce pracy przed mobilizacjązamordowany Burhardt Stanisławkapitan rezerwyKatyńCiundziewicki LeonKsięgi Cmentarne – wpis 508.podporucznik rezerwyinżynier geodetaKatyńDownarowicz KazimierzKsięgi Cmentarne – wpis 677.porucznik rezerwygeodetaziemianinKatyńGajewski ZdzisławKsięgi Cmentarne – wpis 886.porucznikżołnierz zawodowyKatyńGrzybowski Andrzejporucznikżołnierz zawodowyKatyńKamieński Janporucznik rezerwyinżynier architektpracował w WarszawieKatyńKobyliński Józefpodporucznik rezerwyinżynier architektKatyńKralczyński Łukaszkapitanżołnierz zawodowyKatyńPapiewski Stasnisławpodporucznik rezerwyarchitektKatyńPołujan Józefpodporucznik rezerwyinżynierKatyńPostępski RomanKsięgi Cmentarne – wpis 2955.kapitanżołnierz zawodowyKatyńSzycik Wiktorpodporucznik rezerwytechnik rolnictwaKatyńWaszkiewicz Zdzisław podporucznik rezerwyinżynierKatyńAwtuszewski Kazimierzporucznik rezerwytechnik mierniczyDyrekcja Lasów Państwowych w WilnieCharkówBlankstein-Sawicki Sawafejporucznik rezerwyinżynierCharkówKozłowski Eustachyporucznik rezerwyinżynierCharkówMalinowski StanisławKsięgi Cmentarne – wpis 6336.porucznik rezerwynauczyciel(e)CharkówZwierzchowski Stanisławpodporucznik rezerwytechnik budowlanyZarząd Drogowy BrześćCharków

Symbole pułku thumb|sztandar 3 wileńskiego pułku saperów Sztandar

3 grudnia 1921 roku 3 pułk Saperów Wileńskich otrzymał sztandar od Naczelnika Państwa marszałka Piłsudskiego„Zarys Historii Pułków Polskich w kampanii wrześniowej” - 3 Włocławski Pułk Pontonowy s. 31. Po reorganizacji w 1929 r. w Wilnie stacjonował 3 batalion saperów. Powinien on mieć sztandar przejęty po 3 pułku Saperów Wileńskich.

W zbiorze relacji z Banknock znalazły się zapisy oddzielne dla „3 Pułku Saperów” i dla „3 Batalionu Saperów”. Przedstawione dwie relacje na ten temat zakładają, że chodzi faktycznie o jeden i ten sam sztandar: „3 pułk saperów – mjr Adam Frydel podaje nazwiska saperów, którzy ukryli sztandar pułku. Są to: st. sap. Tadeusz Wójcik, Wilno,ul. Kolejowa 60, względnie Postawy, ul. Kolejowa 14; sap. Julian Barański, Rożyszcze, ul. 3 Maja 170, względnie Wilno, ul. Betlejemska 13, st. sierż. Zygmunt Nykowski, Wilno, ul. św. Piotra 20. „3 batalion saperów – sztandar ukryty w Tarnopolu w piwnicy domu przy ul. Mickiewicza 20 przez kpr. pchor. Jerzego Matyszewskiego i sap. Juliana Hajto. Wtajemniczona p. dr Wigoszówna, Tarnopol, ul. Mickiewicza 20 lub 3 Maja 12. Orzeł z drzewca u p. Kurca, Tarnopol ul. Ostrowskiego 1b. O powyższym wiedzą mjr Jędraszko, ppor. Dworecki, ppor. Józef Bohdanowicz, st. sierż. Zygmunt Nykowski, por. Konstanty Purewozow, st. sap. Julian Barański i sap. Julian Hajto. – Meldunek kpr. pchor. Jerzego Matyszewskiego.

Odznaka pamiątkowa

15 stycznia 1929 roku Minister Spraw Wojskowych, Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 3 psapDz. Rozk. MSWojsk. Nr 1 z 15 stycznia 1929 roku, poz. 1.. Odznaka o wymiarach 50x40 mm ma kształt krzyża maltańskiego z wydłużonym dolnym ramieniem, pokrytego białą emalią. Na poziomych ramionach umieszczono daty „1921 – 1929”, na dolnym numer i inicjały „3 PS”. W centrum krzyża znajduje się tarcza emaliowana czarną, czerwoną i niebieską emalią i postacią świętego Krzysztofa z Dzieciątkiem na ramieniu. Odznaka jednoczęściowa, wykonana w tombaku srebrzonym i złoconym przez Józefa Michrowskiego z Warszawy.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Eugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936–1939. Próby modernizacji i rozbudowy, Wydawnictwo MON, Warszawa 1964, wyd. I, s. 189.

„Zarys Historii Pułków Polskich w kampanii wrześniowej” - 3 Włocławski Pułk Pontonowy, Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, Pruszków 1994,

Kategoria:Pułki saperów II Rzeczypospolitej Kategoria:Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Wilnie Kategoria:Polskie jednostki saperów utworzone w 1921 Kategoria:Polskie jednostki saperów rozwiązane w 1939