Order Gwiazdy Jerzego Czarnego (również: Order Gwiazdy KaradziordziaStanisław Łoza, Stanisław Bieńkowski: Ordery i odznaczenia krajowe i zagraniczne. Co wiedzieć o nich należy. Główna Księgarnia Wojskowa, 1928, s. 52 lub Order Gwiazdy Karadżordża bądź Order Gwiazdy Karageorga, , ) – wysokie odznaczenie państwowe Królestwa Serbii w latach 1904–1918, potem Królestwa SHS w latach 1918–1929, a następnie Królestwa Jugosławii (do 1945), obecnie order domowy dynastii Karadziordziewić.
Historia i organizacja Po morderstwie króla Aleksandra Obrenowicia, ostatniego ze swej dynastii, tron przejął w 1903 r. Piotr I Karadziordziewić, który z obrenowiciowskich odznaczeń przejął tylko Order św. Łazarza, Order Białego Orła i Order św. Sawy, likwidując związane z tradycją rodzinną obalonej dynastii ordery Miłosza Wielkiego, Krzyża Takowy i Natalii. Zamiast dwóch pierwszych z nich wprowadzono rok później, z datą ustanowienia 1 stycznia 1904 r. Order Gwiazdy Jerzego Czarnego, nawiązujący swą nazwą do czynów protoplasty nowej dynastii, Jerzego Czarnego Petrowicia. Order zajął po św. Łazarzu drugie miejsce w kolejności starszeństwa orderów serbskich i zachował je także później w czasach Królestwa SHS i Jugosławii.
Order był nadawany za „wybitne zasługi cywilne i wojskowe”, początkowo przeznaczony tylko dla poddanych serbskich, a po zmianie statutów w roku 1906 udostępniono go również cudzoziemcom.
Order był podzielony na cztery klasy cywilne: I klasa – Krzyż Wielki, II klasa – Wielki Oficer, III klasa – Komandor, IV klasa – Oficer, w czasie wojen bałkańskich w 1912 ustanowiono dodatkowe cztery klasy z mieczami (sa mačevima), nadawane za akty odwagi oraz wybitną służbę wojskową: I klasa – Krzyż Wielki z Mieczami, II klasa – Wielki Oficer z Mieczami, III klasa – Komandor z Mieczami, IV klasa – Oficer z Mieczami, w 1915 dodano dwie najniższe klasy z mieczami przeznaczone dla podoficerów oraz szeregowych, nadawane za czyny wymagające osobistej dzielności w boju: Krzyż Złoty, Krzyż SrebrnyDmitrij Romanoff: The Orders, Medals and History of the Kingdoms of Serbia and Yugoslavia. Balkan Heritage, Rungsted Kyst, 1996, s. 76-85 .
Książęta krwi królewskiej otrzymywali Wielki Krzyż przy chrzcie, ale nosić go mogli dopiero od 18 roku życia.
Odznaczenie (trójklasowe) o identycznej nazwie i podobnym wyglądzie nadaje obecnie Republika Serbska (zob. Order Gwiazdy Jerzego Czarnego).
Wygląd insygniów Wbrew swej nazwie order bynajmniej nie miał formy gwiazdy: oznaka to tzw. krzyż Ruperta, a więc krzyż równoramienny, zbudowany na łukach, z rozszerzonymi zakończeniami zaokrąglonych ramion, emaliowany na biało, ze złotymi promieniami między ramionami.
W medalionie awersu znajdował się biały krzyż serbski w czerwonym polu, otoczony napisem Зa Веру и Cвoбoду – 1904 (Za wiarę i wolność – 1904). Na medalionie rewersu orderu umieszczono białego dwugłowego orła serbskiego, otoczonego napisem Пeтap I – 1904 (Piotr I – 1904). Zawieszką była złota korona królewska.
W wersji z mieczami krzyżowano je między ramionami, z ostrzami skierowanymi w górę. Dwie najniższe klasy żołnierskie wykonane były z pozłacanego lub posrebrzanego brązu i nieemaliowane.
Order bez mieczy noszono na czerwonej wstędze z obustronną białą bordiurą, klasy wojskowe na czerwonej wstążce bez bordiury.
Gwiazda orderowa I i II klasy była srebrna, ośmiopromienna, z nałożoną na nią oznaką orderu, przy czym gwiazda I klasy miała 85–92 mm, a II klasy – 82–84 mm średnicy.
Odznaczeni
Krzyż Wielki z Mieczami (lista niepełna) 1914–1918 Albert I Koburg – król Belgów Ferdynand I Rumuński – król Rumunii Luigi Cadorna – generał włoski Louis Franchet d’Espérey – marszałek Francji Douglas Haig – generał brytyjski Joseph Joffre – marszałek Francji John Pershing – generał amerykański Philippe Pétain – marszałek Francji Maurice Sarrail – generał francuski 1941–1945 Kragujevac – miasto
Przypisy
Bibliografia Arnhard Graf Klenau: Europäische Orden ab 1700, Monachium, 1978
Kategoria:Jugosłowiańskie odznaczenia Kategoria:Serbskie odznaczenia Kategoria:Ordery domowe