Warta Zawiercie – klub piłkarski z Zawiercia założony w 1921 roku, od 2023 roku występujący w klasie okręgowej.

Klub został założony z inicjatywy Seweryna Gębarskiego i Władysława Millera po tym, jak w Zawierciu Anglicy rozpropagowali piłkę nożną. Rozgrywki ligowe zespół rozpoczął w 1922 roku w klasie C, w 1927 roku awansował do klasy B, a dwa lata później do klasy A. W latach 1930 oraz 1932 Warta Zawiercie zdobywała mistrzostwo okręgu kieleckiego klasy A, uzyskując prawo do gry w barażach o Ligę. W obu sezonach klub odpadał w pierwszej rundzie baraży, zajmując ostatnie miejsce w tabeli. W trakcie II wojny światowej zespół zawiesił działalność, a po wojnie został reaktywowany z inicjatywy przedwojennego zawodnika klubu, Mariana Merty. W 1949 roku piłkarze awansowali do klasy A, a w latach 1957–1966 występowali w III lidze. W latach 1962–1964 Warta występowała na szczeblu centralnym Pucharu Polski, a w 1963 roku odpadła w 1/16 finału z Gwardią Warszawa. Rok później klub przegrał baraże o awans do II ligi. W 1970 roku Warta Zawiercie zainaugurowała halowy turniej juniorski „o Puchar Orlich Gniazd”, który odbywał się do 2001 roku.

W latach 70. i 80. Warta Zawiercie grała na czwartym i piątym poziomie rozgrywek. W 1980 roku klub połączył się z Włókniarzem Zawiercie, tworząc MRKS Warta Zawiercie. W 1999 roku trenowany przez Zbigniewa Sołtysika zespół awansował do III ligi, w której występował do 2001 roku. Wówczas Warta spadła z ligi, a w sierpniu z powodów finansowych została rozwiązana.

Klub został reaktywowany w 2004 roku jako KS Warta Zawiercie, a w rundzie jesiennej sezonu 2006/2007 uczestniczył w rozgrywkach klasy B, po czym został wycofany. W 2009 roku przy założonej rok wcześniej JSP Warta Zawiercie utworzono drużynę seniorów, która w 2011 roku usamodzielniła się i rozpoczęła funkcjonowanie jako KP Warta Zawiercie. W 2016 roku ten zespół awansował do IV ligi. W 2023 roku Warta Zawiercie spadła do klasy okręgowej.

W 2019 roku przy klubie powstała sekcja piłki nożnej kobiet, która do 2022 roku rozgrywała mecze w IV lidze.

Historia Dwudziestolecie międzywojenne thumb|Resursa na osiedlu TAZ W 1919 roku w Zawierciu osiedlili się angielscy przedstawiciele Czerwonego Krzyża, którzy w wolnym czasie grali w piłkę nożną na zaimprowizowanym boisku na osiedlu TAZ przy tzw. Resursie. Mieszkańcy miasta zainteresowali się nowo poznaną dyscypliną sportową, a Anglicy zapoznali ich z przepisami gry. Jesienią 1920 roku Seweryn Gębarski i Władysław Miller (były piłkarz Korony Łódź) powzięli pomysł założenia klubu piłkarskiego. Idea zyskała szerokie poparcie między innymi osób przybyłych z Łodzi – Franciszka Mygi, Macieja Plebana, Władysława Straszaka i Bisena. Spotkania w sprawie założenia klubu odbywały się w mieszkaniach Gębarskiego i Millera i miały na celu ustalenie szczegółów powstania klubu. Po dopełnieniu formalności w 1921 roku utworzono pierwszy piłkarski klub w Zawierciu pod nazwą Klub Sportowy Warta Zawiercie. Nazwa pochodziła od rzeki przepływającej przez miasto. Pierwszym prezesem klubu został Gębarski, a jego zastępcą Miller.

Drużyna pierwszy mecz rozegrała prawdopodobnie jesienią 1920 roku, remisując 2:2 z Przemszą Poręba; spotkanie odbyło się na piaszczystym boisku. W tym meczu zagrali Bisen, Cencel, Miedziński, Bronisław i Franciszek Szwaradzcy, Stanisław Heflik, Berhardt i Janczary, a wkrótce później do zespołu dołączyli czołowi piłkarze Przemszy – Jan Putowski, Herbert Pilarz i Eugeniusz Baliński. Z uwagi na brak jakichkolwiek dochodów klubowych, potrzebny sprzęt został zakupiony przez miejscowych rzemieślników. Piłkarze pierwszej drużyny występowali w kostiumach biało-czerwonych, a rezerwy – w niebiesko-czerwonych. Początkowo do zadań zawodników poza grą należało również przygotowanie boiska, sprzętu i organizacja meczów. Pierwotnie mecze oraz treningi odbywały się na terenie parku miejskiego.

W 1921 roku Warta Zawiercie została zgłoszona do oficjalnych rozgrywek piłkarskich, a także rozegrała dwa oficjalne mecze towarzyskie: 4 września z KS Sosnowiec (0:2) i Victorią Sosnowiec (0:6). 1 marca 1922 roku przedstawiciel Warty Zawiercie – Kładkowski – uczestniczył w zebraniu organizacyjnym klubów Zagłębia Dąbrowskiego, kiedy to utworzono Związek Piłki Nożnej Zagłębia Dąbrowskiego. 30 marca podzielono drużyny na trzy grupy, rywalizujące w klasie C – najniższej klasie rozgrywkowej. Warta Zawiercie znalazła się w grupie z KS Sosnowiec, Victorią Sosnowiec, Virginią Sosnowiec i Wartą Częstochowa. Pierwszy mecz ligowy Warta Zawiercie rozegrała 16 kwietnia 1922 roku, ulegając Victorii Sosnowiec 0:12. Mistrzem grupy został KS Sosnowiec.

Od 1923 roku zawierciański klub uczestniczył w rozgrywkach Krakowskiego ZOPN w klasie C (podokręg Sosnowiec). W 1924 roku odniesiono zwycięstwa nad Przemszą Będzin 9:0 oraz Świtem Sosnowiec 3:2, a także zremisowano z Częstochową. W 1925 roku w klubie utworzono w klubie funkcję kierownika sekcji piłki nożnej. W tym samym roku prezesem został Jakub Dyja. W 1927 roku Warta Zawiercie awansowała do klasy B, przy czym okoliczności tego awansu nie są znane. W 1928 roku Warta wraz z innymi klubami zagłębiowskimi i częstochowskimi dołączyła do nowo utworzonego Kieleckiego ZOPN. W tym okresie klub pozyskiwał piłkarzy z lokalnych, tzw. dzikich drużyn sportowych, takich jak „Argentyna” (Jan Pakuła, Edward Kochański. Gałuszka, Sobala), „Gwiazda” (Leopold Sobiechart), „Jedność” (Bronisław Matysik, Zdzisław Miernik), „Polonia” (Marian i Stanisław Mertowie, Zbigniew Grabowski, Maksymilian Szneler, Alojzy Myga, Jan Gwóźdź, Domagała) czy „Burza”. Zespół ten, oparty na zawodnikach „dzikich” drużyn, jak również na Kochańskim i Krężlu, stał się z czasem czołową drużyną piłkarską Zagłębia Dąbrowskiego, a także województwa kieleckiego. Pierwsze spotkanie w klasie B zawierciański klub rozegrał 29 kwietnia 1928 roku, wygrywając 6:2 z rezerwami Warty Częstochowa. Awans uzyskały wówczas częstochowskie kluby: Skra oraz Victoria. Na początku sezonu 1929 Warta przegrała z Unią Sosnowiec 1:6, jednak później m.in. wygrała 4:0 z Wartą Częstochowa. Ostatecznie klub z drugiego miejsca awansował do klasy A.

W roku 1930 klub z Zawiercia uczestniczył w klasie A podokręgu częstochowskiego. Warta wygrała m.in. z Victorią Częstochowa 6:3 u siebie i 7:3 na wyjeździe, uzyskała 14 punktów w 10 meczach i zdobyła 48 bramek, tracąc 25. Te wyniki pozwoliły na zajęcie pierwszego miejsca w grupie, uprawniającego do gry w grupie finałowej o mistrzostwo Kieleckiego ZOPN. W grupie tej, poza Wartą, znalazły się RKS Radom i Victoria Sosnowiec. Z RKS Warta zremisowała 2:2 u siebie i wygrała 5:0 na wyjeździe, zaś z Victorią przegrała 1:5 na wyjeździe i wygrała 5:3 u siebie. Uzyskane 5 punktów dało Warcie Zawiercie pierwsze miejsce w grupie, co uprawniało ją do gry w pierwszej rundzie baraży o Ligę. W rundzie tej utworzono cztery grupy, a zawiercianie rywalizowali w grupie drugiej z AKS Królewska Huta i Wawelem Kraków.

Pierwszy mecz tej grupy Warta rozegrała 21 września z Wawelem, remisując w Zawierciu 2:2 i tracąc gola w przedostatniej minucie spotkania; zdaniem prasy wynik meczu był niespodzianką. Rewanż odbył się tydzień później na boisku Wisły Kraków. Wawel wygrał mecz 4:0 po golach Smolenia, Prosińskiego i dwóch Ruty. Ówczesna prasa podkreśliła, iż zawierciańscy piłkarze wykazali wiele braków i nie odegrają znaczącej roli w barażach.

W pierwszym spotkaniu z AKS (19 października) Warta przegrała 2:7, a bramki dla Warty zdobyli Leopold Sobiechart i Jan Gwóźdź. Piłkarze z Zawiercia byli jednak przez prasę chwaleni za pierwszą połowę, w której mieli przewagę. „Przegląd Sportowy” zaznaczył wszakże, iż w drugiej połowie unaoczniły się braki kondycyjne w zawierciańskiej drużynie, dzięki czemu AKS wygrał w okazały sposób. Rewanż, który odbył się w Zawierciu 1 listopada, gospodarze wygrali 6:3, przy czym w AKS występowali głównie zawodnicy rezerwowi. W tabeli klub zajął ostatnie, trzecie miejsce, i nie awansował do drugiej fazy baraży.

+ Baraże o awans do Ligi 1931 – I faza, grupa 2 Drużyna 1 AKS Królewska Huta4 3 0 1 20 10 +10 62 Wawel Kraków4 1 1 2 8 12 −4 33 Warta Zawiercie4 1 1 2 10 16 −6 3 W tym okresie wskutek wielkiego kryzysu klub znalazł się w trudnej sytuacji finansowej. Jego finansowanie odbywało się w przeważającej mierze poprzez składki członkowskie, sprzedaż biletów oraz drobne wpłaty od rzemieślników.

W 1931 roku Warta Zawiercie grała w lidze dąbrowskiej z Zagłębiem Dąbrowa Górnicza oraz klubami z Będzina: Hakoachem, Zagłębianką i Sarmacją. Zawiercianie wygrali ligę, zwyciężając w siedmiu spotkaniach i uzyskując trzy punkty przewagi nad drugim Hakoachem, który Warta ograła dwukrotnie (1:0, 5:2). 12 sierpnia klub w Będzinie rozegrał mecz finałowy podokręgu zagłębiowskiego, przegrany z Unią Sosnowiec 1:3; jedyną bramkę dla Warty strzelił Jan Gwóźdż. Porażka wykluczała Wartę z uczestnictwa w dalszych grach o awans do Ligi. 24 września zawierciański klub rozegrał mecz towarzyski z ówczesnym mistrzem Polski, Garbarnią Kraków. Warta wygrała ten sparing 2:0.

W 1932 roku klub w klasie A mierzył się z klubami częstochowskimi (Skrą, Victorią, Brygadą, Turystami i Wartą), a także z Myszkowem. Warta wygrała swoją grupę z 21 punktami i bilansem bramek 45–11, na dwanaście spotkań wygrywając dziesięć, m.in. z Myszkowem 7:0, Wartą Częstochowa 7:1 i Skrą 8:0. W kolejnej fazie zawiercianie grali ze zwycięzcami grup podokręgów zagłębiowskiego (Zagłębie Dąbrowa Górnicza), radomskiego (RKS Radom) i kieleckiego (4 ppLeg Kielce). Warta Zawiercie wygrała wszystkie spotkania i awansowała do ogólnopolskiego barażu o wejście do Ligi, grając w nim z Podgórzem Kraków i 1. FC Katowice.

28 sierpnia rozegrano pierwszy mecz grupy, który Warta przegrała w Krakowie z Podgórzem mimo faktu, iż gospodarze nie mieli wyraźnej przewagi; tygodnik „Raz, Dwa, Trzy” pochwalił po tym meczu postawę bramkarza Warty, Bronisława Matusika. 4 września odbył się mecz Warty Zawiercie z 1. FC Katowice. Do przerwy zawierciańscy piłkarze prowadzili 2:0 po bramkach Ślimaka, jednakże w drugiej stracili sześć goli (cztery bramki zdobył Görlitz, a dwie Pośpiech) i przegrali ostatecznie 2:6. W rewanżu z Podgórzem, rozegranym 18 września w Zawierciu, padł remis 2:2. 25 września w Katowicach 1. FC wygrał z Wartą 5:2. Dla gospodarzy dwa gole zdobył Ernest Wilimowski, a po jednej Jan Knapczyk, Jerzy Pośpiech i Franciszek Herisch; dla Warty dwukrotnie strzelił Leopold Sobiechart. Warta zajęła zatem ostatnie miejsce w grupie z jednym punktem.

+ Baraże o awans do Ligi 1933 – I faza, grupa 2 Drużyna 1 Podgórze Kraków4 3 1 0 9 4 +5 72 1. FC Katowice4 2 0 2 13 9 +4 43 Warta Zawiercie4 0 1 3 6 15 −9 1 W 1932 roku w klubie utworzono nowe sekcje sportowe: hokeja na lodzie, koszykówki i tenisa stołowego, przy czym czołowymi ich zawodnikami byli piłkarze, a drużyna hokeja niemal w całości składała się z piłkarzy klubu.

Przed rozpoczęciem sezonu 1933 do Unii Sosnowiec odeszli dwaj czołowi piłkarze klubu: Leopold Sobiechart i Jan Gwóźdź (Sobiechart w 1936 roku rozegrał osiem meczów w Lidze w barwach Dębu Katowice), ponadto kilku zawodników postanowiło zakończyć karierę. Te wydarzenia nie pozostały bez wpływu na postawę sportową Warty Zawiercie. W grupie z Victorią Częstochowa, Częstochówką, Brygadą Częstochowa, Turystami Częstochowa i Myszkowem Warta zajęła piąte miejsce, ulegając m.in. Victorii 1:8 oraz Brygadzie 2:6, a cztery ostatnie spotkania oddano walkowerem. W 1934 roku zawierciański klub spisał się jeszcze słabiej, zajmując ostatnie, siódme miejsce w grupie z Brygadą, Częstochówką, Victorią, Skrą, Turystami i Legią Wieluń. Warta wygrała zaledwie jeden mecz (6:2 z Legią), uległa natomiast Turystom 2:7, a Victorii 0:10.