thumb|250px|Strona z Kodeksu Vercellensis jako przykład Vestus latina (Ew. Jana 16,23-30) Vetus Latina – zbiorcza nazwa grupy łacińskich przekładów Pisma Świętego, dokonanych przez wielu tłumaczy, którzy pracowali niezależnie od siebie, w różnych miejscach i czasach, powstałych przed opracowaniem przez Hieronima, na zlecenie papieża Damazego I, jednolitej wersji łacińskiej nazwanej WulgatąZrewidowane i poprawione teksty Vetus latina w tym księgi deuterokanoniczne ST (poza Księgą Judyty, Księgą Tobiasza oraz greckimi fragmentami Księgi Daniela) oraz księgi NT znalazły się w Wulgacie Hieronima.. Przyczyną łacińskiego tłumaczenia Biblii był wzrost liczby chrześcijan posługujących się tym językiem, a nieznających greki, który wynikał z rozprzestrzeniania się chrześcijaństwa na zachód Imperium Rzymskiego, gdzie dominował język łaciński.
Vetus Latina nie stanowi jednego spójnego przekładu, lecz jest raczej całą kolekcją tekstów biblijnych przełożonych z greki na łacinę. Do czasów współczesnych nie zachował się żaden starożytny manuskrypt zawierający kompletne tłumaczenie Biblii na łacinę z czasów sprzed opracowania Wulgaty.
Historia powstania i odmiany Najstarszym dokumentem wzmiankującym istnienie łacińskiego przekładu Nowego Testamentu są spisane w 180 roku n.e. Akta męczenników ze Scillium (miasto to znajdowało się w Afryce Północnej). Vetus latina są znane głównie z cytatów w pismach łacińskich Ojców Kościoła.
Do Vetus Latina zaliczają się Afra, Itala i Hispana. Każda z tych grup przekładów nosi wyróżniające ją charakterystyczne cechy wynikające z mentalności i religijności kultur zamieszkujących każdy z tych regionów. Hispana to grupa przekładów, które powstały na Półwyspie Iberyjskim. Tertulian i Cyprian stosowali Afrę, której nazwa nawiązuje do tego, że świadectwa o tym przekładzie pochodzą z terenów Afryki. Augustyn cenił Italę, która jest przekładem późniejszym. Dzięki autorytetowi Augustyna tekst Itali cieszył się większym uznaniem.
Rękopisy i wydania Zachowała się nieliczna grupa około 90 rękopisów z tekstem starołacińskim Nowego Testamentu i mniej niż 400 rękopisów z tekstem Starego Testamentu. Nie pozwalają one jednak na skompilowanie tekstu pełnej Biblii, gdyż były to dzieła fragmentaryczne powstające głównie ze względu na potrzeby liturgiczneZdecydowana większość zachowanych rękopisów z tekstami starołacińskimi zawiera tekst Itali..
Dopiero z upływem czasu na podstawie pism liturgicznych skompletowano wszystkie, choć niejednolite w tłumaczeniu księgi Biblii. W Starym Testamencie przekłady starołacińskie opierały się na Septuagincie. Tekst Nowego Testamentu reprezentował zachodnią tradycję tekstualną. Tekst Nowego Testamentu przechował się głównie w rękopisach dwujęzycznych (grecko-łacińskie, gocko-łacińskie).
Pierwszym wydawcą starołacińskiego tekstu Biblii był francuski maurysta Pierre Sabatier. W 1945 roku w opactwie św. Marcina w Beuron w Niemczech utworzono Vetus latina-Institut zajmujący się starołacińskimi przekładami Pisma Świętego. Przygotowuje on nowe wydanie Vetus Latina, oparte nie tylko na kodeksach, lecz również na cytatach u Ojców Kościoła i fragmentach, w tym tych zachowanych w liturgii.
Zobacz też Wczesne przekłady Nowego Testamentu Lista łacińskich manuskryptów Nowego Testamentu
Uwagi
Przypisy
Linki zewnętrzne Wydanie Sabatiera (1743) Bibliorum Sacrorum Latinae versiones antiquae ... (tomus primus) Bibliorum Sacrorum Latinae versiones antiquae ... (tomus secundus) Bibliorum Sacrorum Latinae versiones antiquae ... (tomus tertius)
Inne
Vetus Latina – źródła do studiów Biblii starołacińskiej H.A.G. Houghton, Catalogue of Latin New Testament Manuscripts 2016.
Kategoria:Łacińskie przekłady Biblii