Architektura Wrocławia kształtowała się od chwili założenia grodu i zaznaczyła swoje trwałe ślady w wizerunku architektonicznym miasta poprzez wszystkie style architektoniczne obowiązujące na przestrzeni wieków jak i przynależności do różnych organizmów państwowych i kulturowych.
Romanizm do XII w. i gotyk XIII w. do 1 ćw. XVI w.
W roku 985 na Ostrowie Tumskim powstał pierwszy gród wybudowany przez Mieszka IEdmund Małachowicz, Najnowszy zarys dziejów najstarszego Wrocławia, Wrocław 2000, s. 49.. W tym samym stylu wybudowany został kościół, późniejsza archikatedra św. Jana Chrzciciela oraz dwa klasztory: Benedyktynów na Ołbinie i Kanoników Regularnych na Piasku. Liczne zabudowania na wyspach ufundowane przez możnowładców i duchownych, nawiązywały do stylu pochodzącego znad Mozy i doliny Renu, oraz związane były ze sztuką włoską. Wysokim poziomem artystycznym wyróżniał się głównie kościół klasztorny na Ołbinie, o czym świadczyć mogą zachowane do dziś reliefy kamienne, oraz portal z rzeźbionymi tympanonem, jak i dwa pozostałe zachowane tympanony romańskie z kościoła NMP na Piasku i św. Michała na Ołbinie. Na początku XIII wieku wzniesiony został niewielki kościółek w stylu przejściowym romańsko-gotyckim, św. Idziego na Ostrowie Tumskim. W podobnym stylu powstawały pierwsze kościoły i kamienice miasta lokacyjnego.
Zachowane zabytki z okresu romańskiego Kościół św. Idziego Portal z opactwa na Ołbinie
Gotyk XIII w. do 1 ćw. XVI w.
Ratusz Archikatedra wrocławska pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela Kościół św. Marcina (dawna kaplica zamkowa św. Marii), budowniczy Wiland Kościół św. Krzyża (górny) i św. Bartłomieja (dolny), budowniczy Wiland Kościół św. Piotra i św. Pawła Katedra św. Marii Magdaleny (dawny kościół farny, obecnie katedra polskokatolicka) Kościół św. Elżbiety (dawny kościół farny, obecnie garnizonowy, bazylika mniejsza) Cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy (d. kościół św. Barbary) przy ul. św. Mikołaja (obecnie katedra prawosławna) Kościół NMP na Piasku (dawniej klasztorny kanoników regularnych) Kościół św. Wojciecha (klasztorny dominikanów) Kościół św. Macieja Katedra św. Wincentego i św. Jakuba (dawniej klasztorny franciszkanów, później norbertanów) Kościół św. Stanisława, św. Doroty i św. Wacława (dawniej klasztorny franciszkański) Kościół Bożego Ciała (dawniej klasztorny joannitów) Kościół i klasztor bernardynów (obecnie Muzeum Architektury) Kościół Urszulanek św. Klary i św. Jadwigi z Mauzoleum Piastów Śląskich Arsenał Miejski Baszta Niedźwiadka
Renesans i manieryzm XVI w. do poł. XVII w.
Kamienice zachodniej strony Rynku
Barok i rokoko 2 poł. XVII w. do poł. XVIII w.
gmach Uniwersytetu Aula Leopoldina Aula Leopoldina Oratorium Muzyczne kościół Imienia Jezus (pojezuicki, obecnie uniwersytecki) gmach Ossolineum (zespół klasztorny Zakonu Szpitalników z Czerwoną Gwiazdą, Gimnazjum św. Macieja) kościół św. Antoniego z Padwy we Wrocławiu przy ul. św. Antoniego kościół dworski przy ul. Kazimierza Wielkiego
Klasycyzm poł. XVIII w. do 3 ćw. XIX w.
gmach Opery Wrocławskiej, arch. Carl Ferdinand Langhans gmach Starej Giełdy przy pl. Solnym, arch. Carl Ferdinand Langhans Pałac Hatzfeldów przy ul. Wita Stwosza, arch. Carl Gotthard Langhans (istnieje częściowo) zamek królów pruskich, arch. Friedrich August Stüler (rozbudowa budowli barokowej)
Historyzm i eklektyzm 2 poł. XIX w.
dworzec kolejowy Wrocław Główny, arch. Wilhelm Grapow dworzec kolejowy Wrocław Świebodzki dworzec kolejowy Wrocław Nadodrze, arch. Hermann Grapow Kościół św. Antoniego na Karłowicach Kościół Opieki św. Józefa na Ołbinie (dawniej św. Urszuli i Jedenastu Tysięcy Dziewic), arch. Carl Ferdinand Langhans kościół św. Michała Archanioła na Ołbinie, arch. Alexis Langer Kościół św. Elżbiety (Węgierskiej), arch. Josef Ebers Nowy Ratusz, arch. Friedrich August Stüler gmach Nowej Giełdy przy ul. Krupniczej (obecnie Hala Gwardii), arch. Karl Lüdecke most Grunwaldzki gmach Muzeum Narodowego dawny Landeshaus (1896), dziś budynek Naczelnej Organizacji Technicznej Hotel Monopol Wieża ciśnień Na Grobli, arch. Johann Christian Zimmermann Wieża ciśnień ul. Wiśniowa, arch. Karl Klimm i Richard Plüddemann gmach Szkoły Rzemiosł Budowlanych (obecnie Wydział Architektury PWr), arch. Karl Klimm i Richard Plüddemann Hala Targowa, arch. Richard Plüddemann i Heinrich Küster dawny areszt wojskowy ul. Drobnera
Secesja pocz. XX w.
Dom Handlowy Braci Barasch (dzisiejszy SDH „Feniks”) Siedziba Banku Przemysłowo- Handlowego, Rynek 1
Modernizm do lat 30 XX w.
Hala Stulecia (Ludowa), arch. Max Berg Pergola, pawilon restauracji i Pawilon Czterech Kopuł, arch. Hans Poelzig budynek biurowo-handlowy przy ul. Ofiar Oświęcimskich, arch. Hans Poelzig wystawa mieszkaniowa WUWA Dom Towarowy Wertheim (obecnie Renoma), arch. Hermann Dernburg Apteka pod Murzynem (obecnie redakcja Gazety Wyborczej), arch. Adolf Rading Stadion Olimpijski, arch. Richard Konwiarz Miejska Kasa Oszczędności (obecnie Bank Zachodni WBK w Rynku), arch. Heinrich Rump (1930) Dom Handlowy Kameleon (dawniej: Kaufhaus Rudolf Petersdorff), arch. Erich Mendelsohn Urząd Pocztowy we Wrocławiu, arch. Lothar Neumann
Styl narodowy III Rzeszy 1933-1945
gmach Urzędu Wojewódzkiego naziemne schrony obrony przeciwlotniczej, arch. Richard Konwiarz: ul. Ładna ul. Legnicka / pl. Strzegomski ul. Słowiańska / ul. Ołbińska ul. Grabiszyńska / ul. Stalowa
Socrealizm do 1956
Kościuszkowska Dzielnica Mieszkaniowa (pl. Kościuszki i Arkady), arch. Roman Tunikowski Gmachy Politechniki przy pl. Grunwaldzkim, arch. Krystyna i Marian Barscy Iglica
Powrót do tradycji modernizmu
Mezonetowiec przy ul. H. Kołłątaja, arch. Jadwiga Grabowska-Hawrylak, Edmund Frąckiewicz, Maria Tawryczewska i Igor Tawryczewski Trzonolinowiec rotunda Panoramy Racławickiej, arch. Marek Dziekoński Wieżowce mieszkalne na pl. Grunwaldzkim, arch. Jadwiga Grabowska-Hawrylak Akademiki „Ołówek” i „Kredka”, arch. Krystyna i Marian Barscy Osiedle pod Jaworami
Postmodernizm od lat 80 XX w.
Dom towarowy Solpol, arch. Wojciech Jarząbek Renaissance Buisiness Center Biurowiec EFL Wratislavia Tower (kino Nowe Horyzonty), arch. Leszek Łękawa Hotel Radisson Blu Galeria Dominikańska, arch. Edward Lach Hotel HP Park Plaza, arch. Edward Lach Dom Handlowy Magdalena, arch. Edward Lach Kościół św. Ignacego Loyoli przy ul. Stysia wg projektu arch. Zenona Nasterskiego Sky Tower
Przypisy
Bibliografia