Arbogóralek szary (Dendrohyrax dorsalis) – gatunek ssaka z rodziny góralkowatych (Procaviidae). Jest zwierzęciem o podobnej do innych góralkowatych budowie. Średnia masa ciała wynosi 3 kg. Gatunek ten przypomina masą i kształtem ciała dużego królika. Posiada gęstą i miękką sierść o kolorze szarym lub przechodzącym w brąz. Na grzbiecie znajduje się charakterystyczna plama o jaśniejszym zabarwieniu – okolice gruczołu grzbietowego.
Taksonomia Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1855 roku brytyjski zoolog Louis Fraser, nadając mu nazwę Hyrax dorsalis. Miejsce typowe to wyspa Bioko, Gwinea Równikowa. Holotyp to dorosły samiec (sygnatura BMNH 1858.3.5.1) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie.
Różnice w nawoływaniach poszczególnych podgatunków sugerują, że poszczególne populacje używają trzech odrębnych dialektów na Wybrzeżu Kości Słoniowej, Kamerunie i wyspie Bioko oraz Gabonie. Na podstawie taksonomii innych ssaków leśnych, które wykazują podziały na poziomie gatunku z Dahomey Gap i Eastern Highlands, najprawdopodobniej możliwe są do rozróżnienia odmienne genetycznie podgatunki. Potrzebne są dalsze badania na temat genetyki, anatomii, zachowania i bioakustyki, aby wyjaśnić podział na poziomie podgatunków.
Tradycyjnie rozpoznano sześć podgatunków. Podstawowe dane taksonomiczne podgatunków (oprócz nominatywnego) przedstawia poniższa tabelka:
Podgatunek Oryginalna nazwa Autor i rok opisu Miejsce typowe HolotypD. d. eminiDendrohyrax EminiO. Thomas, 1887Tingasi, Monbuttu, Demokratyczna Republika Konga.Osobnik (sygnatura BMNH 1887.12.1.101) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie; okaz zebrany przez Mehmeda Emina Paszę.D. d. latratorProcavia emini latratorO. Thomas, 1910Batempa, górny bieg rzeki Sankuru, Demokratyczna Republika Konga.Samica (sygnatura BMNH 1909.12.12.10) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie; okaz zebrany przez Emila Tordaya.D. d. marmotaProcavia (Dendrohyrax) marmotaO. Thomas, 1901Mengo, na północ od Entebbe, Uganda.Młodociana samica (sygnatura BMNH 1901.8.9.42) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie; okaz zebrany 8 grudnia 1900 roku.D. d. nigricansHyrax nigricansW. Peters, 1879Chinchoxo, na północ od ujścia rzeki Kongo, Kabinda, Angola.Młodociana samica.D. d. sylvestrisHyrax sylvestrisTemminck, 1853Ghana.Skóra i czaszka.
Etymologia Dendrohyrax: dendron ‘drzewo’; rodzaj Hyrax (góralek). dorsalis: (prawidłowo dorsualis) ‘grzbietowy, z tyłu’, od dorsum ‘grzbiet, tył’. emini: Mehmed Emin Bey, później Emin Pasza, nazwisko które przybrał dr Eduard Carl Oscar Theodor Schnitzer (1840–1892), niemiecki administrator w służbie osmańskiej, Pasza Ekwatorii, w Sudanie Egipskim w latach 1878–1889, lekarz, przyrodnik, kolekcjoner, zamordowany przez arabskich handlarzy niewolników. latrator: łac. latrator ‘szczekający’, od latrare ‘szczekać’. marmota: ‘świstak’, od łac. Mus montis ‘mysz górska’; w aluzji do wyglądu przypominającego świastaka. nigricans: łac. nigricans, nigricantis ‘czarniawy, ciemnolicy’, od nigrare ‘być czarnym’, od niger ‘czarny’. sylvestris: łac. silvestris ‘z lasu, leśny, dziki’, od silva ‘lesisty teren, las’.
Zasięg występowania Arbogóralek szary występuje w zależności od podgatunku: D. dorsalis dorsalis – Bioko. D. dorsalis emini – północna i wschodnia Demokratyczna Republika Konga. D. dorsalis latrator – środkowa Demokratyczna Republika Konga. D. dorsalis marmota – zalesione wyspy Ugandy. D. dorsalis nigricans – Nigeria do prawego brzegu rzeki Kongo. D. dorsalis sylvestris – zachodnia Afryka.
Informacje o rozmieszczeniu tego taksonu są nadal niekompletne; występuje również w południowej Republice Środkowoafrykańskiej i południowo-zachodnim Sudanie Południowym, ale przynależność podgatunkowa tych populacji wciąż wymaga potwierdzenia.
Morfologia Długość ciała 44–57 cm; masa ciała 1,8–4,5 kg. Wzór zębowy: I C P M (x2) = 34.
Odżywianie i biotop Żywi się liśćmi, pędami, owocami, nie gardzi owadami. W odróżnieniu od góralka skalnego, arbogóralek szary żeruje w nocy. Jest z natury samotnikiem. W ciągu dnia śpi w konarach drzew, ukrywając się pośród liści przed polującymi na niego drapieżnikami. Wieczorem i wczesnym rankiem wydaje głośne pohukiwania. Ciąża trwa około 7 miesięcy. Samica rodzi dwa lub jedno młode w miocie.
Zamieszkuje wilgotne subtropikalne i tropikalne lasy, wilgotne sawanny, tereny skaliste, zarówno równiny, jak i góry.
Status zagrożenia i ochrona IUCN uznaje arbogóralka szarego za gatunek najmniejszej troski (LC – ). Dendrohyrax dorsalis występuje w wielu siedliskach na terenach znajdujących się pod ochroną – parki narodowe i rezerwaty przyrody. Człowiek ciągle jeszcze niszczy lasy stanowiące naturalne miejsce występowania. Na gatunek ten polują ludzie dla mięsa i futra. Liczebność i gęstość występowania jest wciąż słabo udokumentowana.
Przypisy Nazwy zwyczajowe za:
Bibliografia
Kategoria:Góralki Kategoria:Ssaki Afryki Kategoria:Taksony opisane przez Louisa Frasera Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1855 roku