Neurologiczne zespoły paranowotworowe to odrębna pod względem klinicznym grupa zespołów paranowotworowych (paraneoplastycznych) obejmująca zaburzenia funkcjonowania układu nerwowego u chorych z nowotworem umiejscowionym poza układem nerwowym, nie związane zatem z przerzutami, ani miejscowym działaniem guza. Często towarzyszy temu podostra neuropatia czuciowa z powodu zajęcia zwojów korzeni czuciowych rdzenia. U 80 % chorych przyczyną jest rak płuca, zazwyczaj z drobnokomórkowy. Około 0,4 % chorych na raka płuc ma dolegliwości neurologiczne, które poprzedzają wykrycie raka u 80 % przypadków tych dolegliwości.
Etiologia Najlepiej poznanym patomechanizmem neurologicznych zespołów paranowotworowych są reakcje immunologiczne. Niezbędne do rozwoju tych schorzeń jest uszkodzenie bariery krew-mózg przez cytokiny. Reakcja immunologiczna organizmu, skierowana przeciwko komórkom nowotworu, w których dochodzi do ekspresji białek onkoneuronalnych, kieruje się również przeciw układowi nerwowemu, najczęściej poprzez IgG anty Hu. IgG anty Hu łączą się z białkami wiążącymi RNA: HuD, PLE21/HuC i Hel-N1, a także wszechobecnym białkiem HuR. Białka te są niezbędne dla układu nerwowego.
+Główne przeciwciała w stanach paraneoplastycznych i związane z nimi nowotwory Przeciwciało (inna nazwa) Zespół paraneoplastyczny Nowotwory Hu-Ab (ANNA1-Ab)Neuropatia czuciowa Encephalomyelitis Przewlekłe rzekome porażenie przewodu pokarmowego Ataksja móżdżkowa Zapalenie układu limbicznego SCLC Yo-Ab (PCA1-Ab)Podostra ataksja móżdżkowa Nowotwory jajnika, piersi, macicy CV2-Ab (CRMP5-Ab)Ataksja móżdżkowa Neuropatia czuciowo-ruchowa Zapalenie naczyniówki, retinopatiaEncephalomyelitis SCLC Grasiczak Ri-Ab (ANNA2-Ab) Mioklonia/opsoklonia Ataksja móżdżkowa Rak sutka SCLC Amphiphysin-AbZespół sztywnego człowieka Neuropatia czuciowa EncephalomyelitisRak sutka SCLC Tr-AbAtaksja móżdżkowaChoroba HodgkinaMa2-Ab (Ta-Ab)Zapalenie układu limbicznegoGuzy jąder CAR-AbRetinopatia Rak sutka SCLC
Objawy Po podostrym początku choroba rozwija się w tygodniami lub miesiącami aż do stabilizacji. Objawy zależą od określonego zespołu paranowotworowego: podostra neuropatia czuciowa towarzyszy od 70-80 % przypadków zespołów paranowotworowych: m.in. drętwienie, parastezje paranowotworowe zapalenie układu limbicznego: gł. amnezja następcza lub wsteczna i zaburzenia psychiatryczne (lęk, depresja), napady padaczkowe, ze zmianami świadomości w późniejszych stadiach (omamy węchowe i smakowe), zaburzenia snu,. ogniskowe zapalenie mózgu – nieprawidłowości czuciowe i ruchowe: afazja, drętwienie, ataki padaczkowe lub padaczka częściowa ciągła Kożewnikowa zapalenie pnia mózgu u 1/3 chorych – oscylopsja (drganie obrazu widzianego), podwójne widzenie, zaburzenia ruchu gałek ocznych, drętwienie twarzy, upośledzenie mowy, utrata słuchu, utrudnienie połykania dysfunkcja neuronu ruchowego u 20 %: osłabienie szyi, asymetryczne osłabienie kończyn, drżenie pęczkowe mięśni, dysfunkcja układu autonomicznego u ¼ chorych: podciśnienie ortostatyczne, zaburzenia układu pokarmowego, nieprawidłowe pocenie się, trudności z oddawaniem moczu, impotencja, leniwe źrenice, niestabilność układu krążenia, zaburzenia oddychania, zespół Lamberta-Eatona u 10-16 % chorych.
Postaci kliniczne Zespoły paranowotworowe w obrębie ośrodkowego układu nerwowego zapalenie układu limbicznego (limbc encephalitis) podostre zwyrodnienie móżdżku (subacute cerebellar degeneration) zapalenie pnia mózgu (brainstem encephalitis) zespół opsoklonii/mioklonii podostra martwicza mielopatia choroba neuronu ruchowego zespół sztywnego człowieka Zespoły paranowotworowe w obrębie obwodowego układu nerwowego podostra neuropatia czuciowa neuropatia czuciowo-ruchowa podostra neuropatia ruchowa zespół miasteniczny Lamberta-Eatona zapalenie wielomięśniowe zapalenie skórno-mięśniowe
Podział w zależności od przeciwciał Zespoły anty-Hu podostra neuropatia czuciowa zapalenie mózgu i rdzenia zapalenie układu limbicznego zapalenie pnia mózgu zapalenie rdzenia ganglioradiculoneuritis neuropatia autonomiczna
Zespoły anty-CV2 Zwyrodnienie móżdżku Zapalenie tęczówki/neuropatia nerwu wzrokowego Polineuropatia czuciowo-ruchowa (typ aksonalno-demielinizacyjny) LEMS
W 20% przypadków w zespołach anty-CV2 współistnieją przeciwciała anty-Hu.
Diagnostyka Testy: obecności przeciwciał paranowotworowych w krwi i płynie mózgowo-rdzeniowym. PCR na wirusa opryszczki i ospy wietrznej w tym płynie. markerów nowotworowych w krwi: antygenu rakowo-płodowego, antygenu rakowego 125, antygenu prostaty (PSA). liczby limfocytów w celu wykrycia infekcji, osłabienia odporności, anemii, małopłytkowości, czasu protrombinowego/ czasu częściowej generacji tromboplastyny w celu wykrycia koagulopati toksykologiczne poziomu witaminy B12, aby wykluczyć jej niedobór, próba czynnościowa wątroby aby wykluczyć wątrobową przyczynę uszkodzenie mózgu
Leczenie Polega na leczeniu raka i zmniejszeniu zapalenia. Podaje się leki przeciwzapalne (kortykosteroidy) i immunosupresyjne (cyklofosfamid, immunoglobuliny G.). Stężenie przeciwciał paranowotworowych wiąże się z pomyślnością rokowania.
Przypisy
Bibliografia
eMedicine - Paraneoplastic Encephalomyelitis : Article by David S Liebeskind
Kategoria:Choroby układu nerwowego Kategoria:Zespoły paranowotworowe