thumb|220px|Starogreckie czerwonofigurowe pyksis dekorowane sceną z życia kobiet (V wiek p.n.e.)
Pyksis (stgr. πυξίς, lm pyksides) – naczynie używane w starożytnej Grecji w postaci cylindrycznego pojemnika (puzderka) z pokrywką.
Pierwotnie było zapewne pudełkiem z drewna bukszpanowego (gr. pyksos – bukszpan), służącym do przechowywania medykamentów, a także ozdób i wartościowych drobiazgów. Oprócz najczęstszych pyksid glinianych znane są też wykonywane z innych materiałówGuy Rachet: Słownik cywilizacji greckiej. Katowice: Książnica, 2006, s. 74.. W ceramice wynalezienie tej formy przypisuje się twórcom cykladzkim w epoce brązu (ok. 2600 p.n.e.); w rozmaitych kształtach i proporcjach funkcjonowała ona od okresu geometrycznego aż po III wiek p.n.e. w produkcji ceramicznej Grecji właściwej i południowej ItaliiMaria L. Bernhard: Greckie malarstwo wazowe. Wrocław: Ossolineum, 1966, seria: Historia kultury materialnej starożytnej Grecji nr 2, s. 19, 30..
Rozpowszechnione w okresie klasycznym, naczynia te służyły głównie kobietom do przechowywania przyborów toaletowych, kosmetyków, biżuterii. Dekorowano je zwykle scenami z życia domowego kobiet. Późniejsze pudełka o zbliżonym kształcie zwano w Europie pyksydamiKrystyna Zwolińska, Zasław Malicki: Mały słownik terminów plastycznych. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1993, s. 251..
Terminem tym określa się także rodzaj puszki na hostie używanej w Kościele katolickimRupert Berger: Mały słownik liturgiczny. Poznań: „W drodze”, 1990, s. 133..
Przypisy
Kategoria:Ceramika starożytnej Grecji Kategoria:Chrześcijaństwo starożytne Kategoria:Pojemniki