Spanda (dewanagari स्पन्द „wibracja, pulsowanie” ) – jedna z podstawowych koncepcji w monistycznym śiwaizmie kaszmirskim, będąca zarazem źródłem, jak i manifestacją najwyższej rzeczywistości. Jest tożsama zarówno z czystą świadomością Śiwą, jak i stwórczą energią Śakti i światem materialnym Anu, Nara. Spanda to wibracja, która w niezmiennym Śiwie przyczynia się do pojawienia się, trwania i ustania wszechświata. Najważniejszym tekstem eksponującym ten pogląd jest Spandakarika z komentarzem Kszemaradźi Spandanirnaja.
Przypisy
Bibliografia Spanda Karikas – The Divine Creative Pulsation oprac. Jaideva Singh, Motilal Banarsidass, Delhi 1980
Kategoria:Hinduizm w Dżammu i Kaszmirze