Daniel Ellsberg (ur. 7 kwietnia 1931 w Chicago, zm. 16 czerwca 2023 w Kensington) – amerykański ekonomista, analityk polityczny i pracownik RAND Corporation. W 1971 roku ujawnił zbiór tajnych dokumentów Departamentu Obrony Stanów Zjednoczonych dotyczących wojny wietnamskiej, znanych jako Pentagon Papers. W 2006 roku otrzymał nagrodę Right Livelihood Award za działalność na rzecz pokoju i upowszechnianie informacji o działaniach władz Stanów Zjednoczonych podczas wojny wietnamskiej.
Życiorys W 1959 roku Daniel Ellsberg uzyskał stopień doktora ekonomii na Uniwersytecie Harvarda. W pracy doktorskiej opisał zagadnienia, które później określono mianem paradoksu Ellsberga. Po studiach przez dwa lata służył w Korpusie Piechoty Morskiej Stanów Zjednoczonych, a następnie rozpoczął pracę w RAND Corporation. W 1964 roku został zatrudniony w Departamencie Obrony, a później pracował w Wietnamie jako cywilny pracownik Departamentu Stanu podczas wojny wietnamskiej.thumb|Daniel Ellsberg podczas wywiadu w 2004 rokuPo powrocie do Stanów Zjednoczonych w 1967 roku ponownie rozpoczął pracę w RAND Corporation, gdzie brał udział w przygotowaniu tajnego raportu dotyczącego historii amerykańskiego zaangażowania w Wietnamie, zamówionego przez sekretarza obrony Roberta McNamarę. Dokument ten, znany później jako Pentagon Papers, zawierał analizy wskazujące, że w ocenie przedstawicieli administracji wojna wietnamska była niemożliwa do wygrania, co nie zostało ujawnione opinii publicznej. Ellsberg, posiadając dostęp do pełnego zbioru raportu, rozpoczął pod koniec 1969 roku kopiowanie dokumentu liczącego ponad 7000 stron.thumb|Daniel Ellsberg w 2020W 1971 roku, po nieudanych próbach zainteresowania raportem polityków, Ellsberg przekazał kopie dokumentów redakcji „The New York Timesa”, który rozpoczął publikację materiałów 13 czerwca 1971 roku. 29 czerwca tego samego roku senator Mike Gravel odczytał fragmenty raportu w Senacie Stanów Zjednoczonych, co umożliwiło jego legalną publikację w formie książkowej przez Beacon Press.
Ellsberg, odnosząc się do swojej decyzji o ujawnieniu dokumentów, powiedział:Prezydent Richard Nixon uznał ujawnienie dokumentów za zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa i wystąpił do sądu o zakaz publikacji. 30 czerwca 1971 roku Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych uchylił zakaz, uznając go za niezgodny z prawem. Wkrótce potem Ellsberg ujawnił swoją tożsamość i 28 czerwca 1971 roku oddał się w ręce organów ścigania. Ostatecznie wszystkie zarzuty wobec niego zostały oddalone po ujawnieniu nielegalnych działań administracji Nixona w ramach afery Watergate.
W 2003 roku powstał film fabularny The Pentagon Papers, przedstawiający historię ujawnienia dokumentów przez Ellsberga. W główną rolę wcielił się James Spader.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Amerykańscy ekonomiści Kategoria:Laureaci nagrody Right Livelihood Kategoria:Amerykańscy sygnaliści Kategoria:Afera Watergate Kategoria:Ludzie urodzeni w Chicago Kategoria:Osoby upamiętnione nazwami paradoksów Kategoria:Urodzeni w 1931 Kategoria:Zmarli w 2023