mały|Wojciech Roszkowski (2019) Wojciech Stefan Roszkowski, ps. Andrzej Albert, Jan Korzeń (ur. 20 czerwca 1947 w Warszawie) – polski ekonomista, historyk i nauczyciel akademicki, profesor nauk humanistycznych (1996). Prorektor Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie (1990–1993), poseł do Parlamentu Europejskiego VI kadencji (2004–2009). Autor publikacji poświęconych historii Polski w XX i XXI wieku, kontrowersyjnej książki Roztrzaskane lustro. Upadek cywilizacji zachodniej, a także podręczników szkolnych (w tym pierwszego podręcznika do przedmiotu historia i teraźniejszość). Kawaler Orderu Orła Białego.
Życiorys W 1965 r. ukończył VIII Liceum Ogólnokształcące im. Władysława IV w Warszawie, a w 1971 – studia na Wydziale Handlu Zagranicznego Szkoły Głównej Planowania i Statystyki w Warszawie, gdzie obronił pracę magisterską z zakresu ekonomiki handlu zagranicznego pt. Kształtowanie się polityki inwestycyjnej rządu polskiego w okresie kryzysu 1929–1935 w przemyśle. Następnie zajmował się krótko handlem międzynarodowym. W 1973 r. został doktorantem w Instytucie Historii PAN. Od 1974 r. pracował na SGPiS w Katedrze Historii Gospodarczej pod kierunkiem prof. Ireny KostrowickiejZofia Grodek: Irena Kostrowicka (dostęp: 27 sierpnia 2022)., a później w Katedrze Studiów Politycznych. W 1978 r. obronił na Wydziale Ekonomiczno-Społecznym SGPiS przygotowaną pod kierunkiem Zbigniewa Landaua rozprawę doktorską zatytułowaną Kształtowanie się podstaw polskiej gospodarki państwowej w przemyśle i bankowości 1918–1924.
W 1987 r. uzyskał habilitację z nauk ekonomicznych na Wydziale Ekonomiczno-Społecznym SGPiS na podstawie rozprawy pt. „Gospodarcza rola większej prywatnej własności ziemskiej w Polsce 1918-1939”. Od 1990 do 1993 r. był prorektorem Szkoły Głównej Handlowej (do 1991 SGPiS). W 1990 r. podjął też pracę naukową na stanowisku profesora w Instytucie Studiów Politycznych PAN, którego był współzałożycielem, jako kierownik Zakładu Europy Środkowo-Wschodniej. W latach 1994–2000 był dyrektorem Instytutu Studiów Politycznych PAN. W 1996 r. otrzymał tytuł profesora nauk humanistycznych. Od 2003 r. kierował ponadto Katedrą Stosunków Międzynarodowych w Collegium Civitas w Warszawie, gdzie pracował od 2001 do 2013.
W latach 1985–1986 był profesorem wizytującym na Uniwersytecie Georgetown, w latach 1988–1989 stypendystą w Waszyngtonie, a w latach 2000–2002 pełnił funkcję kierownika katedry studiów polskich na Uniwersytecie Wirginii w Charlottesville. W latach 1996–1998 przewodniczył Europejskiemu Stowarzyszeniu Absolwentów Wilson Center i w 1998 zorganizował z jego ramienia międzynarodową konferencję w Krakowie-Przegorzałach.
W okresie PRL współpracował w latach 1978–1981 z Polskim Porozumieniem Niepodległościowym, w latach 1985–1987 współredagował podziemną Niezależną Encyklopedię Powszechną, był autorem podziemnych wydań najnowszej historii Polski pod pseudonimem „Andrzej Albert”. Od 1980 do 1993 r. należał do Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”. W latach 1997–1998 był członkiem Rady Inicjatyw Wydawniczych przy minister kultury Joannie Wnuk-Nazarowej, a w latach 1999–2001 członkiem Rady Instytutu Dziedzictwa Narodowego. Został też członkiem rady Centrum im. Adama Smitha, redaktorem naczelnym „” i przewodniczącym rady Muzeum Historii Polski. Współpracował z redakcją „Przeglądu Powszechnego” (1982–2000) i ukazującym się w latach 1998–2003 miesięcznikiem „Azymut” (dodatek do „Gościa Niedzielnego”), publikował w „Rzeczpospolitej”, „Życiu”, „Wprost”, „Nowym Państwie” i „Przeglądzie Katolickim”.
W wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2004 r. uzyskał mandat eurodeputowanego z listy Prawa i Sprawiedliwości. Był członkiem Komisji Budżetu, Komisji Tymczasowej ds. Wyzwań Politycznych i Środków Budżetowych w Rozszerzonej Unii Europejskiej w latach 2007–2013 oraz Komisji Rozwoju Regionalnego, należał do narodowo-konserwatywnej grupy parlamentarnej Unia na rzecz Europy Narodów. W 2005 r. był członkiem honorowego komitetu poparcia Lecha Kaczyńskiego w wyborach prezydenckich. W 2009 r. nie ubiegał się o reelekcję do Parlamentu Europejskiego. Wszedł w skład Komitetu Obrony Dobrego Imienia Polski i Polaków.
Był członkiem rady Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych i członkiem Collegium Invisibile. W 2005 r. założył w Warszawie stowarzyszenie Instytut Jagielloński. W 2011 r. został członkiem rady nadzorczej Telewizji Polskiej. W 2015 r. wszedł w skład jury konkursu „Książka Historyczna Roku”. Członek Rady Muzeum przy Muzeum Narodowym w Warszawie w kadencji 2020–2024.
Autor (początkowo pod pseudonimem Andrzej Albert) publikacji poświęconych historii Polski w XX i XXI wieku, wydawanych w wersjach jedno-, trzy- i siedmiotomowej. Jest również autorem książki Półwiecze, będącej syntezą historii politycznej świata po 1945 oraz cyklu podręczników do historii napisanych wspólnie z Anną Radziwiłł. W 2016 r. ukazała się trzytomowa książka Świat Chrystusa, w której Wojciech Roszkowski zajął się czasami starożytnymi. Jak sam wskazał, praca nad tą publikacją zajęła mu blisko 50 lat.
W 2020 r. „Magazyn Literacki «Książki»” za publikację Roztrzaskane lustro. Upadek cywilizacji zachodniej przyznał Wojciechowi Roszkowskiemu oraz Wydawnictwu Biały Kruk nagrodę specjalną dla najlepszej publikacji dekady z zakresu nauk humanistycznych. W tym samym roku autor za tę książkę został wyróżniony Nagrodą Literacką im. Józefa Mackiewicza oraz nagrodą Feniks. W książce dostrzegano wyraźne wpływy myśli politycznej Oswalda Spenglera i niekiedy odczytywano ją jako „słabo kamuflowany atak na szeroko rozumianą lewicę i jej prawo do funkcjonowania w przestrzeni publicznej”, a jednocześnie wyraz „niechęci do zmiany konwencji i norm życia społecznego, którym zresztą cywilizacja Zachodu zawdzięcza swój rzeczywisty postęp gospodarczy i polityczny”. Jos Stübner pisał, że nakreślona przez Roszkowskiego idea obrony cywilizacji zachodniej i religii chrześcijańskiej „to przede wszystkim porządek, u podstaw skazany na nierówność i oparty na wykluczeniu. Nierówność pod względem płci i orientacji seksualnej jest tu przedstawiana jako naturalna czy boska norma, której należy bronić przed upadkiem”.
Również w 2020 r. ukazała się kontynuacja tej publikacji zatytułowana Bunt barbarzyńców. 105 pytań o przyszłość naszej cywilizacji, w której autor skupił się na odpowiedzi na pytanie: „czy rozwój cywilizacji zachodniej zmierza nieuchronnie w złym kierunku”.
Jest też autorem wprowadzonego w 2022 roku do podstawy programowej szkół ponadpodstawowych podręcznika do historii i teraźniejszości, 1945–1979. Historia i teraźniejszość, zawierającego krytykę zachodniej kultury popularnej oraz lewicowych i liberalnych trendów w społeczeństwie. W chwili wydania podręcznik wzbudził kontrowersje, spotykając się między innymi z zarzutami stygmatyzacji dzieci urodzonych metodą in vitro, zrównania feminizmu z nazizmem oraz eseistycznej, perswazyjnej formy przekazu. W podręczniku odnajdywano też „wątki przemycające nienawiść rasową, igranie z antysemityzmem czy przypisywanie intelektualnym adwersarzom wszystkich odczłowieczających cech”. W związku z wypowiedzią Barbary Nowackiej, która w odniesieniu do tej książki stwierdziła, że kłamstwo było na każdej stronie podręcznika, wytoczył jej proces o naruszenie dóbr osobistych, który zakończył się w marcu 2026 wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie nakazującym Nowackiej przeproszenie Roszkowskiego.
Wszedł w skład komitetu wspierającego kandydaturę Karola Nawrockiego na prezydenta RP w wyborach w 2025 r.
W 2026 r. powołany w skład Rady Nowej Konstytucji przy Prezydencie RP.
Wśród wypromowanych przez niego doktorów znaleźli się: Jan Wendt (1996), Jarosław Gowin (2001), Andrzej Grajewski (2001), Rafał Matyja (2001), Agnieszka Orzelska-Stączek (2002), Paweł Ukielski (2006), Dominik Smyrgała (2010).
Życie prywatne Jest synem (1912–1959), architekta i projektanta osiedli mieszkaniowych, w okresie II wojny światowej związanego z Konfederacją Narodu i Grupą Szańca, i Jadwigi z Mierzejewskich (1921–1987). Ma starszego brata Macieja (ur. 1943), socjologa, byłego prezesa Towarzystwa Oświatowego im. Cecylii Plater-Zyberkówny i mokotowskiej spółdzielni mieszkaniowej Szare Domy. Jego wujem (mężem ciotki) był Stanisław Gepner.
Żonaty, ma syna Marcina.
Odznaczenia i wyróżnienia Ordery i odznaczenia W 2000 r. ówczesny prezydent Aleksander Kwaśniewski, za wybitne osiągnięcia w pracy naukowej i dydaktycznej oraz w działalności organizacyjnej, odznaczył go Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia PolskiPostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 grudnia 2000 r. o nadaniu orderów ().. W 2005 r. został odznaczony Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.
W 2020 r. prezydent Andrzej Duda nadał Wojciechowi Roszkowskiemu Order Orła Białego, nadany w uznaniu znamienitych zasług w popularyzowaniu i upowszechnianiu wiedzy naukowej, za zaangażowanie na rzecz kształtowania społeczeństwa obywatelskiego i działalność publiczną. Wręczając najwyższe polskie odznaczenie, prezydent uzasadniał jego przyznanie następująco: W 2023 otrzymał Złoty Medal „Zasłużony dla Nauki Polskiej Sapientia et Veritas” i Medal „Pro Patria”.
Nagrody i wyróżnienia W 2018 r. został laureatem Nagrody im. Księdza Idziego Radziszewskiego za 2017, przyznawanej przez Towarzystwo Naukowe KUL. W tym samym roku otrzymał tytuł honorowego obywatela m.st. Warszawy. W 2020 minister kultury i dziedzictwa narodowego Piotr Gliński uhonorował go Doroczną Nagrodą MKiDN. W tym samym roku za książkę Roztrzaskane lustro otrzymał Nagrodę Literacką im. Józefa Mackiewicza. W 2023 w Krakowie z okazji IX Dnia Patrioty otrzymał nagrodę „Patriota Roku im. Kazimierza Odnowiciela”. 18 kwietnia 2026 został uhonorowany Feniksem Specjalnym za pracę nad czterotomową serią Świat Chrystusa oraz Świat Apostołów, realizowaną przez ponad pięćdziesiąt lat.
Publikacje Społeczny ruch ekonomistów w Polsce przed rokiem 1939, Warszawa 1977 Najnowsza historia Polski 1918–1980 (pod ps. Andrzej Albert), t. 1–2, Krąg, Warszawa 1983; t. 3–4, Oficyna Wydawnicza „Pokolenie”, Warszawa 1986 wyd. V rozszerzone jako Najnowsza historia Polski 1914–1993, 2 t., Puls, Londyn 1994, . wyd. rozszerzone jako Najnowsza historia Polski 1914–2002, 3 t., Świat Książki, Warszawa 2003, . wyd. rozszerzone jako Najnowsza historia Polski 1914–2006, 3 t., Świat Książki, Warszawa 2007 wyd. rozszerzone jako Najnowsza historia Polski 1914–2011, 7 t., Świat Książki, Warszawa 2011, . Dramat narodów bałtyckich (pod ps. Jan Korzeń), Pokolenie, Warszawa 1987 Historia Polski 1914–1990, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1991 (liczne rozszerzenia) wyd. XII jako Historia Polski 1914–2015, PWN, Warszawa 2017, . Półwiecze. Historia polityczna świata po 1945, Morex, Warszawa 1995 wyd. II zaktualizowane: Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001
Orzeł, lew i krzyż. Historia i kultura krajów Trójmorza. Tom 1, Wydawnictwo Biały Kruk 2022, ISBN 978-83-7553-362-0. Tyrania postępu (współautor), Wydawnictwo Biały Kruk, Kraków 2023, ISBN 978-83-7553-373-6. Bezbożność, terror i propaganda. Fałszywe proroctwa marksizmu, Wydawnictwo Biały Kruk, 2024, ISBN 9788375533996. Świat Apostołów, Wydawnictwo Biały Kruk, 2025, ISBN 9788375534191
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Absolwenci Szkoły Głównej Handlowej Kategoria:Absolwenci VIII Liceum Ogólnokształcącego im. króla Władysława IV w Warszawie Kategoria:Członkowie Collegium Invisibile Kategoria:Działacze PPN Kategoria:Honorowi obywatele miasta stołecznego Warszawy Kategoria:Laureaci Dorocznej Nagrody MKiDN Kategoria:Laureaci Nagrody im. Księdza Idziego Radziszewskiego Kategoria:Laureaci Nagrody Literackiej im. Józefa Mackiewicza Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Ludzie związani z TVP Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Pro Patria Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (III Rzeczpospolita)