Tatarakowce (Acorales Reveal) – monotypowy rząd roślin zielnych zawierający jedną rodzinę – tatarakowate (Acoraceae) i jeden rodzaj – tatarak (Acorus). W obrębie rodzaju Acorus wyróżnia się w zależności od ujęcia taksonomicznego od 2 do 6 gatunków. Zasięg geograficzny obejmuje półkulę północną z wyjątkiem obszarów arktycznych i suchych, w tropikalnej Azji tataraki rosną w wyższych położeniach górskich. W Polsce jedynym przedstawicielem jest tatarak zwyczajny (Acorus calamus), będący tu częstym kenofitem.

W budowie anatomicznej rośliny wyróżniają się występowaniem pokrytych śluzem łusek śródpochwowych w kątach liści, zalążkiem ortotropowym, obfitym bielmem i obecnością idioblastów z olejkami eterycznymi.

Morfologia thumb|Kwiatostan tataraku zwyczajnego thumb|Tatarak trawiasty Pokrój Rośliny kłączowe, aromatyczne – o charakterystycznym, słodkim zapachu (zwłaszcza potarte lub złamane). Osiągają wysokość od 20 do 150 cm. Kłącze Podziemne, grube, rozgałęzione sympodialnie. Liście Długie, równowąskie, mieczowate, o równoległym użyłkowaniu (żyłki w liczbie od 1 do 6), jasnozielone, zaostrzone na końcu. Skrętoległe, ustawione dwurzędowo w jednej płaszczyźnie. Kwiaty Drobne, zebrane w wyrastający pojedynczo kwiatostan – walcowatą kolbę, początkowo jasnozieloną, później jasnobrązową. Kwiatostan wyrasta bocznie na liściopodobnej łodydze. Kwiaty rozwijają się stopniowo od dołu i nie dojrzewają w naszym klimacie. Są obupłciowe, zwykle 3-krotne, z dwoma okółkami trójkrotnych, jasnobrązowych listków okwiatu i z dwoma, potrójnymi okółkami żółtych pręcików. Słupek górny, składa się z dwóch lub trzech owocolistków. Owoc Jagoda lub torebka. Owoce są jasnobrązowe lub czerwone z ciemniejszymi smugami. Wypełnione są śluzem z nasionami.

Systematyka i pochodzenie Dawniej rodzaj tatarak (Acorus) włączany był do rodziny obrazkowatych (Araceae) z rzędu obrazkowców i tak m.in. przedstawiano jego pozycję w systemie Cronquista jeszcze w 1981Cronquist A. 1981. An Integrated System of Classification of Flowering Plants. Columbia University Press, New York, s. 1099.. Dowody znacznej odrębności tej grupy roślin opublikowane zostały w 1987 i od tego czasu tatarak jest wyodrębniany w randze odrębnej rodziny i rzędu (aczkolwiek po raz pierwszy propozycja wyodrębnienia rodziny Acoraceae wraz z jej opisem ukazała się już w 1820). Rodzina tatarakowatych i rząd tatarakowców uwzględnia system Takhtajana od wersji z roku 1997 i system APG I z 1998. System APG II (2003), APG III (2009) i APG IV (2016) przedstawiają tatarakowce jako klad bazalny jednoliściennych, tj. jako grupę siostrzaną wobec wszystkich jednoliściennych. Cechami świadczącymi o odrębności tatarakowców są: unifacjalne liście, dwa rozdzielne systemy naczyń w szypułce, brak rafidów, obecność włosków w okienku (mikropyle) zalążka, specyficzne olejki eteryczne. Pozycja filogenetyczna tatarakowców potwierdzona została także badaniami genetycznymi, aczkolwiek badania z 2016 wykazały prawdopodobną pozycję siostrzaną tatarakowatych względem większości rodzin żabieńcowców Alismatales, po wyłączeniu bazalnych obrazkowatych Araceae i kosatkowatych Tofieldiaceae.

Skamieniałości tych roślin są bardzo słabo znane. Pyłek prawdopodobnie przodków tataraku zidentyfikowany został w skałach z przełomu barremu i aptu z kredy wczesnej z Portugalii. Skamieniałości tataraku z kenozoiku znane są z Ameryki Północnej.

Pozycja systematyczna według APW (aktualizowany system APG IV z 2016)

Podział rodzina: tatarakowate Acoraceae Martinov, Tekhno-Bot. Slovar: 6, 1820 rodzaj: tatarak Acorus L., Sp. Pl.: 324, 1753 tatarak zwyczajny Acorus calamus L. – Azja, rozwleczony i zadomowiony w Europie na siedliskach wilgotnych, w Polsce częsty kenofit. var. calamus – takson nominatywny, var. angustatus Besser, Flora 17(Beibl.): 30 (1834) (synonim: Acorus latifolius Z.Y.Zhu, Acorus triqueter Turcz. ex Schott) – rośnie w Azji środkowej, południowej i wschodniej, var. americanus Raf. Med. Fl. 1: 25 1828 (synonim: Acorus americanus (Raf.) Raf.) – rośnie w Ameryce Północnej oraz Azji północno-wschodniej, tatarak trawiasty Acorus gramineus Soland. (synonim: Acorus xiangyeus Z.Y.Zhu) – Azja, gatunek ozdobny, uprawiany także w Europie Środkowej,

Biologia i ekologia Byliny występujące na bagnistych brzegach wód, na mokradłach oraz na glebach mineralnych i skalistych wzdłuż brzegów strumieni. Sposób zapylenia kwiatów nie jest dobrze poznany, ale lepki pyłek świadczy o prawdopodobnym udziale owadów. Nasiona rozsiewane są przez wodę. Rośliny rozprzestrzeniają się łatwo wzdłuż cieków za pomocą kawałków kłączy. W szczególności w taki wegetatywny sposób rozprzestrzenia się triploidalny tatarak zwyczajny (Acorus calamus). Podstawowa liczba chromosomów x=12.

Zastosowanie Oba gatunki tataraku używane są w nasadzeniach przy oczkach wodnych jako rośliny ozdobne. Przede wszystkim jednak kłącza (w mniejszym stopniu liście) tych roślin wykorzystywane były od najdawniejszych czasów w celach leczniczych, ceremonialnych, kosmetycznych oraz do aromatyzowania potraw, win i tytoniu.

Przypisy