Związek Śląskich Katolików (później Związek Śląskich Katolików w Czechosłowacji) – organizacja reprezentująca interesy katolickiej, polskiej mniejszości narodowej na Śląsku Austriackim (przede wszystkim na Śląsku Cieszyńskim) w Austro-Węgrzech, a później również na Śląsku Czeskim (na Zaolziu) w I Republice Czechosłowackiej (1921–1938).

Związek Śląskich Katolików w Austrii Budowany od połowy XIX wieku na Śląsku Cieszyńskim polski front narodowy ostatecznie rozpadł się po przegranych wyborach do parlamentu wiedeńskiego w 1879. 13 czerwca 1883 roku powstało Towarzystwo Katolicko-Polityczne dla Księstwa Cieszyńskiego – Związek Śląskich KatolikówNiejako dla przeciwwagi w 1884 powstało w Polskie Towarzystwo Ludowe, postrzegane jako ewangelickie i przez ZŚlK często zwalczane. G. Wnętrzak, 2014, s. 84. Zarząd ZŚK stanowili: ks. Ignacy Świeży (prezes), Franciszek Zanibal, Józef Fischer, Paweł Kania, ks. Karol Paździora, ks. Jan Puzoń. ZŚK na pierwszym miejscu stawiał obronę interesów Kościoła katolickiego i deklarował otwarcie na katolików różnych narodowości. W Związku występowały dwa nurty: ultramontański (ks. Karol Paździora) i katolicko-narodowy (ks. I. Świeży)J. Tomasiewicz, Polski ruch narodowodemokratyczny na Śląsku Cieszyńskim. [w:] Encyklopedia ruchu narodowego. organizacje, wydarzenia, pojęcia. Pod red. K. Kawęckiego. T. 6. Warszawa 2024, s. 108-109. .

W 1901 r. ks. Ignacy Świeży zrezygnował z prezesury Związku. Nowy zarząd tworzyli: prezes ks. Tomasz Dudek, wiceprezes Antoni Dyboski, skarbnik ks. Antoni Macoszek, sekretarz ks. Jan Milik, jednak coraz większą rolę w ZŚK odgrywał ks. Józef Londzin, redaktor „Gwiazdki Cieszyńskiej”. Londzin reprezentował skrzydło ultramontańskie, na pierwszy plan wysuwając obronę religii katolickiej. W wyborach 1901 r. skrzydło ultramontańskie zdecydował się wysunąć kandydatury niezależnie od polskiego Centralnego Komitetu Wyborczego, co zakończyło się porażką ZŚK. W 1904 r. doszło do konfliktu w Macierzy Szkolnej, w wyniku czego większość działaczy katolickich wraz z Londzinem wystąpiła z zarządu stowarzyszenia. ZŚK wycofał się także z Rady Narodowej (jednolitej polskiej reprezentacji politycznej) zastrzegając sobie pełną samodzielnośćJ. Tomasiewicz, Polski ruch narodowodemokratyczny na Śląsku Cieszyńskim. [w:] Encyklopedia ruchu narodowego. organizacje, wydarzenia, pojęcia. Pod red. K. Kawęckiego. T. 6. Warszawa 2024, s. 112. .

Przed wyborami parlamentarnymi w 1911 r. doszło do konsolidacji obozu polskiego: ZŚK i Polskie Stronnictwo Narodowe wystawiły wspólnych kandydatów jako Połączone Stronnictwa Narodowe. Na listę PSN padło 22% głosów, co pozwoliło Józefowi Londzinowi uzyskać mandat w pierwszej turze głosowania. Początkowo Londzin pozostawał jednak w parlamencie poza Kołem Polskim, zarzucając mu brak poparcia dla żądań ludności polskiej na Śląsku Cieszyńskim; przystąpił do Koła dopiero w 1913 r.J. Tomasiewicz, Polski ruch narodowodemokratyczny na Śląsku Cieszyńskim. [w:] Encyklopedia ruchu narodowego. organizacje, wydarzenia, pojęcia. Pod red. K. Kawęckiego. T. 6. Warszawa 2024, s. 115. .

Zarząd organizacji w 1912 r. tworzyli oprócz ks. Tomasza Dudka i ks. Józefa Londzina: Andrzej Hess, ks. Józef Jansa, Karol Junga, ks. Franciszek Kałuża, ks. Rudolf Tománek, Franciszek Tomiczek i Leon Wolf. Liczba członków ZŚK wzrosła z 550 w 1904 do 1932 w 1914 roku. Największe wpływy ugrupowanie miało wśród chłopstwa w powiatach skoczowskim i strumieńskim. Pod wpływami ZŚK pozostawały m.in. Polski Związek Młodzieży Katolickiej, Polski Związek Niewiast Katolickich i Polski Związek Zawodowy Chrześcijańskich Robotników. Organami prasowymi Związku były: „Poseł Związku Śląskich Katolików” (nakład 1200-1600 egzemplarzy) i „Gwiazdka Cieszyńska” (3500 egzemplarzy)J. Tomasiewicz, Polski ruch narodowodemokratyczny na Śląsku Cieszyńskim. [w:] Encyklopedia ruchu narodowego. organizacje, wydarzenia, pojęcia. Pod red. K. Kawęckiego. T. 6. Warszawa 2024, s. 114. .

Po wybuchu I wojny światowej ZŚK początkowo współtworzył Sekcję Śląską Naczelnego Komitetu Narodowego. Już we wrześniu 1914 r. działacze ZŚK wystąpili z Sekcji Śląskiej uważając, że NKN ignoruje postulaty Polaków cieszyńskich. W listopadzie 1916 przywódcy ZŚK wraz z przedstawicielami innych ugrupowań śląskich złożyli na ręce prezesa Koła Polskiego Leona Bilińskiego memoriał żądający obrony polskich interesów narodowych na Śląsku Austriackim. W lipcu 1917 r. ZŚK przystąpił do Związku Międzypartyjnego, współtworzonego w Galicji przez endecję i Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast”. 19 października 1918 r. delegaci PZN wraz z przedstawicielami ZŚK i PPSD ukonstytuowali się w Radę Narodową Księstwa CieszyńskiegoJ. Tomasiewicz, Polski ruch narodowodemokratyczny na Śląsku Cieszyńskim. [w:] Encyklopedia ruchu narodowego. organizacje, wydarzenia, pojęcia. Pod red. K. Kawęckiego. T. 6. Warszawa 2024, s. 116-119. .

Związek Śląskich Katolików w Czechosłowacji Jego działalność na terenie Czechosłowacji została zarejestrowana sądownie 22 października 1921 roku. 3 grudnia 1921 prezesem wybrano Leona Wolfa, wiceszefem zaś Karola Jungę. Głównymi działaczami byli: Paweł Lipka, Karol Junga, ks. Franciszek Maroń, ks. Rudolf Płoszek.

Od 1927 roku ZŚlK wydawał pismo "Nasz Kraj", na czele którego stanął wiceprezes Karol Junga. Ze Związkiem kojarzona była również ukazująca się od 1921 roku "Gazeta Kresowa".

Ze Związkiem związany był cały szereg organizacji polskich, m.in.: Katolickie Stowarzyszenie Górników i Robotników Związek Stowarzyszeń Młodzieży Katolickiej Związek Niewiast Katolickich Związek Polskich Towarzystw Gimnastycznych "Sokół"

27 października 1923 roku ZŚlK podpisał ze śląskocieszyńskim Stronnictwem Ludowym umowę o współpracy politycznej – powstał wówczas blok pod nazwą Polski Związek Ludowy.

Na wiosnę 1938 roku zjednoczył się z utworzoną przez śląskocieszyńskie Stronnictwo Ludowe Polską Partią Ludową w Związek Polaków w Czechosłowacji.

Związek Śląskich Katolików w II Rzeczypospolitej W Polsce niepodległej ZŚlK początkowo związał się chadecją (Chrześcijańskie Zjednoczenie Ludowe) i w 1923 r. faktycznie zaprzestał działalności. W 1927 r. został odbudowany przez ks. Józefa Londzina, który zarzucał chadekom nadmierny radykalizm społeczny i niesłuszną opozycję wobec rządów sanacji. ZŚlK związał się z Narodowo-Chrześcijańskim Zjednoczeniem Pracy, jednak po śmierci Londzina (1929) lawirował między sanacją i opozycją. Po nieudanej próbie rozszerzenia działalności na całe województwo śląskie od 1934 r. przystąpiono do scalania Związku z NChZP. W 1936 r. ZŚlK odrodził się, ale w następnym roku wszedł w skład Obozu Zjednoczenia NarodowegoDługajczyk Edward: Sanacja śląska 1926-1939. Zarys dziejów politycznych. Katowice 1983, s. 89-90, 134-135, 158-159, 265, 298, 317.

Przypisy

Bibliografia Krzysztof Nowak, "Leon Wolf (1883-1968): biografia polityczna", Katowice 2002 Dariusz Miszewski, "Aktywność polityczna mniejszości polskiej w Czechosłowacji 1920-1938", Adam Marszałek 2002

Linki zewnętrzne Poseł Związku Śląskich Katolików, 1883-1891, 1893-1895, 1905-1911, 1913-1915, 1919, 1930

Kategoria:Organizacje na Śląsku Cieszyńskim Kategoria:Organizacje polonijne w Czechach Związek Śląskich Katolików Związek Śląskich Katolików