Organy Wilhelma Sauera w kościele parafialnym pw. św. Apostołów Piotra i Pawła w Bydgoszczy – mechaniczny instrument posiadający trzy manuały i pedał, trakturę mechaniczną, wiatrownice stożkowe oraz 42 głosy.
thumb|300px|Prospekt instrumentu
Historia Obecnie istniejący kościół parafialny pw. św. Apostołów Piotra i Pawła został zbudowany w latach 1872-1876, według projektu berlińskiego architekta Fryderyka Adlera, dla niemieckiej gminy Ewangelicko-Unijnej. Rok po zakończeniu budowy kościół wyposażono w duże, liczące 42 głosy, organy, wykonane przez renomowaną firmę organmistrzowską Wilhelma Sauera z Frankfurtu nad Odrą.
Podczas I wojny światowej skonfiskowano na cele wojenne cynowe piszczałki prospektowe, zastępując je obecnymi, wykonanymi z blachy cynkowej.
Podczas działań II wojny światowej, w styczniu 1945 roku, uszkodzony został kościół wraz z jego wyposażeniem. Ucierpiały organy, które zaraz po wojnie naprawiała firma Krukowskiego z Piotrkowa Trybunalskiego. Później instrumentem zajmowali się bydgoscy organmistrzowie – Józef Sobiechowski i Kazimierz Urbański. .
Opis organów thumb|300px|Stół gry Instrument znajduje się na drewnianym chórze muzycznym. Zespół piszczałek umieszczony został w pomieszczeniu wieżowym otwartym do wnętrza kościoła łukiem odcinkowym. Do zachodniej ściany kościoła przylega prospekt organów, a w pomieszczeniu za instrumentem znajduje się ośmiokomorowy miech skrzyniowy. Stół gry ustawiony został na podwyższeniu przed prospektem. Organista siedzi zwrócony twarzą do ołtarza.
Prospekt organów składa się z trzech wież, połączonych płaskimi polami piszczałkowymi. Cokół instrumentu, ukształtowany został w formie neoromańskiej, a jego częścią są dwa, rzeźbione przeźrocza w formie rozbudowanych triforiów.
Wnętrze instrumentu składa się z trzech poziomów. Na pierwszym znajdują się abstrakty traktury mechanicznej. Tuż za prospektem, na drugim i trzecim poziomie, rozmieszczone są piszczałki drugiego manuału - hauptwerku. W głębi szafy, również na drugim i trzecim poziomie, znajduje się sekcja trzeciego manuału - oberwerku. W szafie ekspresyjnej położonej we wnętrzu instrumentu zamknięte są piszczałki żaluzjowego pierwszego manuału. Za zespołem wiatrownic manuałowych umieszczone są piszczałki sekcji pedałowej.
Organy mają następującą dyspozycjęDyspozycja organów została opracowana na podstawie stron: Wirtualne Centrum organowe – Słownik terminów organowych https://web.archive.org/web/20180629151248/http://www.organy.art.pl/slownik.php i Gdańskie Organy – Organy Katedry w Oliwie, autor Marek Michalak http://web.archive.org/web/20180629151248/http://www.organy.art.pl:80/slownik.php https://web.archive.org/web/20120315132930/http://www.gdanskie-organy.com/organs.php?lang=pl&loc=oliwa&tab=stoplist. Wynika z nich, iż w polskiej terminologii obowiązuje terminologia niemiecka, jakkolwiek niektóre nazwy instrumentów mogą być tłumaczone na jęz. polski, jeżeli mają odpowiedniki.: Manual I (Schwellwerk) Manual II (Hauptwerk) Manual III (Oberwerk) PedalGeigen principal 8'Aeoline 8'Liebl. Gedackt 8'Liebl. Gedackt 16'Voix celeste 8'Trawers flöte 4'Fugara 4'Schalmei 8'Tremolo Principal 16'Quintatön 16'Principal 8'Doppelflöte 8' Gemshorn 4' (faktycznie rejestr 8')Gamba 8'Octave 4'Spitzflöte 4'Rauschquinte 22/3′Mixtur 3-5 fachCornett 4 fachProgress. harmon. 2-3 fachTrompete 8'Principal 8'Bourdon 16'Salicional 8'Rohrflöte 8'Gedeckt 8'Octave 4'Flute octaviante 4'Nassard 22/3′Piccolo 2'Progressio 2-5 fachKlarinette 8'Major Bass 32'Octavbass 8'(faktycznie 16')Portunal 8' (16' smyczkujący)Subbas 16'Violoncello 8'Bass flöte 8'Principal 8'Octave 4'Posaune 16'Trompete 8'
Połączenia: Manual coppel (III/II) Manual coppel (I/II) Pedal coppel (II/P) Colectiv pedal (I) Colectiv pedal (II) Colectiv pedal (III) Colectiv pedal (P) Colectiv schweller (wałek crescendowy) Żaluzja (2 pozycje – zamknięta i otwarta)
Stan obecny Obecnie instrument wymaga kapitalnego remontu. Koszt prac przekracza możliwości parafii. Z inicjatywy Towarzystwa Miłośników Miasta Bydgoszczy rozpoczęła się akcja społeczna Ratujemy organy mająca na celu zebranie funduszy na renowacje organów Sauera.
Zobacz też Lista organów piszczałkowych
Przypisy
Linki zewnętrzne
Bydgoszcz Kategoria:Muzyka w Bydgoszczy