thumb|Oficer i szeregowy Gwardii Konnej Koronnej w stroju paradnym w 1775 thumb|Szeregowy i oficer Gwardii Konnej Koronnej w mundurze zwykłym w 1775 thumb|Warszawa 1770 – (mal. Canaletto) thumb|Aleksander Orłowski, Bitwa pod Maciejowicami (widok od strony polskiej) thumb|Ocalałe budynki Koszar Gwardii Konnej Koronnej (tzw. Koszar Mirowskich) przy ul. Chłodnej 3 Regiment Gwardii Konnej Koronnej – oddział jazdy armii koronnej wojska I Rzeczypospolitej.

Formowanie i zmiany organizacyjne Gwardia Konna Koronna była formacją podległą bezpośrednio królowi, a opłacaną ze skarbu państwa.

W 1633 w skład regimentu gwardii królewskiej wchodziły 2 roty i liczył on 300 porcji. Oddział wziął udział w odsieczy smoleńskiej 1633 roku.

Wiosną1648 gwardia królewska została rozbita przez wojska kozackie Chmielnickiego. Jesienią tego samego roku odtworzona pod komendą Mikołaja Korffa liczyła 800 porcji.

W ostatnich miesiącach 1666 negocjowano z Rosją rozejm, który miał zakończyć trwającą ponad 10 lat wojnę. Jednocześnie na wschodnich kresach Rzeczypospolitej rozpoczynała się nowa wojna – tym razem polsko-kozacko-tatarska. Sejm zwyczajny na początku maja 1667 podjął fatalną decyzję o redukcji armii. W tym czasie regiment dragonii gwardii pod J.H. v Alten-Bockum stacjonował w Krakowie i liczył 300 porcji.

W okresie odsieczy wiedeńskiej regiment gwardii króla Jana III Sobieskiego pod kuchmistrzem koronnym Franciszkiem Gałeckim według popisu z 1 sierpnia 1683 liczył 600 porcji, a drugi regiment królewski pod dowództwem gen. mjr. Ludwika de Maligny – 355 porcji.

Zgodnie z etatem Sejmu niemego z 1717, regiment miał liczyć 1000 „porcji”. W 1766 ustanowiono nowy etat, zakładający 645 „głów”. W 1776 zredukowano liczebność etatową do 359 osób, a następnie jeszcze ograniczono – do 349 „głów”. W 1777 regiment składał się ze sztabu, lejbkompanii i chorągwi: płk. Lettowa, oberlejtnanta Gordona, oberlejtnanta Hoffmana, majora Dębickiego, Majora Rynkowskiego, kapitana Lantaua i kapitana Wierzbowskiego.

Według lustracji w 1778 etat przewidywał 334 osoby, a stan faktyczny 426. Zgodnie z etatem z 1783 gwardia konna miała liczyć już 466 głów. Taka też liczebność etatowa regimentu przetrwała już bez zmian do wybuchu powstania kościuszkowskiego.

W styczniu 1789 posiadał 465 „głów”. Po skompletowaniu w 1790 byłych pułków dragońskich, oddział liczył 465 żołnierzy. Od nazwiska dowódcy (Wilhelm Mier) nazywani „dragonami mirowskimi".

Regiment w 1792 liczył 487 „głów” i 429 koni. W 1794 w marcu liczyła 554 „głów” i 433 koni, w maju 660 „głów” i 476 koni, a we wrześniu 683 „głów” i 515 koni.

Hala Mirowska w Warszawie stoi na miejscu koszar dragonów mirowskich.

Regiment w czasie powstania kościuszkowskiego W kwietniu 1794 regiment posiadał 8 szwadronów, 554 głowy i 433 konie. Do 29 maja powiększył się o 186 rekrutów i 43 konie. Raport z 30 września podaje pełny stan regimentu – 683 osoby i 515 koni. Połowa regimentu w sile 335 osób i 299 koni uczestniczyła w bitwie pod Maciejowicami, przeszedłszy uprzednio cały szlak bojowy dywizji gen. mjr. Karola Sierakowskiego. 11 października zostało z tej komendy 75 szeregowych i podoficerów oraz 5 oficerów. W garnizonie Warszawa pozostało wówczas 276 ludzi i 110 koni, a w dywizji Ponińskiego 45 konnych. 16 października raport zbiorczy garnizonu Warszawa wykazywał w gwardii konnej 536 osób i 277 koni .

W chwili wybuchu powstania regimentem dowodził płk Dionizy Poniatowski. Podpułkownikiem był Ignacy Poświatowski, pierwszym majorem – Jan Hoffman, a drugim – Szymon Michalczewski. W pułku służył też sztabskpt. Jakub Szott, por. adiutant Gaszyński, por; Żurakowski, sztabskpt. Kajetan Jankowski, kpt. audytor Raczkowski. Później awansowali na majorów: Jan Strzałkowski, Stanisław Kosmowski, Stefan Kempiński, Józef Broniewski, Józef Montrym i Jakub Rau.

Struktura regimentu Stan liczebny gwardii na koniec kwietnia 1794:

Sztab 1 pułkownik 1 podpułkownik 2 majorów 5 kapitanów sztabowych 1 regkwatermistrz 1 oberaudiutant 1 adiutant 1 fregfel 1 beraiter 1 furier 1 paukier 1 frębacz 1 konował 1 siodlarz 1/0 puszkarz 2 profos i podprofos /3 podchorążowie /14 szeregowi Razem sztab 23 według etatu, 39 faktycznie, 1 brak, 17 nadkompletowych

Chorągwie 3 kapitanów 8 poruczników 8 chorążych 8 wachmistrzów 8/5 podchorążych 8 furierów 8 trębaczy 8 felczerów 24/23 kaprali 360/420 szeregowych Razem w chorągwiach: etat-443, faktycznie 420 Ogółem: etat 466, faktycznie 459

Żołnierze regimentu W regimencie etatami oficerskimi były: szef regimentu, felczer, pułkownik, podpułkownik (do 1782 – dwóch), 2 majorów, 3 kapitanów z kompaniami, 5 kapitanów sztabowych, regimentskwatermistrz, audytor, adiutant, bereiter w randze porucznika, 8 poruczników, 8 chorążych.

Szefowie regimentu: feldm. Jakub Henryk Flemming (1717), gen. lejtn. Stanisław LubomirskiStarosta bohusławski i cześnik koronny. (1754-1760), gen. lejtn. Kazimierz Poniatowski (1760), Wincenty Potocki (6 grudnia 1773-1793) ks. Stanisław Poniatowski (1794-)

Pułkownicy: Wilhelm Mier (1717), gen. mjr Karol Jordan (1767 (?)) Henryk Lettow (1766-1782) Józef Hoffman (1782-1792) gen. mjr Dionizy Poniatowski (1792-)

Bitwy i potyczki Regiment brał udział w działaniach zbrojnych konfederacji barskiej. Nie wziął udziału w wojnie z Rosją 1792. Wchodził wówczas skład korpusu rezerwowego gen. Arnolda Byszewskiego. Walczył w czasie insurekcji warszawskiej. Jego żołnierze walczyli w bitwie pod Słonimiem (3 sierpnia 1794), bitwie pod Krupczycami (16 września 1794) i Brześciem (17 września 1794) i bitwie pod Maciejowicami (10 października 1794).

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Gwardia konna I Rzeczypospolitej Kategoria:Regimenty dragonii I Rzeczypospolitej Kategoria:Regimenty jazdy koronnej Kategoria:Regimenty autoramentu cudzoziemskiego Kategoria:Wojsko I Rzeczypospolitej w Warszawie Kategoria:Wojsko Polskie w Krakowie Kategoria:Polskie jednostki kawalerii rozwiązane w 1794 Kategoria:Jazda koronna w dobie wojny polsko-tureckiej (1683–1699)