thumb|Koszary w Orzyszu – 1900 r. thumb|Budynek sztabu w 2008 thumb|Byłe koszary ŻW Garnizon Orzysz – garnizon w północno-wschodniej Polsce.
Rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z 10 sierpnia 2022 w sprawie utworzenia, przekształcenia i zniesienia garnizonów oraz określenia zadań, siedzib i terytorialnego zasięgu właściwości ich dowódców, określono terytorialny zasięg Garnizonu Orzysz. Obejmuje on (2022) powiaty: ełcki, piski, grajewskiRozporządzenie MON z 10 sierpnia 2022.
Charakterystyka garnizonu Orzysz (niem. Arys) prawa miejskie otrzymał w 1725 z rąk króla Prus Fryderyka Wilhelma I. Od 1753 miasto i okolica były miejscem czasowego stacjonowania wojsk. W 1890 w pobliżu miasta założono poligon wojskowy znany pod nazwą poligon Orzysz. W 1895 Orzysz uzyskał status miasta garnizonowego, kiedy powstały pierwsze baraki koszarowe, w których wojsko stacjonowało już na stałe. Na przełomie XIX i XX w., po uruchomieniu połączeń kolejowych z Piszem (1905), Giżyckiem (1908), Mrągowem i Ełkiem (1911), koszary zostały rozbudowane, a poligon powiększony. Uruchomienie połączeń kolejowych i rozbudowa koszar wpłynęły na rozwój miasta. W Orzyszu stacjonowały jednostki wojskowe armii niemieckiej, a po 1945 jednostki polskie. Stacjonujące w garnizonie Orzysz jednostki wojskowe (nowo formowane bądź dyslokowane z innych garnizonów) reprezentowały różne rodzaje wojsk (artylerię i wojska rakietowe, pancerne, piechotę, saperów), o różnych szczeblach organizacji (dywizja, brygada, pułk, batalion) i podporządkowania. Przez lata przechodziły liczne zmiany etatowo-organizacyjne. W garnizonie Orzysz nad jeziorem o tej samej nazwie przez wiele lat funkcjonował resortowy ośrodek wypoczynkowy z bogatym zapleczem wypoczynkowo-rozrywkowym. Z usług ośrodka korzystały najczęściej rodziny wojskowe spoza Mazur.
Jednostki wojskowe stacjonujące w garnizonie Orzysz Jednostki armii niemieckiej – XVIII-XX w. 9 pułk Bośniaków 5 pułk huzarów 14 pułk piechoty 58 pułk piechoty
Jednostki polskie – po 1945 8 Dywizja Artylerii Przełamania – dowództwo 19 Brygada Artylerii Haubic 108 pułk artylerii haubic 26 Brygada Artylerii Haubic 68 pułk artylerii haubic 123 pułk artylerii haubic 140 pułk artylerii haubic 65 pułk piechoty 23 batalion czołgów i artylerii pancernej 2 batalion miotaczy ognia 32 Brygada Artylerii, potem jako 32 Brygada Rakiet Operacyjno-Taktycznych (do 1989) 32 Ośrodek Szkolenia Specjalistów Wojsk Rakietowych i Artylerii (do 1997) 7 Oddział Dyscyplinarny – JW 1370, potocznie – jednostka karna (do 1991) 4 Brygada Kawalerii Pancernej (1995–2001) Litewsko-Polski batalion sił pokojowych (1998–2008) Żandarmeria Wojskowa – terenowe jednostki organizacyjne Ośrodek Szkolenia Poligonowego Wojsk Lądowych – Bemowo Piskie
Obecnie – 2012 15 Giżycka Brygada Zmechanizowana – część pododdziałów 15 Mazurski batalion saperów Wojskowa Komenda Transportu Olsztyn – Delegatura Orzysz Garnizonowy Węzeł Łączności JW 4226 – Skład Orzysz JW 1460
Przypisy
Bibliografia
Historia Orzysza na stronie internetowej miasta
Orzysz