thumb|Piaszczyste wydmy w Słowińskim PN thumb|Mułowiec Skała okruchowa (skała klastyczna, skała detrytyczna) – rodzaj skały osadowej, powstającej w różnych warunkach w wyniku osadzania (sedymentacji) luźnych okruchów skalnych (litoklastów) i elementów twardych budujących organizmy żywe (bioklastów). W jej składzie dominuje materiał allogeniczny (detrytyczny). Charakter składników skał okruchowych
W zależności od wielkości okruchów skalnych wyróżnia się: kamienie, otoczaki, głazy, bloki (o średnicy powyżej 40 lub 63granicą jest 40 mm wg dotychczasowych polskich klasyfikacji frakcji geologicznych i budowlanych, natomiast 63 mm wg europejskiej normy ISO: "PN-EN ISO 14688 - Badania geotechniczne. Oznaczenia i klasyfikacja gruntów" opartej na Eurokodzie 7 – patrz np.: mm) żwiry (2-40 mm) piaski (0,1-2 mm) muły (0,01-0,1 mm) iły (poniżej 0,01 mm)
Własności skał okruchowych
Spoistość: nagromadzenie (akumulacja) materiału okruchowego (okruchów skalnych, ziarn) prowadzi do powstania skały okruchowej luźnej. Jeśli materiał ten w wyniku działania diagenezy i lityfikacji zostanie scementowany (np. lepiszczem), to powstaje skała okruchowa zwięzła.
Charakter spoiwa: skała okruchowa zwięzła składa się z 2 składników: ziaren i spoiwa (lepiszcza). Ze względu na charakter spoiwa wyróżnia się: spoiwo właściwe – strącone chemicznie w przestrzeniach międzyziarnowych, spoiwo detrytyczne – mające charakter masy wypełniającej (matrix), która jest złożona z drobnoziarnistego materiału, spoiwo chemiczno-detrytyczne – w chemicznym spoiwie znajduje się pewna ilość materiału detrytycznego, nazywanego matriks.
Struktura skał okruchowych oznacza rozmiary (frakcję) materiału okruchowego. Wyróżnia się następujące struktury skał okruchowych (klastycznych): psefitowa, czyli żwirowa – ziarna powyżej 2 mm, psamitowa, czyli piaskowa – ziarna od 2 do 0,05 mm, aleurytowa, czyli mułowa – ziarna od 0,05 do 0,002 mm, pelitowa, czyli iłowa – ziarna poniżej 0,002 mm.
Mówi się, że skała jest dobrze wyselekcjonowana pod względem frakcji, gdy składa się z okruchów lub ziaren jednej wielkości. Do skał zbudowanych z kilku frakcji należą m.in. gliny lodowcowe i tillity.
Stopień obtoczenia okruchów określa się zazwyczaj w skali czterostopniowej przez porównanie badanych ziaren i okruchów do ziaren wzorcowych. Stopnie obtoczenia: okruchy kanciaste, okruchy słabo obtoczone, okruchy obtoczone, okruchy dobrze obtoczone.
Powierzchnia skał może być: gładka, chropowata, matowa lub błyszcząca. Większe okruchy mogą być podziurawione przez skałotocze (małże).
Tekstura w skale okruchowej jest to sposób rozmieszczenia i ułożenia składników w skałach zwięzłych jest to wzajemny stosunek ilościowy składników okruchowych i spoiwa oraz stopień wypełnienia przez nie przestrzeni w skale.
Rozmieszczenie składników może być: bezładne, uporządkowane.
Przegląd skał okruchowych Klasyfikacja skał osadowych opiera się na ich strukturze, w związku z tym wydziela się cztery kategorie tych skał odpowiadające kolejnym frakcjom: psefity (struktura psefitowa, czyli żwirowa) – gruz skalny, brekcja, żwir, zlepieniec (konglomerat); psamity (struktura psamitowa, czyli piaskowa) – piaski, piaskowce, arkoza, szarogłaz, waki, kwarcyty; aleuryty (struktura aleurytowa, czyli mułowa) – muły, mułowce, less; pelity (struktura pelitowa, czyli iłowa) – lateryt, boksyt, terra rossa, glinki ogniotrwałe, bentonit, iły, ił pstry, ił warwowy, iłowiec, iłołupek (łupek ilasty), glina lodowcowa.
Zobacz też frakcje uziarnienia pyły materiał detrytyczny
Uwagi
Bibliografia Jaroszewski W. (red.), Słownik geologii dynamicznej. Wydawnictwa Geologiczne. Warszawa, 1985. .