300px|right|thumb|Diagram QAPF, gdzie: - Q kwarc (Quartz) - A skalenie alkaliczne (Alkali feldspar) - P plagioklaz (Plagioclase) - F skaleniowce (Feldspathoid) Skały magmowe – jeden z trzech głównych typów skał (obok skał osadowych i metamorficznych) budujących skorupę ziemską, powstały wskutek krystalizacji lub zakrzepnięcia magmy w głębi skorupy ziemskiej lub lawy na powierzchni Ziemi. Geolodzy opisali ponad 700 odmian skał magmowych.
Podział skał magmowych Podział genetyczny Skały magmowe dzieli się w zależności od głębokości zastygania oraz stosunku do skał otaczających: na trzy główne kategorie: skały wulkaniczne – krystalizują z magmy, wydobywającej się na powierzchnię Ziemi w postaci lawy (bazalt, andezyt, melafir, trachit, latyt, dacyt, ryolit, porfir, obsydian, spilit): skały efuzywne (wylewne), skały ekstruzywne – powstają w wyniku gwałtownych wybuchów wulkanów typu eksplozywnego lub mieszanego, powstałe z lawy wulkanicznej i materiału piroklastycznego oraz bloków zestalonej magmy; skały żyłowe – lamprofiry i diabazy, pegmatyty; skały plutoniczne (głębinowe) – krzepnące głęboko (5–30 km) pod powierzchnią Ziemi, tworzące intruzje o znacznych rozmiarach (perydotyt, gabro, dioryt, noryt, granodioryt, sjenit, monzonit, granit, karbonatyty) lub na pięć facji: skały wulkaniczne (jw.); skały subwulkaniczne – krzepnące na głębokości do 1 km pod powierzchnią Ziemi (sille, fakolity, dajki); skały hipabisalne (hipabysalne) – krzepnące na głębokości 1–4 km pod powierzchnią Ziemi w otoczeniu skał chłodnych, tworzące drobne intruzje o nieznacznych rozmiarach (karbonatyty, doleryt, granofir, mikrogranit, pegmatyt, aplit, melafir, porfir, dacyt, latyt, lamprofir, ryolit); skały mezoabisalne – krzepnące na głębokości 4–10 km pod powierzchnią Ziemi; intruzje mezoabisalne mają szerokie strefy przeobrażeń; skały abisalne – krzepnące na głębokości 10–15 km pod powierzchnią Ziemi.
Skały magmowe mają zwykle strukturę krystaliczną, niektóre mają strukturę porfirowatą lub porfirową, afanitową lub szklistą. Wielkość kryształów w skale zależy od szybkości krzepnięcia magmy: wolno krzepnące skały plutoniczne mają strukturę jawnokrystaliczną z kryształami o rozmiarach powyżej 5 mm, natomiast szybko krzepnące skały wulkaniczne wykazują strukturę skrytokrystaliczną (poniżej 1 mm), szklistą lub porfirową, gdy w skrytokrystalicznym lub szklistym „cieście skalnym” występują pojedyncze, wcześniej wykrystalizowane prakryształy.
Podział ze względu na skład Skały magmowe wyróżnia się również w zależności od ich składu chemicznego i mineralnego. Podstawowym jest podział ze względu na zawartość krzemionki. Wyróżnia się skały magmowe: kwaśne (saliczne) – powyżej 66% SiO2 (w górnej części diagramu QAPF – obfite w kwarc (Q)); obojętne (pośrednie) – 53-66% SiO2 (w środkowej części diagramu QAPF); zasadowe (maficzne) – 45-53% SiO2 (w dolnej części diagramu QAPF – obfite w skaleniowce (F)); ultrazasadowe (ultramaficzne) – poniżej 45% SiO2; alkaliczne – skały zasadowe lub ultrazasadowe względnie nasycone alkaliami, a więc niedosycone krzemionką.
Podział na klasy skał Skały powstałe z krystalizacji głównej magmy dzieli się na klasy: klasa perydotytu klasa gabra i bazaltu klasa diorytu klasa granitu i ryolitu klasa sjenitu i trachitu klasa monzonitu i latytu klasa fojaitu i fonolitu klasa teralitu i tefrytu klasa ijolitu i law skaleniowcowych klasa skał niekrzemianowych
Przykłady skał magmowych
Formy skał magmowych Magma, przemieszczając się i zastygając w różnych warunkach temperatury, składu, ciśnienia i charakteru otoczenia, może tworzyć ciała skalne o różnej formie, w odniesieniu do otaczających skał. Ich rozróżnianie jest bardzo ważne dla uzyskania pełnego obrazu sytuacji geologicznej.
Zobacz też diagram QAPF skały melanokratyczne, skały leukokratyczne
Przypisy
Linki zewnętrzne Skały magmowe