thumb|Polski obóz wojskowy w La Mandria di Chivasso – przyjmowanie sztandarów; przemawia ppłk Marian Dienstl-Dąbrowa thumb|Transport koleją oddziałów armii generała Józefa Hallera z Francji do Polski; 1919 r. thumb|Zbigniew Badowski, Zarys historji wojennej 18-go Pułku Artylerji Polowej thumb thumb thumb thumb thumb 18 pułk artylerii lekkiej (18 pal) – oddział artylerii lekkiej Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego w okresie II Rzeczypospolitej.

Pułk sformowany został we Włoszech w lutym 1919 jako 2 pułk artylerii polowej. Wiosną przewieziony został do Francji w okolice Lure, gdzie od francuskiego 275 pułku artylerii polowej otrzymał uzbrojenie i sprzęt wojskowy. Po reorganizacji oddział przyjął nazwę 7 pułku artylerii polowej. W czerwcu przybył do Polski, a we wrześniu jego dywizjony wyruszyły na front. Z dniem 7 marca 1920 pułk zmienił nazwę na 18 Kresowy pułk artylerii polowej. Pułk, początkowo w składzie Grupy gen. Bonnina, a później 18 Dywizji Piechoty, walczył na Podolu, brał udział w wyprawie kijowskiej, wsławił się walkami z 1 Armią Konną Budionnego, bronił kierunku warszawskiego, by końcowym okresie wojny polsko-bolszewickiej toczyć zwycięskie boje na Wołyniu i Podolu. Jesienią 1921 pułk został przeniesiony do Łomży, a później do Ostrowi Mazowieckiej i zakwaterowany w koszarach różańskich.

W kampanii wrześniowej 1939 walczył w składzie macierzystej 18 Dywizji Piechoty nad Narwią. Został rozbity w walkach pod Łętownicą i Andrzejewem.

Formowanie pułku We Włoszech

W październiku 1918 rząd włoski wyraził zgodę na rekrutację do jednostek polskich, formowanych z jeńców armii austro-węgierskiej, będących integralną częścią armii gen. Józefa Hallera. 15 lutego 1919 w obozie La Mandria di Chivasso rozpoczęto formowanie 2 pułku artylerii polowej. Dowódcą został kpt. Jan Chlebek, a adiutantem por. Józef Wartanowicz. Baterie liczyły po 1–2 oficerów i 175 kanonierów. Do 10 marca sformowano 12 baterii, z których 9. i 11. składały się z żołnierzy starszych roczników, a 12. stanowić miała pododdział sztabowy. Pułk nie dysponował uzbrojeniem, a żołnierze ćwiczyli musztrę, gimnastykę i służbę łączności. Naukę prowadzono według przetłumaczonych regulaminów francuskich.

We Francji W dniach 24–28 maja jednostka została przetransportowana do Francji w okolice Lure, gdzie od francuskiego 275 pułku artylerii polowej otrzymała uzbrojenie i sprzęt wojskowy. Po reorganizacji oddział przyjął nazwę 7 pułku artylerii polowej i stał się organiczna jednostką 7 Dywizji Strzelców armii gen. Hallera. Sztaby i baterie były organizowane według etatów francuskich. Bateria liczyła 143 szeregowych i podoficerów oraz 133 konie. Na uzbrojeniu posiadała 4 armaty 75 mm wz. 97. Ponadto w skład baterii wchodziły działony: telefoniczny z dwoma zapasowymi jaszczami amunicyjnymi i specjalnym jaszczem czterokonnym na sprzęt telefoniczny, administracyjno-taborowy z kuchnią polową i dwoma lub trzema furgonami oraz amunicyjno-furażowy z dwoma jaszczami amunicyjnymi, dwoma wielkimi wozami czterokonnymi na amunicję, jednym wozem na furaż, jednym furgonem i kuźnią polową. Stan baterii wynosił przeciętnie po 145 karabinierów i 135 koni. Stanowiska kierownicze zajmowali oficerowie francuscy, a dowódcą pułku mianowano podpułkownika Martina.

W Polsce

W czerwcu 1919 pułk przybył do Leszna i dalej do Błonia. W tej okolicy pułk przebywał przez trzy miesiące kontynuując rozpoczęte we Francji szkolenie specjalistyczne. Dowódcami baterii oraz pracownikami administracyjnymi zostali oficerowie polscy. W ramach reorganizacji wojska, z dniem 1 lipca 1919, pułk przemianowany został na 113 Kresowy pułk artylerii polowej z przydziałem do uzupełnień w baterii zapasowej 13 pap.

7 marca 1920 113 pap został przemianowany na 18 Kresowy pułk artylerii polowej. 31 grudnia 1931 roku na podstawie rozkazu B. Og. Org. 1120 – 18 Org. ministra spraw wojskowych marszałka Polski Józefa Piłsudskiego 18 pap został przemianowany na 18 pułk artylerii lekkiejDz. Rozk. MSWojsk. Nr 36 z 31 grudnia 1931 roku, poz. 473.. Obsada personalna pułku w 1920StanowiskoStopień, imię i nazwiskoDowódcatyt. płk Wiktor Poźniak (24 IV – 21 VII)ppłk Aleksander Strzemieński (do †25 VII)mjr Franciszek Kazimierz Kondrat (V)Adiutantpor. Tadeusz Stanisław MięsowiczLekarzpor. lek. dr Jan DworakowskiLekarz wet.kpt. lek. wet. Franciszek WygrzywalskiKapelanks. Stanisław ZielińskiDowódca I dywizjonukpt. Szczepan Wierzbickimjr Franciszek Kondrat (V - VII)kpt./mjr Wojciech Pietras (VII)Adiutantpor. Jerzy Andrzejewskippor. Władysław Kaniowski (od 5 VI)Lekarzppor. lek. Edward SackLekarz wet.ppor. lek. wet. Witold GrycewiczOficer kasowyppor. Jan WarchołOficer prowiantowyppor. Adam BuratowskiZastępcapchor. Władysław PiętaDowódca 1 bateriipor. Czesław MorawskiDowódca 2 bateriipor. Konrad UngerOficer bateriippor. Władysław Kaniowski (do 5 VI)Dowódca 3 bateriipor. Stanisław Buntner (szpital od 1IV)kpt. Wojciech Pietraspor. Dawid KelhofferOficer dyonuppor. Zygmunt LehmannOficer bateriippor. Jerzy Marx (do 18 VII)Dowódca II dywizjonumjr Mikołaj Winnickimjr Mikołaj AlikówLekarz wet.ppor. lek. wet. Czesław ŁunkiewiczOficer prowiantowyppor. Stefan BiałobrzeskiDowódca 4 bateriipor. Stanisław PaleckiOficer bateriippor. Adam WójcikiewiczDowódca plutonuogn. szt. Józef BryniarskiDowódca 5 bateriipor. Franciszek UngeheuerDowódca plutonupor. Kazimierz Julian Klimko (do 7 VI i od 28 VII)Dowódca 6 bateriipor. Władysław SzymańskiDowódca plutonupor. Kazimierz Julian KlimkoDowódca III dywizjonukpt./mjr Władysław Dawidajtismjr Mikołaj Winnicki (od 11 VII)Adiutantppor. Joachim KratzOficer wywiadowczypor. ChołowieńskiLekarzpor. lek. dr Jan DworakowskiLekarz wet.pchor, podlek. wet. Jerzy FeczkoOficer gospodarczyppor. Józef StójanowskiOficer prowiantowyppor. Juliusz NeumanDowódca 7 bateriippor. Stanisław Żmudzińskipor. Kołodziejpor. Stefan Roman Bukowski (od 13 V)Oficer bateriippor. Edmund TrojanowskiDowódca 8 bateriipor. Józef WartanowiczDowódca plutonuchor. Jakub ZielonkaOficer bateriippor. PohlOficer bateriippor. Wiktor RokitaDowódca 9 bateriipor. Sielecki (IV)por. Adolf KalismanOficer bateriippor. Stefan GostomskiOficer bateriippor. Witold WitkiewiczOficer pułkukpt. Wincenty PalczewskiOficer pułkupor. Jerzy KamińskiOficer pułkupor. Tadeusz Krajewski (dezercja VII)Oficer pułku (dca 4 baterii?)por. Stanisław PiroOficer pułkupor. Jan TermerOficer pułkuppor. Kazimierz KwiatkowskiOficer pułkuppor. Zygmunt RyzikLekarz (przydział nieustalony)pchor. podlek. Jehuda SzpiroOficer sanitarny (przydział nieustalony)ppor. san. Józef Ratz (chory)Oficer sanitarny (przydział nieustalony)ppor. san. Adolf TrentOficer sanitarny (przydział nieustalony)pchor. san. Edward MrózOficer sanitarny (przydział nieustalony)pchor. san. Antoni Pilch (urlop akademicki)

Pułk w walce o granice Wyjście 113 pułku artylerii polowej na front Od 26 września 1919 transporty z poszczególnymi bateriami 113 pułku artylerii polowej ruszyły na front. I i II dywizjon przemieściły się na linię rzeki Zbrucz w rejonie Czortkowa i weszły w skład grupy gen. Krajowskiego. III dywizjon pojechał do Wilna i wszedł pod rozkazy gen. Stanisława Szeptyckiego. Ze względu na zły stan zdrowotny koni i braki w stanie osobowym, dowódca frontu zlikwidował 7 baterię. Dowództwo dywizjonu wraz z 9 baterią stanowiły odwód artylerii 2 Dywizji Piechoty Legionów i stacjonowały we wsi Sodobówka, a 8 bateria została przydzielona do dyspozycji dowódcy grupy operacyjnej 2 pułku piechoty Legionów. Właśnie 8 bateria oddała pierwszy strzał podczas wypadu za Berezynę.

Walki na Podolu W końcu listopada 1919 I i II dywizjon 113 pułku artylerii polowej maszerowały w składzie grupy gen. Franciszka Krajowskiego na wschód za Zbrucz i zajęły stanowiska na linii rzeki Smotrycz. Sztab pułku stacjonował w Skale, I dywizjon w Iwanowcach, II dywizjon w Oryninie, a 6 bateria w Kamieńcu. Na początku stycznia 1920 nawiązano pośredni kontakt bojowy z oddziałami bolszewickimi, a okres zimowy upłynął w małej styczności z nieprzyjacielem. Baterie wspierały piechotę przy odpieraniu ataków wroga oraz brały udział w wypadach na pozycje nieprzyjacielskie. W wyniku walk całkowicie rozbito bolszewicką 41 Dywizję Strzelców. W drugiej połowie marca, na odcinku grupy gen. Krajowskiego, nieprzyjaciel rozpoczął działania zaczepne. Baterie brały udział zarówno w obronie, jak i w kontratakach. 6 lutego do pułku przybył z Pomorza IV dywizjon w składzie 10 i 11 baterii. 8 kwietnia powrócił też do pułku z północy III dywizjon. Nastąpiła gruntowna reorganizacja, po której pułk liczył osiem baterii (2–9). Z dniem 7 marca pułk zmienił nazwę na 18 Kresowy pułk artylerii polowej.

Działania 18 Kresowego pap w okresie wyprawy kijowskiej 25 kwietnia ruszyła polska ofensywa na Kijów. W natarciu 18 Dywizji Piechoty wzięły udział II i III dywizjon. Nieprzyjaciel stawiał słaby opór i baterie z piechotą toczyły tylko walki pościgowe, wspierając natarcia 42 pułku piechoty i 145 pp. Po zajęciu Kijowa 18 DP wraz z artylerią przeszła do odwodu 6 Armii. I dywizjon brał udział w ofensywie w składzie 12 Dywizji Piechoty i wspierał 51 pułk piechoty. Nacierał przez Żmerynkę na Krzyżopol. 1 czerwca powrócił do pułku. Walki odwrotowe W połowie maja 1920 rozpoczęła się ofensywa bolszewicka. 18 DP skierowano na linię rzeki Sob, gdzie zluzowała 5 Dywizję Piechoty. II dywizjon zajął stanowiska pod Hajsynem, a III pod Ornatowem. 6 czerwca w walkach pod Ornatowem wyróżnił się pluton ogniowy 8 baterii chorążego Jakuba Zielonki. Ciężkie walki toczył też II dywizjon. Dzięki skutecznemu ogniowi 4 i 5 baterii nieprzyjaciel został odrzucony. Niestety, 19 szeregowych zostało wziętych do niewoli i zamordowanych przez kozaków. W nocy z 12 na 13 czerwca pułk otrzymał rozkaz do odwrotu nad rzekę Boh. Od 21 czerwca pułk brał czynny udział w obronie rzeki i przedmości w Latyczowie i Nowokonstantynowie. Niektóre baterie brały również udział w wypadach za rzekę. Walki z Konną Armią Budionnego Na początku lipca pododdziały pułku rozpoczęły walki z Armią Konną Budionnego. 2 lipca 18 Dywizja Piechoty z artylerią skoncentrowała się w Starokonstantynowie z zadaniem uderzenia w kierunku Zasławia na tyły armii konnej. 3 lipca w rejonie Zasławia 18 pap wszedł w kontakt ogniowy z oddziałami Budionnego. Sześciotygodniowy udział pułku w walkach stanowi najwspanialszy okres dziejów 18 pułku artylerii polowej. Dywizjony wykonały w ciągu doby 70-kilometrowy marsz. Walki pułku w rejonie Zasławia, zdobycie Ostroga, Nagórzan, Obgowa, dwukrotnie Dubna i krwawo okupione zajęcie Chorupania to chwalebne karty w wojennych dziejach pułku. W związku z nieustającym zagrożeniem skrzydeł i brakiem posiłków, 18 Dywizja Piechoty wycofała się spod Chorupania przez Radziwiłłów do Brodów. 25 lipca, prowadząc działania opóźniające, pułki piechoty pod osłoną ognia 18 pap wycofywały się na Podhorce, a przez następny tydzień prowadziły obronę ruchową połączoną z wypadami. 3 sierpnia cały 18 pap wziął udział w natarciu na Brody. Wspierał 36 Brygadę Piechoty. Celny ogień wszystkich baterii na las przy torze kolejowym Brody – Radziwiłłów przyczynił się do porażki kozaków Budionnego i wycofaniu się ich w kierunku na Krzemieniec.

Pułk w Bitwie Warszawskiej