Wielka Synagoga Chóralna w Lipawie (łot. Liepājas Lielā horālā sinagoga) – nieistniejąca synagoga, która znajdowała się w Lipawie na Łotwie, na ulicy Pētera 13 (obecnie 11/13). Synagoga powstała w latach 1870–1873 i została zniszczona w lipcu 1941 roku podczas .
Historia Synagoga została wzniesiona w latach 1870–1873 przy ulicy Pētera 13 (obecnie Kuršu 11/13). Budowla została zaprojektowana w stylu neorenesansowym, wzorując się na synagodze przy w Berlinie. Stanowiła główną świątynię żydowską miasta i była największą spośród 12 synagog oraz domów modlitwy działających w Lipawie w okresie przedwojennym. Była uznawana za jedną z najbardziej okazałych i wartościowych pod względem artystycznym synagog na terytorium Łotwy. mały|lewo|Pocztówka z synagogą. Charakterystycznym elementem architektonicznym synagogi były trzy kopuły zlokalizowane w zachodniej części budynku. Ze względu na walory architektoniczne obiekt był często przedstawiany na pocztówkach oraz uznawany był za jeden z najważniejszych punktów sakralnych miasta. Synagoga stanowiła również atrakcję turystyczną.
Budowa synagogi wywołała kontrowersje w części środowisk żydowskich, szczególnie wśród przedstawicieli nurtu ortodoksyjnego. Gaon Elijahu Liders, rabin Żagor i Kuldygi, wydał zakaz odprawiania modlitw w nowej świątyni. Głównym powodem sprzeciwu był kształt kopuły z umieszczoną na niej gwiazdą Dawida, która z daleka miała przypominać krzyż chrześcijański. Dodatkowe zastrzeżenia dotyczyły usytuowania bimy obok aron ha-kodesz oraz zbyt niskiej przegrody oddzielającej część przeznaczoną dla kobiet, co naruszało tradycyjny porządek liturgiczny. W konsekwencji zakazu synagoga pozostawała nieużywana przez trzy lata, a minjan społeczności niemieckich Żydów w Lipawie był zagrożony rozwiązaniem. Według relacji z tamtego okresu oferowano nawet wynagrodzenie handlarzom targowym za uczestnictwo w modlitwach, jednak bezskutecznie.
Sytuacja została rozwiązana w 1876 roku dzięki interwencji ortodoksyjnych rabinów z Litwy – Gilela i Elijahu. Na ich wniosek usunięto gwiazdę Dawida z kopuły, przemieszczono bimę do centralnej części synagogi oraz podwyższono przegrodę oddzielającą część dla kobiet. Te modyfikacje umożliwiły osiągnięcie porozumienia i ostateczne dopuszczenie synagogi do użytku liturgicznego.
Synagoga funkcjonowała jako świątynia chóralna, w której działał profesjonalny chór kantorów oraz chór chłopięcy towarzyszący nabożeństwom i obchodom świąt religijnych. Uroczystości liturgiczne przyciągały licznych uczestników różnych wyznań i narodowości. W synagodze występowali znani kantorzy europejscy, między innymi Mosze Kusewicki oraz Abraham Mihelson. W okresie świąt religijnych synagoga przyciągała zwiększoną liczbę uczestników. Pełniła również funkcję muzycznego chederu – szkoły muzycznej dla chłopców. mały|Centrum Lipawy z widocznym tyłem synagogi po lewej stronie.
Zniszczenie Podczas niemieckiej okupacji Łotwy w II wojnie światowej Wielka Synagoga była jedyną żydowską świątynią w Lipawie, która początkowo uniknęła zniszczenia. Pozostałe synagogi miasta zostały zburzone na początku wojny zgodnie z nazistowskim planem likwidacji śladów obecności żydowskiej. W lipcu 1941 roku władze okupacyjne wydały nakaz rozbiórki synagogi. Ze względu na centralne usytuowanie budynku w mieście zrezygnowano z jego wysadzenia w obawie o inne zabudowania. Do prac rozbiórkowych przymuszono miejscową ludność żydowską.
Podczas rozbiórki synagoga została splądrowana, a zwoje Tory rozwinięto i publicznie profanowano na placu przed budynkiem straży pożarnej. Według relacji ocalałego Kalmansa Linkemersa, które zapisał w swoim dzienniku, brodatych Żydów zmuszano do zakładania talitów i trzymania zwojów Tory, a następnie do poruszania się wokół nich i wykrzykiwania bluźnierczych słów na temat swojego Boga. Szef miejscowego Sicherheitsdienst, V. Kīglers, deptał po zwojach, a zgromadzeni Żydzi musieli obserwować tę profanację.
Współczesność Po wojnie na miejscu dawnej synagogi wzniesiono budynek mieszkalny. W 2014 roku, w miejscu, gdzie wcześniej znajdowała się Wielka Synagoga, odsłonięto tablicę pamiątkową autorstwa łotewskiego artysty . Znajdował się tam również miniaturowy model budynku, który 16 grudnia 2014 roku został zamieniony na nowy, wykonany z brązu.
Przypisy
Lipawa Kategoria:Obiekty sakralne w Lipawie