thumb|Dragon i oficer gwardii konnej litewskiej Regiment Gwardii Konnej Wielkiego Księstwa Litewskiego – oddział jazdy armii Wielkiego Księstwa Litewskiego wojska I Rzeczypospolitej.

Formowanie i zmiany organizacyjne Gwardia Konna Litewska podobnie jak koronna podlegała bezpośrednio królowi. Regiment był wielokrotnie przemianowywany. Od 1717 jako Lejbregiment Dragonów Królewskich Wielkiego Księstwa Litewskiego, od 1762 Regiment Konny Króla Imci Wielkiego Księstwa Litewskiego, od 1784 Regiment Gwardii Konnej Wielkiego Księstwa Litewskiego, a od 1793 Regiment Karabinierów Gwardii Konnej Litewskiej.

Zgodnie z etatem zatwierdzonym przez sejm niemy z 1717 roku gwardia liczyła 600 porcji i stanowiła najliczniejszą jednostkę konną wojska litewskiego. Półroczna płaca przeznaczona na ten regiment pochodziła z ceł Wielkiego Księstwa Litewskiego oraz z podatków pobieranych w księstwie żmudzkim i w powiecie orszańskim, które razem miały dawać sumę 90 000 zł.

Oddział składał się z 31- osobowego sztabu oraz z sześciu kompanii po 45 dragonów. W sumie dawało to 600 porcji po 150 zł Sztab obejmował: szefa i komendanta z płacą w wysokości 20 porcji, pułkownika –15 porcji, pułkownika agrege i oberstlejtnanta z 10 stawkami żołdu każdy, majora – 6 porcji, trzech kapitanów agrégé i kapitana regimentsrwatermistrza – każdy po 6 stawek żołdu, porucznika adiutanta – 4½ porcji, porucznika audytora oraz kapelana - 3½ stawki każdy, regimentsfelczera – 4 porcje żołdu, sześciu podchorążych – 1½ porcji, jednego dobosza i sześciu oboistów – po dwie stawki żołdu każdy, oraz kowala, prowiant majstra i siodlarza – 1½ porcji każdy, a także profosa z posługaczem z żołdem w wysokości ½ porcji. Razem stanowiło to 31 ludzi i 312 porcji.

W każdej kompanii (chorągwi) służyli: kapitan pobierający 9½ porcji, porucznik z 4½ porcji porcjami, chorąży z 3½ porcji stawkami żołdu, wachmistrz z 2 porcjami, kwatermistrz z uposażeniem 1½ porcji oraz dwóch kaprali i felczer po 1½ porcji każdy, dwóch doboszy po 2 porcje, i także 36 gemajnów. Razem stanowiło to 45 ludzi i 67 porcji żołdu.

W marcu 1765 w regimencie istniały następujące pododdziały: lejbkompania pułkownika Grabowskiego oraz kompanie pułkownika Hieronima Pągowskiego, podpułkownika Mikołaja Radziwiłła, podpułkownika Wolfa i majora Karola de Gótha, a następnie kapitana Jana Stryjeńskiego.

W 1776 regiment liczył etatowo 318 żołnierzy. Stan faktyczny według „raty marcowej” z 1777 wynosił 318 żołnierzy. Składał się ze sztabu, lejbkompanii oraz kompanii płk. Mikołaja Radziwiłła, płk. J. d'Obyrna, ppłk. J. Stryjeńskiego, mjr. D. Wołka, rtm. J. Wolffa.

Reformy sejmu czteroletniego przewidywały w 1789 przyrost liczebności wojsk do armii 100 tysięcznej. Nieco później zmniejszono jej etat do 65 tysięcy. Etat nie przewidywał powiększenia gwardii. Można przyjąć, że w kwietniu 1794 roku stan regimentu wynosił etatowo 306 żołnierzy, a faktyczny 371. W skład jego wchodziły kompanie: szefa, płk. K. Engelhardta, płk. M. Deskura, ppłk. A. Freyenda, mjr. F. Hoffmeistra, rtm. W. Rahdena.

Regiment zorganizowany był w 6 kompanii. Jej stan liczebny na dzień 1 sierpnia 1793 wynosił 318 ludzi i 274 koni, a 16 kwietnia 1794 377 ludzi i 271 koni.

Walki Regiment brał udział w działaniach zbrojnych konfederacji barskiej. Jego żołnierze walczyli również pod Widawą.

Stanowiska Regiment stacjonował w następujących miejscowościach: Grodno Prużany (1783–1792).

Żołnierze regimentu Zgodnie z etatem w sztabie powinien znajdować się szef, dwóch pułkowników, podpułkownik, major, regimentskwatermistrz, audytor, adiutant i ewentualnie regimentsfelczer. W kompaniach winno być: dwóch rotmistrzów z kompanią; pięciu rotmistrzów sztabowych, sześciu poruczników i sześciu chorążych (kornetów). Przez kilka lat w służbie wykazywano porucznika-bereitera. W regimencie nie było rangi podporucznika.

Szefowie: gen. Sapieha (1717) książę Stanisław Ignacy Radziwiłł (1755–1764) gen. mjr Michał Grzegorz Grabowski (1765–1786) gen. mjr Mikołaj Radziwiłł (1786–1790) Jan K. Stryjeński (1792)

Pułkownicy: Hieronim Pągowski Mikołaj Radziwiłł (do 1786), Jan K. Stryjeński (1785–1791) Krzysztof Engelhardt (1791–) Pułkownicy 2: Jerzy d'Obyrn (1766–1790), Ludwik Szauman (1790–1791) Michał Deskur (1791–1792)

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Regimenty dragonii I Rzeczypospolitej Kategoria:Gwardia konna I Rzeczypospolitej Kategoria:Kawaleria powstania kościuszkowskiego Kategoria:Polskie jednostki kawalerii rozwiązane w 1794 Kategoria:Regimenty jazdy litewskiej Kategoria:Wojsko Polskie w Grodnie (I Rzeczpospolita) Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1717