thumb|Wyszywanka Ołesia Honczara z częścią odznaczeń i mapnikiem polowym, którego używał w czasie wojny w zbiorach Muzeum Historii Ukrainy w II Wojnie Światowej w Kijowie thumb|Dom Ołesia Honczara w Dniepropietrowsku thumb|Grób pisarza na Cmentarzu Bajkowa w Kijowie thumb|Moneta o nominale 2 hrywny upamiętniająca Ołesia Honczara (2000) Ołeś Terentijowycz Honczar (ukr. Олесь Терентійович Гончар; ur. 3 kwietnia 1918 w obwodzie połtawskim, zm. 14 lipca 1995 w Kijowie) – ukraiński pisarz i działacz polityczny, autor opowiadań, nowel oraz powieści w przeważającej mierze związanych z okresem II wojny światowej. Bohater Pracy Socjalistycznej (1978), Bohater Ukrainy (pośmiertnie, 2005).

Życiorys Pochodził z ukraińskiej rodziny robotniczej. Po tym, jak wieku trzech lat stał się sierotą, opiekowali się nim dziadkowie ze strony matki, z którymi zamieszkał w obwodzie połtawskim.

Uczył się w Charkowskim Technikum Dziennikarskim im. M. Ostrowskiego, później przez krótki czas pracował w jednej z charkowskich gazet. Po wybuchu wojny domowej w Hiszpanii planował wyjazd w celu przyłączenia się do walki za Republikę, ale nigdy nie udało mu się go zrealizować. W 1938 wstąpił na Wydział Filologiczny Uniwersytetu w Charkowie, w czasie studiów napisał swoje pierwsze nowele.

Będąc na trzecim roku studiów, jesienią 1941 roku zgłosił się jako ochotnik do wojska. W lecie 1942 został ranny, trafił do obozu jenieckiego, skąd uciekł i wrócił na front, by walczyć do końca wojny. Ranny po raz drugi, zdobył wiele odznaczeń wojskowych, w tym Order Sławy, Order Czerwonej Gwiazdy i trzy Medale za Odwagę.

Po powrocie z frontu oraz napisaniu powieści Zemla hude (Земля гуде, 1946) zakończył studia na uniwersytecie. W latach 1959–1971 był przewodniczącym zarządu Związku Pisarzy Ukrainy, od 1978 członkiem Akademii Nauk USRR, a od 1959 do 1986 roku sekretarzem Związku Pisarzy ZSRR. Był deputowanym do Rady Najwyższej USRR i ZSRR oraz członkiem Światowej Rady Pokoju.

Na przełomie lat 80. i 90. współpracował z Ludowym Ruchem Ukrainy, popierał strajki studenckie, występował w obronie języka i kultury ukraińskiej, stawał w obronie prześladowanych pisarzy w ZSRR. W 1990 roku wystąpił z KPZR.

Aktywnie popierał odzyskanie niepodległości przez Ukrainę. Zmarł w 1995 roku i został pochowany na Cmentarzu Bajkowa w Kijowie. 14 lipca 2005 roku prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko odznaczył go pośmiertnie Orderem Państwa Bohatera Ukrainy.

Twórczość Zadebiutował trylogią powieściową Chorążowie (Прапороносці, 1946–1948, pol. wyd. 1951), która od razu zyskała uznanie krytyków, a niespełna trzydziestoletniego Honczara okrzyknięto dojrzałym artystą. Trylogię Chorążowie pisał przez trzy powojenne lata w Dniepropietrowsku, w domu swojej siostry. Trylogię uhonorowano dwiema Nagrodami Stalinowskimi (1947, 1948). Wszystkie trzy części publikowano na łamach czasopisma Ojczyzna (Alpy 1946; Modry Dunaj 1947, Złota Praga 1948). Powieści koncentrują się na szlaku bojowym ukraińskich żołnierzy i oficerów Armii Czerwonej przez Rumunię, Węgry, Czechosłowację i Austrię w 1944 i 1945 roku, a także na ich relacjach z ludnością cywilną oraz żołnierzami armii rumuńskiej, niedawnymi wroga, a teraz sojusznikami. Utwory cechuje nietypowe dla radzieckiej literatury wojennej przekonanie o bliskości kulturowej Europy dla ukraińskich czerwonoarmistów.

Na przełomie lat 40. i 50. powstały nowele: Modry kameń (Модри камень), Wesna za Morawoju (Весна за Моравою), Iłonka (Ілонка), Hory spiwajut’ (Гори співають), Usman ta Marta (Усман та Марта). Wydane w latach 50. nowele Południe (Південь, 1951), Doroha za chmary (Дорога за хмари, 1953), Czary komyszi (Чари комиші, 1958), powieści Mykyta Bratuś (Микита Братусь, 1951) i Szczob switywsia wohnyk (Щоб світився вогник, 1955) były poświęcone życiu ludzi w czasie pokoju, moralnym aspektom ich wzajemnych relacji. Utwory Tawrija (Таврія, 1952) oraz Perekop (Перекоп, 1957) dotyczyły tematyki historyczno-rewolucyjnej. Ważnym utworem w karierze Honczara był Człowiek i broń (Людина і зброя, 1960, wyd. pol. 1963), poświęcony hiszpańskiej wojnie domowej, za którą został nagrodzony Państwową Nagrodą im. T. Szewczenki.

W latach 60. i 70. ukazały się powieści: Tronka (Тронка, 1963), Sobor (Собор, 1968), Bereh lubowi (Берег любові, 1976), Twoja zoria (Твоя зоря, 1980), Brihantina (Бригантина, 1972), nowele: Kresaft (Кресафт, 1963), Na kosi (На косі, 1966), Pid dałekymy sosnamy (Під далекими соснами, 1970), Piznie prozrinnia (Пізнє прозріння, 1974). Za Tronkę Honczar otrzymał w 1964 roku Nagrodę Leninowską, jednak los napisanej cztery lata później powieści Sobor (uznawanej często za najważniejszy utwór Honczara) był dramatyczny. Powieść opublikowano w czasopiśmie „Ojczyzna” (Вітчизна) w 1968. Pierwsze recenzje były przychylne, jednak niedługo potem autor został poddany przez krytykę ostracyzmowi, a utwór wyłączono z obiegu na 20 lat i wstrzymano jego tłumaczenie na rosyjski, a Honczarowi groziło nawet aresztowanie. Historia wydania Soboru stała się zarzewiem protestu i wzrostu świadomości narodowej wśród radzieckich pisarzy ukraińskich.

Utwory Honczara przełożono na 67 języków.

Wybrane utwory Bereh lubovi (Берег любові, 1976) Brihantina (Бригантина, 1972) Kresaft (Кресафт, 1963) Człowiek i broń (Людина і зброя, 1960) Mykyta Bratuś (Микита Братусь, 1951) Chorążowie (Прапороносці, 1946-1948) Sobor (Собор, 1968) Twoja zoria (Твоя зоря, 1980) Tronka (Тронка, 1963) Cykłon (Циклон, 1970)

Odznaczenia i nagrody Medal Sierp i Młot Bohatera Pracy Socjalistycznej (31 marca 1978) Bohater Ukrainy (14 lipca 2005) Order Lenina (dwukrotnie, 1960 i 1978) Order Czerwonego Sztandaru Pracy (1 kwietnia 1988) Order Wojny Ojczyźnianej I klasy (1985) Order Czerwonej Gwiazdy (4 maja 1945) Order Sławy III klasy (4 marca 1945) Nagroda Stalinowska (dwukrotnie, 1948 i 1949) Nagroda Leninowska (1964) Nagroda Państwowa ZSRR (1982) Medal „Za Odwagę” (trzykrotnie, 7 września 1944, 20 listopada 1944 i 18 stycznia 1945) Medal „Za obronę Kijowa”

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Bohaterowie Ukrainy Kategoria:Bohaterowie Pracy Socjalistycznej Kategoria:Członkowie rzeczywiści Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Kategoria:Członkowie Związku Radzieckich Pisarzy Ukrainy Kategoria:Deputowani do Rady Najwyższej Ukraińskiej SRR Kategoria:Deputowani do Rady Najwyższej ZSRR Kategoria:Laureaci Nagrody Leninowskiej Kategoria:Laureaci Nagrody Państwowej ZSRR Kategoria:Laureaci Nagrody Stalinowskiej Kategoria:Ludzie związani z Dnieprem Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za Odwagę” (ZSRR) Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru Pracy Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonej Gwiazdy Kategoria:Odznaczeni Orderem Lenina Kategoria:Odznaczeni Orderem Przyjaźni Narodów Kategoria:Odznaczeni Orderem Rewolucji Październikowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Sławy Kategoria:Odznaczeni Orderem Wojny Ojczyźnianej I klasy Kategoria:Osoby przedstawione na ukraińskich monetach Kategoria:Pisarze socrealiści Kategoria:Pisarze związani z Charkowem Kategoria:Pisarze związani z Kijowem Kategoria:Pochowani na cmentarzu Bajkowa Kategoria:Radzieccy artyści socrealizmu Kategoria:Ukraińscy artyści socrealizmu Kategoria:Ukraińscy krytycy literaccy Kategoria:Ukraińscy prozaicy XX wieku Kategoria:Ukraińscy publicyści Kategoria:Urodzeni w 1918 Kategoria:Zmarli w 1995