thumb|Widok na pomnik Jana III Sobieskiego na Agrykoli autorstwa Cypriana Dylczyńskiego thumb|Odsłonięcie pomnika na obrazie Januarego Suchodolskiego Pomnik Jana III Sobieskiego – monument znajdujący się przy ulicy Agrykola w Warszawie, na osi pałacu Na Wyspie.

Opis Wykonanie pomnika zlecił Stanisław August Poniatowski, by w ten sposób uczcić wodza bitwy wiedeńskiej. W obliczu wojny rosyjsko-tureckiej i spodziewanego sojuszu polsko-rosyjskiego, król widząc wzmagające się sympatie Polaków do Szwecji i Turcji, dążył do podsycania nastrojów antytureckich, czemu miało służyć ufundowanie we wrześniu 1788 pomnika Jana III Sobieskiego w Warszawie. Jednak jego propaganda nie przyniosła rezultatówJerzy Michalski: Stanisław August Poniatowski, w: Polski Słownik Biograficzny, Warszawa, Kraków 2002, t. XLI/4, s. 623.. Inne wyjaśnienie motywacji królewskich podaje Dariusz Kołodziejczyk, którego zdaniem przedstawienie Sobieskiego jako pogromcy Turków miało służyć obłaskawieniu carycy Katarzyny II w czasach gdy Rosja prowadziła wojny z Wysoką Portą.

Monument został zaprojektowany przez Andrzeja Le Bruna, a autorem rzeźby był Franciszek Pinck. Wzorem dla Le Bruna był barokowy pomnik przedstawiający Jana III Sobieskiego na koniu, znajdujący się w apartamentach królewskich pałacu w Wilanowie. Duży blok szydłowieckiego piaskowca, z którego rzeźbę wykuto, czekał przygotowany od kilkudziesięciu lat.

Monument ma wysokość około 4 metrów i ustawiony jest na moście, który został przebudowany według projektu Dominika Merliniego; dodano dwa przęsła i segment z arkadą. Pomnik składa się z trzech części; główna, środkowa to król na koniu w zbroi rycerskiej, z buławą w dłoni i w hełmie z pióropuszem tratujący pokonanych tureckich żołnierzy. Po bokach znajdują się tarcze z inskrypcjami w dwóch językach: po polsku i łacinie. Wsparte są na zdobycznej broni tureckiej.

Odsłonięcie pomnika odbyło się 14 września 1788, 105 lat po zwycięskiej odsieczy wiedeńskiej. Most i pomnik są dobrze widoczne z okien rezydencji królewskiej i stanowią północne zwieńczenie kompozycji przestrzennej Łazienek.

Pomnik nie został zniszczony w czasie II wojny światowej. W 1947 przeszedł gruntowną renowację. W 1999 został częściowo zdewastowany przez wandala; trzeba było odrestaurować urwaną rękę Turka i zniszczone napisy. W 2001 znowu wymagał renowacji, tym razem wichura, która przeszła nad Warszawą, strąciła głowę króla do kanału zasilającego staw. W 2022 od posągu króla oderwał się kawałek lewej stopy.

Inne informacje Na uroczystość odsłonięcia pomnika przybyło około 30 tysięcy osób. Na drugi dzień po uroczystości odsłonięcia pomnika pojawił się na nim rymowany napis:

Most na ulicy Agrykoli nazywano, z racji pomnika, Mostem Sobieskiego. Wokół pomnika w Noc Listopadową gromadzili się powstańcy, gdy dołączyli do nich belwederczycy, razem ruszyli na Arsenał.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Jan III Sobieski Kategoria:Ujazdów (Warszawa) Kategoria:Łazienki Królewskie w Warszawie Sobieski Sobieski, Warszawa Warszawa Sobieski Kategoria:Zabytki nieruchome w Warszawie