Teodor Edward Józef Marchlewski (ur. 12 lipca 1899 w Ardwick (Manchester), zm. 27 stycznia 1962 w Krakowie) – biolog genetyk, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, w latach 1948–1956 rektor tej uczelni, w latach 1952–1956 poseł na Sejm PRL I kadencji z ramienia PZPR.
Życiorys Urodził się w rodzinie Leona i Fanny z domu Hargreaves (zm. 1932). Miał młodszych braci Marcelego i Jana, a jego stryjem był Julian MarchlewskiTeodor Edward Józef Marchlewski M.J. Minakowski, Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego [dostęp 2024-08-23].. W 1900 przyjechał z rodzicami do Krakowa. Maturę zdał w 1918 w Gimnazjum św. Jacka w Krakowie. W 1922 uzyskał stopień doktora filozofii UJ. Później dzięki stypendiom kontynuował studia w Edynburgu, Utrechcie i Kopenhadze. Habilitował się w 1927, a tytuł profesora uzyskał w 1934. W latach 1938–1940 był dziekanem Wydziału Rolniczego UJ (od listopada 1939 do stycznia 1940 jedynie formalnie, gdyż 6 listopada 1939 w ramach Sonderaktion Krakau został uwięziony przez gestapo i osadzony w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen). Wskutek ciężkiej choroby, która w rezultacie spowodowała trwałe kalectwo, został on zwolniony już po kilku miesiącach. W czasie okupacji hitlerowskiej początkowo pracował w gospodarstwie Konary będącym własnością jego ojca, a następnie w latach 1941–1943 działał w Związku Hodowców Bydła Czerwonego Polskiego i w Związku dla Spraw Hodowli ZwierzątZdzisław Kosiek Teodor Edward Marchlewski (1899–1962), [w:] Polski Słownik Biograficzny tom XIX wyd. 1974 s. 547–549.. Potem kierował do końca życia Zakładem Genetyki i Ewolucjonizmu. W 1947 jako prorektor UJ potępiał walkę o przywrócenie niepodległościRyszard Terlecki, Uniwersytet Jagielloński wobec procesu krakowskiego w 1947 roku, „Zeszyty Historyczne WiN-u”, 2002, nr 18.. W latach 1950–1957 był dyrektorem Instytutu Zootechniki w Krakowie. W latach 1949–1952 był czynnym członkiem Polskiej Akademii Umiejętności, a od 1952 członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk, w latach członkiem jej prezydiumCzłonkowie PAN: Skorowidz.. W listopadzie 1949 został członkiem Ogólnokrajowego Komitetu Obchodu 70-lecia urodzin Józefa Stalina„Życie Warszawy”, nr 306 (1808), 6 listopada 1949, s. 1..
W 1927 ożenił się z Ewą Kępianką, miał córkę Annę – żonę profesora i rektora UJ Aleksandra Koja..
Zmarł w Krakowie, pochowany w kwaterze zasłużonych na cmentarzu Rakowickim (kwatera LXVII-płn 1-9)Karolina Grodziska, Opis trasy zwiedzania cmentarza Rakowickiego, [w:] Cmentarz Rakowicki w Krakowie wyd. przez Obywatelski Komitet Ratowania Krakowa, Agencja Omnipress Warszawa 1988, s. 133..
Materiały archiwalne Teodora Marchlewskiego znajdują się w PAN Archiwum w Warszawie pod sygnaturą III-124Spis inwentarzy, Polska Akademia Nauk Archiwum w Warszawie, [dostęp 2024-02-28].. mały|Grób prof. Teodora Marchlewskiego na cmentarzu Rakowickim w Krakowie
Ordery i odznaczenia Order Sztandaru Pracy I klasy (22 lipca 1949) „za zasługi położone dla Narodu i Państwa w dziedzinie oświaty, nauki, kultury i sztuki”. Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (19 lipca 1954) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie nauki”. Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (22 lipca 1951) „za wybitną działalność naukową”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (14 stycznia 1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 14 stycznia 1955 r. nr 0/126 - na wniosek Prezesa Polskiej Akademii Nauk.
Nagrody Państwowa Nagroda Naukowa I stopnia w dziedzinie nauk matematyczno-przyrodniczych za całokształt dorobku naukowego, a zwłaszcza za najświeższe badania w dziedzinie biologii, ważne dla rozwoju rolnictwa (29 lipca 1950)
Upamiętnienie Jest patronem Zespołu Szkół w Trzcinicy.
Przypisy
Linki zewnętrzne Sylwetka Teodora Marchlewskiego na stronie ZS w Trzcinicy Profil na stronie Biblioteki Sejmowej
Kategoria:Absolwenci Gimnazjum św. Jacka w Krakowie Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Działacze PZPR Kategoria:Ludzie urodzeni w Manchesterze Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Ofiary Sonderaktion Krakau Kategoria:Pochowani w alei zasłużonych na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Posłowie z okręgu Kraków (PRL) Kategoria:Polscy genetycy Kategoria:Prorektorzy Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Rektorzy Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Więźniowie KL Sachsenhausen Kategoria:Urodzeni w 1899 Kategoria:Zmarli w 1962