Samochód

thumb|Samochód osobowy Fiat 508 z 1934 roku thumb|Samochód osobowy Fiat Moretti 2500 SS z 1962 roku thumb|Samochód osobowy Renault Laguna III z 2008 roku Samochód, automobil, w skrócie auto – rodzaj kołowego pojazdu silnikowego, służącego do przewozu osób lub ładunków. Według polskiego prawa pojazd samochodowy to pojazd silnikowy, którego konstrukcja umożliwia jazdę z prędkością przekraczającą 25 kilometrów na godzinę (z wyjątkiem ciągnika rolniczego). Nie należy mylić pojęcia pojazdu samochodowego z samochodem, gdyż definicja pojazdu samochodowego obejmuje również między innymi motocykl.

Samochody dzielą się na rodzaje, zgodnie z ich konstrukcją i przeznaczeniem. Spośród najpopularniejszych wyróżnia się samochody osobowe, terenowe, dostawcze, ciężarowe, specjalne oraz autobusy. Do pojazdów samochodowych nie zalicza się ciągników rolniczych.

Pojazdy samochodowe cechuje fakt, iż są one jednocześnie: drogowe, co odróżnia je od lokomotyw, mechaniczne, co odróżnia je od wozów.

Pierwsze pojazdy tego typu powstawały w XVIII wieku i miały napęd parowy; wiek XIX to czas zastosowania w nich silników spalinowych i elektrycznych oraz początków ich masowej produkcji, czyniąc z samochodu jeden z podstawowych i najpopularniejszych środków transportu lokalnego i dalekobieżnego.

Nazewnictwo

Termin samochód pochodzi od słów sam i chód, a więc określa pojazd samodzielnie się poruszający, czyli z własnym napędem.

Słowo samochód pojawiło się w piśmiennictwie już co najmniej w 1897 roku - w 11 lat po opatentowaniu pierwszego pojazdu Karla Benza. W języku polskim jeszcze przed I wojną światową korzystano zarówno ze słowa „automobil”, jak i powszechnie używano wyrazów „samochód” i „samojazd”. Zostało to potwierdzone w konkursie zorganizowanym pod egidą czasopisma „Lotnik i Automobilista” i rozstrzygniętym 25 listopada 1912 roku, w którym nagrody dla autora polskiego odpowiednika francuskiego wyrazu „automobil” nie przyznano, ponieważ nadesłane propozycje „samochód” i „samojazd” były już w powszechnym użyciu.

Z biegiem czasu, nie tylko w polszczyźnie, słowo automobil zaczęto skracać do formy auto, która to ostatecznie stała się samodzielnym wyrazem, używanym naprzemiennie ze słowem samochód.

W polskiej terminologii ustawowej terminem ogólnym odnoszącym się do tej kategorii pojazdów jest „pojazd samochodowy”, natomiast wyraz „samochód” występuje przede wszystkim w nazwach bardziej szczegółowych rodzajów pojazdów, takich jak samochód osobowy, samochód ciężarowy czy ciągnik samochodowy.

Historia

Nad pojazdami napędzanymi parą myślano już w XVII wieku. W 1678 roku Ferdinand Verbiest miał zademonstrować taki pojazd cesarzowi chińskiemu, jednak nie ma na to żadnych dowodów. Dlatego za pierwszego konstruktora – wynalazcę pojazdu mechanicznego – uznaje się Francuza o nazwisku Nicolas-Joseph Cugnot, który zaprezentował swoje pionierskie dzieło napędzane silnikiem parowym w roku 1769.

W 1870 roku Austriak Siegfried Marcus skonstruował, nienadający się do powszechnego użytku, prototyp pojazdu mechanicznego z benzynowym silnikiem o zapłonie iskrowym. Z kolei inny konstruktor, Niemiec Carl Benz, zbudował swój trzykołowy automobil w roku 1885 (w 1886 uzyskał patent). W tych samych latach prace w dziedzinie silników spalinowych oraz pojazdów napędzanych takimi silnikami prowadzili wspólnie Wilhelm Maybach i Gottlieb Daimler. Nie wiadomo jednak dokładnie, kto, jako pierwszy, skonstruował zastosowany do napędu samochodów silnik o spalaniu wewnętrznym.

Napęd Napęd samochodu stanowi silnik. Najczęściej wykorzystywanym w samochodach typem silnika jest silnik spalinowy tłokowy. Produkowane są również samochody wyposażone jedynie w silnik elektryczny, czyli samochody elektryczne. Innym rodzajem napędu stosowanym w samochodzie jest napęd hybrydowy, będący połączeniem silnika spalinowego i silnika elektrycznego.

Źródło energii Niezbędnym elementem samochodu jest źródło energii, wymagane przez silnik do jego działania.

W przypadku zastosowania silnika spalinowego źródłem energii może być: paliwo ciekłe, np. benzyna lub olej napędowy; paliwo gazowe w stanie ciekłym, np. LPG lub LNG; paliwo gazowe sprężone, np. CNG.

W przypadku zastosowania silnika elektrycznego źródłem energii może być: akumulator elektryczny, superkondensator grafenowyGrafenowe superkondensatory coraz doskonalsze., ogniwo paliwowe.

Podział samochodów W poniższej tabeli zamieszczono przeglądowy spis popularnych typów i rodzajów współcześnie produkowanych samochodów, wraz z przykładami i/lub zdjęciami przykładowymi.

Podział pojazdów samochodowych Typ samochodu Rodzaj samochodu Przykład Zdjęcie Samochody osobowe Samochody sportowe Arrinera Hussarya GT 125px Samochody miejskie Fiat 500 125px Samochody luksusowe Mercedes-Benz W222 125px Samochody SUV Lexus RX 125px Samochody kempingowe Adria Vision 125px Samochody terenowe Honker 125px Samochody dostawcze Iveco Daily 125px Samochody ciężarowe Ciężarowe samochody dostawcze Star S2000 125px Ciężarowe samochody terenowe Ural-4320 125px Ciągniki siodłowe Scania R420 125px Ciągniki balastowe Tatra T813 6x6 125px Autobusy Solaris InterUrbino 12 125px Samochody specjalne Samochody opancerzone Dzik (samochód) 125px Pożarowozy E-ONE, Ford 125px Żurawie samochodowe Hydros T-351 Stalowa Wola 125px AmbulanseFiat Ducato (AMZ-Kutno) 125px Samochody asenizacyjne Jelcz 125px Śmieciarki MAN TGA 28.350 125px Zamiatarki Zamiatarka na podwoziu MAZ 125px Pługopiaskarki Pługopiaskarka na podwoziu samochodu Mitsubishi Fuso 125px Radiowozy Ford Crown Victoria 125px Wywrotki Jelcz 640 125px BetoniarkiTatra 125px Samochody mogące poruszać się także po torach kolejowych Samochód ratownictwa technicznego Star 125px

Elementy budowy samochodu nadwozie: nadwozie samonośne • płyta podłogowa elementy zewnętrzne nadwozia: karoseria • błotnik • drzwi • pokrywa komory silnika • chłodnica samochodowa, maskownica (potocznie: grill lub atrapa) • listwy boczne • zderzak • hak • dach • szyberdach • dach lamelowy • lusterka boczne • szyby • szyby podgrzewane • wycieraczki • spryskiwacze • deflektor wiatrowy • spoiler elementy wnętrza: deska rozdzielcza • tablica wskaźników • przełączniki i regulatory • poduszka powietrzna • kierownica • fotele • pasy bezpieczeństwa • lusterko wsteczne

podwozie: rama samochodu układ napędowy i układ przeniesienia napędu: sprzęgło • skrzynia biegów • reduktor terenowy • skrzynia rozdzielacza • wał napędowy • most napędowy • oś • półoś • piasta koła • koło • obręcz koła • opona • opona bezdętkowa • dętka • wentyl • pedał przyspieszenia • pedał sprzęgła układ hamulcowy: hamulec roboczy • pompa hamulcowa • wspomaganie • przewody hamulcowe • tarcza hamulcowa • bęben hamulcowy • klocki hamulcowe • hamulec awaryjny • zwalniacz układ kierowniczy: kierownica samochodu • kolumna kierownicy • wspomaganie kierownicy • przekładnia kierownicza • drążki • tempomat zawieszenie: amortyzator • sprężyna • resor • kolumna McPhersona • stabilizator • wahacz

silnik: tłok • pierścienie tłokowe • korbowód • wał korbowy • głowica silnika • zawór • wałek rozrządu • blok silnika • tuleja cylindrowa • turbosprężarka • łożysko • koło zamachowe • uszczelniacz

układy silnika spalinowego: chłodzenia • doładowania • rozruchowy • rozrządu • smarowania • wtryskowy • wydechowy • zapłonowy • zasilający

inne układy: instalacja elektryczna: alternator • prądnica • regulator napięcia • akumulator • układ wysokiego napięcia • świeca zapłonowa • świeca żarowa • stacyjka • sygnał dźwiękowy (potocznie: klakson) • oświetlenie • światła sygnalizacyjne • kierunkowskaz

elementy mające wpływ na bezpieczeństwo: bierne: pasy bezpieczeństwa • napinacze pasów • poduszka powietrzna • kurtyna powietrzna • zagłówki • wzmocnienia boczne • strefy kontrolowanego zgniotu • klatka bezpieczeństwa • łamana kolumna kierownicy • szyby hartowane • szyby klejone • bezpieczne zderzaki • układy odcinające dopływ paliwa czynne: ABS • ASR • ESP • napęd na cztery koła

Samochód w mieście Badania ruchu wskazują, że samochód w mieście spędza ok. 95% czasu na parkingu, będąc w użyciu zaledwie przez 5% swojego życia„Cars are parked 95% of the time”. Let’s check!. Jednocześnie jest on stale „gotowy do natychmiastowego użycia” na praktycznie dowolnej trasie, co stanowi jego podstawową cechę użytkową i atrakcyjność jako środka transportu.

Istnieją badania, według których w dowolnie wybranym momencie dnia na Manhattanie prawie 1/3 kierowców krąży w poszukiwaniu miejsca do zaparkowania, na Brooklynie ten współczynnik wynosi 45%. przeprowadził pomiary na obszarze 15 przecznic w Los Angeles. Okazało się, że przeciętny kierowca musiał przejechać pół mili (ok. 800 metrów) w poszukiwaniu miejsca. Tylko w badanym rejonie łącznie kierowcy przejeżdżali bezużytecznie 950 000 mil (ok. 1,5 miliona kilometrów). „Jeśli takie wyniki osiągamy w jednej niewielkiej dzielnicy biznesowej, wyobraźmy sobie, jakie są skumulowane konsekwencje takiego bezowocnego jeżdżenia w skali kraju” – napisał Shoup.

Darmowe miejsca parkingowe w USA wymagają dopłat w wysokości 500 miliardów dolarów rocznie, co oznacza, że na każdego dolara wydanego przez kierowców na samochód pozostali obywatele muszą dopłacić pięćdziesiąt centów na miejsca parkingowe. Aby jednak właściwie ocenić te liczby, należy uwzględnić, że w 2020 r. w Stanach Zjednoczonych mieszkało ok. 321 mln ludzi, podczas gdy po amerykańskich drogach jeździło co najmniej 265 mln pojazdów samochodowychIle jest samochodów na świecie? , z czego ok. 200-210 mln osobowych. Statystycznie w każdym gospodarstwie domowym jest co najmniej jeden samochód, więc (dalej statystycznie) nie występuje tam rzeczywisty podział na dwie grupy obywateli, z których jedna „dopłaca” do drugiej.

Samochód a środowisko Zdaniem Gary’ego Fullera zanieczyszczenia generowane przez samochody odpowiadają w dużych miastach za około 1/4 zgonów spowodowanych pyłem PM2,5. Obok pyłu występuje dwutlenek azotu, substancja, która znalazła się w centrum skandalu wokół fałszowania testów przez Volkswagena i ma podobny wpływ na ludzi.

W badaniu z 2011 r. porównano środki transportu, biorąc przy tym pod uwagę środowiskowy koszt ich produkcji oraz użytkowania. W przypadku rowerów uwzględniono też dodatkowy wydatek energetyczny samych użytkowników w postaci spalonych kalorii. Według obliczeń emisja na każdy kilometr pokonany samochodem to 271 gramów na kilometr na osobę (np. u pasażerów autobusów jest to 101 gramów na kilometr na pasażera, a rowerzystów 21 gramów).

Przypisy

Linki zewnętrzne

Słownik motoryzacyjny

Kategoria:Artykuły, które powinna mieć każda Wikipedia (od 10 do 30k)