4 Łużycka Brygada Saperów (4 BSap) – związek taktyczny wojsk inżynieryjno-saperskich ludowego Wojska Polskiego.
Formowanie i zmiany organizacyjne Brygada została sformowana we wrześniu i październiku 1944 w Firleju pod Lubartowem i okolicach na podstawie rozkazu nr 08 Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego z 20 sierpnia 1944 jako jednostka 2 Armii WP.
Sztandar ufundowany przez społeczeństwo Poznania wręczono 27 grudnia 1945 w Poznaniu.
Brygada została odznaczona Krzyżem Grunwaldu III klasyRozkaz Nr 315 Naczelnego Dowódcy WP z 27 grudnia 1945, Orderem Aleksandra NewskiegoUchwała Rady Najwyższej ZSRR z 4 czerwca 1945 i rozkaz Nr 133 Naczelnego Dowódcy WP z 4 kwietnia 1945, Orderem Sztandar Pracy II klasy. Za zasługi w działaniach wojennych wyróżniona mianem „Łużycka”.
22 stycznia 1946 brygada przeformowana została w 4 Łużycki pułk saperów, a 4 kwietnia 1966 ponownie sformowano brygadę.
Stacjonowała: w Toruniu od czerwca do września 1945, w Brzegu do listopada 1945, potem w Poznaniu, a od czerwca 1947 w Gorzowie Wielkopolskim.
Struktura organizacyjna Skład Dowództwo i sztab 25 batalion saperów 28 batalion saperów 30 batalion saperów 32 batalion saperów kompania sztabowa kompania zwiadowcza pluton sanitarny park lekkich przepraw 3071 stacja poczty polowej
Stan etatowy liczył 1382 żołnierzy, w tym 152 oficerów, 336 podoficerów i 894 szeregowych.
sprzęt: park przeprawowy NLP – 1 kuter BMK – 1 samochody – 70 min – 483
Organizacja pododdziałów i szkolenie Dowódca 2 Armii WP ustalił miejsca i terminy formowania. Sztab brygady w m. Firlej. Brygada miała być sformowana do 15 września 1944. Miejsca formowania pododdziałów: 25 bsap – majątek Budy, 4 km na zachód od m. Firlej, 28 bsap – szkoła w Firleju, 30 bsap – m. Serock, 1 km na północny zachód od m. Firlej, 32 bsap – m. Łukowiec, 2 km na północ od m. Firlej, kompania zwiadu – m. Firlej.
Formowaniem brygady kierował początkowo mjr Włodzimierz Rudewicz z kilkoma oficerami sowieckimi i młodymi oficerami Polakami, absolwentami moskiewskiej Oficerskiej Szkoły Wojsk Inżynieryjnych i Centralnej Szkoły Podchorążych Polskich Sił Zbrojnych w Riazaniu. 15 września 1944 dowództwo brygady objął płk Aleksander Swadkowski, mjr Rudewicz został szefem sztabu brygady. Pierwsze uzupełnienie brygada dostała 8 września – 190 żołnierzy. Byli to poborowi z Lubelszczyzny i Polesia, kilkunastu z Warszawy. Wśród Polesiuków było wielu cieśli bardzo przydatnych w saperskim rzemiośle. 12 września brygada liczyła już 47 oficerów, 52 podoficerów i 480 szeregowych. Zorganizowano 25 i 28 bsap. 20 i 21 września przyszło drugie uzupełnienie – 690 ludzi. Powstały 30 i 32 bsap i kompania zwiadu. 30 września brygada liczyła: etat 1568, stan 1234 (braki: 107 oficerów, 102 podoficerów i 125 szeregowych). W pierwszym etapie formowania i szkolenia brak było oficerów liniowych i podoficerów. W kompaniach było po 1-2 oficerów. Zmuszało to do prowadzenia zajęć całymi kompaniami. Chcąc wzmocnić kadrowo brygadę, dowódca Wojsk Inż-sap. 2 Armii WP płk Jan Gaber polecił zorganizowanie 20-dniowego kursu dla podoficerów, którzy wcześniej służyli w innych rodzajach wojsk i którzy po kursie objęli stanowiska dowódców plutonów.
Ze względu na złe warunki szkolenia w okolicach m. Firlej zdecydowano brygadę przegrupować do m. Brzozowica Duża, na wschód od Łukowa. Brygada przeszła do nowego rejonu 15 października 1944 (ze względu na nieprzygotowany rejon saperzy musieli wykonać 77 ziemianek).
25 października zakończono okres unitarny i odbyła się uroczysta przysięga.
1 stycznia 1945 brygada liczyła: etat 1568, stan 1470 ludzi (brak 30 oficerów, 14 podoficerów i 54 szeregowych). Od 1 stycznia 1945 rozpoczęto szkolenie specjalistyczne w pododdziałach. Pierwsze kompanie w batalionach specjalizowały się w minerstwie (1 pluton – rozpoznanie inżynieryjne, 2 pluton – minerstwo, 3 pluton – fortyfikacje i drogi), drugie kompanie – przeprawowe, trzecie kompanie – oddziały zaporowe (stawianie pól minowych). Jednocześnie bataliony przygotowywały się do wykonywania zadań zabezpieczenia inżynieryjnego. W celu przygotowania minerskiego zorganizowano w brygadzie kilka kursów: trzy kursy instruktorów minerów, kursy dla dowódców plutonów minerskich, kursy rozpoznania, kurs dowódców kompanii działających jako oddziały zaporowe. W styczniu 1945 szkolenie brygady zostało zakończone. Brygada odczuwała cały czas brak sprzętu inżynieryjnego, brakowało literatury fachowej szczególnie w języku polskim. W batalionach prowadzono ćwiczenia zgrywające. Ćwiczenia taktyczno-inżynieryjne prowadzono na tle sytuacji taktycznej. Pod nadzorem dowódcy brygady szkolili się także oficerowie. Zasadnicze zagadnienia szkolenia na wszystkich szczeblach to inżynieryjne zabezpieczenia działań dywizji piechoty i oddziałów pancernych, zabezpieczenie i wprowadzenie w wyłom korpusu pancernego. W styczniowym szkoleniu wprowadzono przedmioty ogólnowojskowe. Wprowadzono jednolity system szkolenia specjalistycznego w batalionach. Największą liczbę godzin przeznaczano na szkolenie taktyczne, przedmioty saperskie doskonalono. Szkolenie trwało po 12 godz. dziennie, w soboty po 10 godz. Okres szkolenia brygada zakończyła 27 stycznia 1945 4 Brygada mogła działać na korzyść trzech dywizji, przy założeniu, że jeden batalion pozostawał w odwodzie armii. Mając 1 park pontonowy, brygada mogła zbudować tylko 160 mb. mostu pontonowego o nośności 16 ton.
Przemarsz na front i działania bojowe right|200px Jeszcze przed wejściem na szlak bojowy saperzy 4 BSap rozminowywali Warszawę w okresie 2-22 lutego 1945. Był to „chrzest bojowy” brygady. 2 Armia Wojska Polskiego, w skład której wchodziła 4 BSap, podlegała operacyjnie od 21 lutego 1945 1 Frontowi Białoruskiemu. Miała zadanie do 13 marca przegrupować się do rejonu: Piła, Krzyż, Czarnków i wejść w skład II rzutu frontu. 28 stycznia 4 BSap wymaszerowała z Brzozowicy Dużej do Warszawy. 148-kilometrowy marsz wiódł przez: Łuków, Stoczek Łukowski, Latowicz, Siennicę, Mińsk Mazowiecki. Warszawę brygada miała osiągnąć do 1 lutego 1945 i w dniu tym o godz. 13.00 wkroczyła na Pragę, a od 2 lutego weszła do dyspozycji szefa Miejskiego Sztabu Rozminowania Warszawy. Do 20 lutego rozminowywała Warszawę, po czym z powrotem weszła w skład 2 Armii WP. W tym czasie saperzy sprawdzili 1630 ważnych obiektów i budynków, rozminowali 53 km dróg i ulic, zdjęli i zniszczyli 44 miny ppanc., 3129 min ppiech., 70 min niespodzianek, 561 bomb lotniczych i 2057 różnych pocisków.
Brygada częścią swoich sił zabezpieczała przemarsz związków taktycznych armii. 25 bsap podporządkowano 5 DP, 30 bsap 8 DP. 30 bsap w czasie przemarszu między Aleksandrowem a Toruniem wybudował dwa mosty 60 t. nad rowami ppanc. Bataliony 25 i 30 prowadziły rozpoznanie dróg i rejonów pośrednich ześrodkowań. Wykonywały prace związane z naprawą i utrzymaniem dróg i węzłów drogowych, usuwały miny. 25 bsap dołączył do brygady 12 marca, a 30 bsap 16 marca. Główne siły brygady od 22-26 lutego przegrupowały się z Warszawy do Kutna. Park pontonowy brygady ze względu na brak paliwa dołączył do brygady 23 lutego w Kutnie. Brygada w Kutnie stacjonowała do 1 marca. Czas ten wykorzystano na szkolenie i naprawę sprzętu. 1 marca brygada rozpoczęła przegrupowanie do nowego rejonu ześrodkowania w m. Romanowo Górne po trasie: Kutno, Koło, Słupca, Witkowo, Gniezno, Wągrowiec, Chodzież i 9 marca osiągnęła rejon. Po dwóch dniach odpoczynku przegrupowała się 12 marca przez Drawsko, Drezdenko do rejonu Gardzko – 5 km na wschód od Strzelec Krajeńskich. Tam przebywała do 20 marca, prowadząc szkolenie.
Od 19 marca 2 Armia WP została podporządkowana operacyjnie 1 Frontowi Ukraińskiemu (1 FU). 4 BSap była jedynym saperskim związkiem taktycznym 2 AWP. W związku z nowym podporządkowaniem 2 AWP miała przegrupować się nad Nysę Łużycką, zluzować 13 Armię sowiecką i przygotować się do operacji zaczepnej na lewym skrzydle frontu, w kierunku na Rothenburg, Budziszyn, Drezno. W związku z nowymi zadaniami armii 4 BSap miała przegrupować się po marszrucie Drezdenko, Międzychód, Grodzisk Wielkopolski, Kościan, Kąkolewo w okresie 21-25 marca. Droga szła środkiem ugrupowania armii. Po przybyciu do Kąkolewa 4 BSap nakazano przegrupowanie do m. Siedlec – 12 km na płn od Wrocławia, który osiągnęła 28 marca. Tam brygada szkoliła się do 3 kwietnia na tematy związane z zabezpieczeniem inżynieryjnym operacji zaczepnej armii. 28 bsap wykonywał stanowisko dowodzenia armii. W tym czasie 2 AWP przegrupowała się do rej. Trzebnicy, będąc w II rzucie wojsk nacierających na Wrocław.
2 AWP miała wejść do walk o Wrocław. 4 kwietnia 2 AWP zadanie zamieniono i otrzymała rozkaz wejścia do I rzutu 1 FU i wzięcia udziału w operacji berlińskiej. Od 4-9 kwietnia związki taktyczne i oddziały 2 AWP przegrupowywały się do lasów na zachód i północ od Bolesławca, a w nocy 10/11 kwietnia zluzowały 13 Armię sowiecką nad Nysą Łużycką. Zadaniem 2 AWP było sforsowanie Nysy i rozwinięcie natarcia na Niesky, Welke, Drezno w celu zabezpieczenia wspólnie z 52 Armią zgrupowania uderzeniowego 1 FU. Powodowało to konieczność przegrupowania nad Nysę. 4 BSap 4 kwietnia rozpoczęła przemarsz przez Oborniki Śl., Wołów, Ścinawę, Lubin, Żabice, Chocianów, Gromadkę, Trzebień, Luboszów, aby 8 kwietnia rozmieścić się w m. Kowalice. Długość trasy 160 km. Oddziały maszerowały tylko nocą. Obowiązywało staranne maskowanie w czasie marszów i odpoczynków. Od 9 kwietnia rozpoczęło się wzmożone przygotowanie do operacji zaczepnej w ramach przygotowania 2 AWP.
Zadania wojsk saperskich określał plan operacyjny 2 AWP z 12 kwietnia 1945. Na okres operacji 2 AWP dostała wsparcie trzech jednostek saperskich Armii Czerwonej: 105 i 108 zmotoryzowanego szturmowego batalionu inżynieryjnego i 125 samodzielnego zmotoryzowanego bpont-most. Plan przewidywał trzy okresy realizacji zadań: przygotowawczy, w okresie artyleryjskiego przygotowania, w okresie natarcia i wykonywania zadania bliższego. Wobec czekającego forsowania Nysy brygada i dywizyjne bataliony saperów rozpoczęły przygotowanie środków przeprawowych. W pasie działania było wiele rzek o kierunku południkowym oraz jezior i stawów połączonych kanałami. Największa przeszkodą była Nysa (szer. 20–40 m, głębokość 1,2-2,5 m, wysokość brzegów zachodnich 1,5-2,5 m). Oprócz niej było jeszcze Sprewa. Warunki terenowe pozwalały Niemcom na fortyfikacyjną rozbudowę obrony. Obrona składała się z trzech pozycji i pozycji ryglowej. W czasie natarcia nieprzyjaciel rozbudowywał czwartą pozycję. Do 13 kwietnia wszystkie bataliony z wyjątkiem 32 bsap miały wykonać po 100 łodzi SDŁ, 32 bsap miał przygotować budulec na 60 m mostu niskowodnego pod obciążenie 60 t. 14 kwietnia brygada otrzymała park pontonowy DLP (drewniany lekki park). 15 kwietnia bataliony saperów wykonały zadania przygotowawcze. Dla zapewnienia sprawnego wykonania zadań w natarciu przez saperów wyznaczono dwie grupy operacyjne. Jedna koordynowała działania 25 i 30 bsap, druga 28 i 32 bsap. Na godzinę przed przygotowaniem artyleryjskim grupy saperów wykonały przejścia w zaporach minowych własnych i nieprzyjaciela. 1 kompania 25 bsap wykonała 3 przejścia na korzyść 8 DP, 2 komp. 25 bsap wykonała most 5 t przez Nysę na łodziach SDŁ o długości 37 m.
16 kwietnia o godz. 6.15 rozpoczęło się natarcie.