thumb|Marsze i rejony działań 1 da 4 DSP thumb|Marsze i rejony działań 10 kpap thumb|Pokojowa dyslokacja oddziałów dywizji thumb|Armata 75 mm wz. 1897 10 Kaniowski pułk artylerii lekkiej (10 pal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Pułk stacjonował w garnizonie Łódź. Wchodził w skład 10 Dywizji Piechoty. Pod względem wyszkolenia podlegał dowódcy 4 Grupy Artylerii.

Formowanie i walki Powstał jako 10 pułk artylerii polowej. Swoimi korzeniami sięgał 1 dywizjonu artylerii 4 Dywizji Strzelców Polskich gen. Żeligowskiego. Formowanie pułku rozpoczęto 20 lipca 1919 roku w Łodzi.

Pierwszy dywizjon osiągnął gotowość bojową na początku listopada 1919 i wszedł w skład 10 DP. Tworzony 2 dywizjon uzupełnienie otrzymał z Przemyśla, a działa z dostaw francuskich. Na front dywizjon wyruszył 13 kwietnia 1920 roku. Na bazie baterii zapasowej, przedyslokowanej do Łodzi z Przemyśla, organizowano 7 i 8 baterię trzeciego dywizjonu.

We wrześniu 1920 pułk dysponował 75 mm armatami francuskimi.

Stacjonował w ŁodziKonrad Czernielewski, Witold Jarno, Garnizon łódzki WP w latach 1918–1939; Toruń 2008, s. 529..

W okresie 5 IV 1934–12 XI 1938 dowódcą pułku był płk Zygmunt ŁakińskiKonrad Czernielewski Witold Jarno, Garnizon łódzki WP w latach 1918–1939; Toruń 2008, s. 529..

Mapy walk pułku

Kawalerowie Virtuti Militari Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1918–1920płk Przemysław Barthel de Weydenthalkpt. Mikołaj Alikówppor. Wacław Albrechtpor. Ludwik Cibappor. Julian Dąbrowskipor. Bolesław Kazimierz Jacynabomb. Stanisław Kocikplut. Władysław Koralewskiogn. Bolesław Kossobudzkikpr. Jakób Krzysztoszekbomb. Józef Kuligowskikpt. Wacław Młodzianowskiplut. Wiktor Naziębłoplut. Józef Piasnypor. Szczepan Pileckikpr. Czesław Sergotpor. Stefan Tadeusz Starzyńskibomb. Władysław Stolarskibomb. Paweł Wondraczekkan. Dominik Wróbel

Pułk w okresie pokoju Naczelnik Państwa i Naczelny Wódz decyzją z dnia 24 lutego 1922 roku «polecił rozciągnąć nazwę „Kaniowskich” na 30 pp i 10 pap, a mianowicie: „30 pułk strzelców Kaniowskich” i „10 pułk Kaniowski artylerii polowej”Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 14 z 4 kwietnia 1922 roku, poz. 193..

W końcu 1930 roku przemianowano stacjonujący w Różanie III/10 pułku artylerii polowej na II/28 pułku artylerii polowej, a ze stacjonujących w Łodzi I i II dywizjonów artylerii 10 pap utworzono nowy III dywizjon 10 pułku artylerii polowej.

31 grudnia 1931 roku na podstawie rozkazu B. Og. Org. 1120 – 18 Org. Ministra Spraw Wojskowych marszałka Polski Józefa Piłsudskiego 10 pap został przemianowany na 10 pułk artylerii lekkiejDz. Rozk. MSWojsk. Nr 36 z 31 grudnia 1931 roku, poz. 473..

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939dowódca pułkuppłk dypl. Marian I JasińskiI zastępca dowódcyppłk Józef Kossarekadiutantkpt. Jan Rolińskinaczelny lekarz medycynykpt. lek. Mieczysław Władysław Maciejowskilekarz weterynariipor. Józef Muchowskioficer zwiadowczypor. Leon SzewaljeII zastępca dowódcy (kwatermistrz)ppłk Henryk II Dudekoficer mobilizacyjnykpt. Oskar Kühnelzastępca oficera mobilizacyjnegokpt. adm. (art.) Wacław Durysoficer administracyjno-materiałowykpt. adm. (art.) Bronisław Kazkiewiczoficer gospodarczykpt. im. Kazimierz Józef Michałowskioficer żywnościowypor. Wincenty Klitadowódca plutonu łącznościpor. Bronisław Augustynoficer plutonupor. Henryk Szczepan Ullrichdowódca plutonu topograficzno-ogniowegopor. Leon Szewaljedowódca szkoły podoficerskiejkpt. Oswald Szczepkowskizastępca dowódcypor. Stanisław Kazimierz de Lormedowódca plutonuppor. Witold Leopold Janowskidowódca I dywizjonumjr Józef Stanisław Chrzanowskidowódca 1 bateriipor. Czesław Cieślikdowódca plutonuppor. Leon Gadziemskidowódca 2 bateriikpt. Karol Kaweckidowódca plutonuppor. Zdzisław Kazimierz Józef Czechdowódca II dywizjonuppłk dypl. Leon Janusz Horodeckidowódca 5 bateriikpt. Bolesław Tadeusz Kwiatkowskidowódca plutonuppor. Henryk Żukdowódca 6 bateriimjr Kazimierz Jan Sawickidowódca plutonupor. Marian Goczyładowódca III dywizjonumjr Ferdynand II Pokorny †15 VIII 1939dowódca 7 bateriikpt. Michał Roch Krassowskidowódca plutonuppor. Maksymilian Kijasdowódca 8 bateriikpt. Michał Zaorskidowódca plutonuppor. Roman Mazurna urlopie leczniczympor. kontr. art. Jusuf Bek Umaszew

10 pal w kampanii wrześniowej

Mobilizacja W dniu 24 sierpnia 1939 o godz. 6.00 10 Kaniowski pułk artylerii lekkiej rozpoczął mobilizację alarmową, w grupie żółtej, w czasie od A+24 do A+60. Zmobilizowano wszystkie pododdziały pułkowe, z chwilą mobilizacji dowództwo pułku objął ppłk Józef Kossarek.

W II rzucie mobilizacji powszechnej z nadwyżek 10 pal planowano zmobilizować:

II dywizjon armat 54 pułku artylerii lekkiej, w czasie X+3, III dywizjon haubic 54 pułku artylerii lekkiej, w czasie od X+3 do X+4,

baterię marszową 10 pułku artylerii lekkiej, w czasie X+5, baterię marszową 25 pułku artylerii lekkiej, w czasie X+5, Ośrodek Zapasowy Artylerii Lekkiej nr 4, w czasie X+6 . Stawiennictwo rezerwistów było bez zarzutu, pobrano kompletny sprzęt, broń i wyposażenie.

Po zakończeniu mobilizacji 10 pal w koszarach pułku pozostała znaczna liczba oficerów i szeregowych, z których zorganizowano oddział zbierający nadwyżki 10 pal pod dowództwem podpułkownika Henryka Dudka. Z tych zasobów w ramach mobilizacji powszechnej zmobilizowano dwa dywizjony 54 pułku artylerii lekkiej oraz dowództwo i częściowo baterie Ośrodka Zapasowego Artylerii Lekkiej nr 4.

Działania i walki 27 sierpnia 10 pal wymaszerował w kierunku granicy polsko-niemieckiej w miejsce koncentracji macierzystej 10 Dywizji Piechoty, wszedł w skład Armii "Łódź". Zajął wraz z dywizją rejon Sieradza. I dywizjon armat wraz z 28 pułkiem strzelców Kaniowskich ugrupował się w okolicy miejscowości Brzeźno. II dywizjon armat zgrupowany został wraz z 30 pułkiem strzelców Kaniowskich w rejonie Bogumiłowa. III dywizjon haubic wraz z 31 pułkiem strzelców Kaniowskich skoncentrował się w rejonie Zapusty Małej.

Walki nad Prosną i Wartą 31 sierpnia rozkazem dowódcy 10 DP, poszczególne pododdziały 10 Kaniowskiego pułku artylerii lekkiej zostały ugrupowane na stanowiskach obronnych. W ramach Zgrupowania płk. Jana Zientarskiego wysuniętego przed główną pozycję obrony dywizji: 1 bateria armat wspierała Kępiński batalion ON na odcinku "Kępno". 2 bateria armat wspierała batalion II/28 pp na odcinku "Ostrzeszów". Dowództwo dywizjonu I/10 pal wraz z kolumną amunicyjną w odwodzie zgrupowania. Baterie 4 i 5 armat w Zgrupowaniu płk. dypl. Jerzego Grobickiego na stanowiskach ogniowych w rejonie Czastary-Kwiatowy, dwa działony po jednym z 4 i 5 baterii przydzielone do 1 pułku kawalerii KOP. Dowództwo dywizjonu z kolumną amunicyjną w dyspozycji dowódcy zgrupowania. 10 pal w składzie: dowództwo pułku, III dywizjon haubic, 3 i 6 baterie armat na stanowiskach w rejonie Zapusta Wielka-Kłocko-Monice. 1 września w godzinach porannych na stanowiska OW "Kępno" wyszło niemieckie uderzenie 10 Dywizji Piechoty. Po krótkiej walce z uwagi na obejście skrzydeł batalion ON "Kępno" i wzmacniające go pododdziały wycofały się z Kępna, ostrzał armat baterii 1/10 pal skutecznie hamował niemieckie natarcie. Z uwagi na obustronne oskrzydlenie o godz.12.00, 1/10 pal na rozkaz dowódcy batalionu ON "Kępno" wycofała się i dołączyła do macierzystego dywizjonu. O świcie 1 września Ostrzeszów i okolice zostały ostrzelane przez artylerię niemiecką, po czym do natarcia wyruszyły czołowe pododdziały niemieckiej 24 DP. Natarcie niemieckie zostało załamane w ogniu piechoty i 2 baterii armat. Ok. godz. 7.00 niemiecka artyleria ponownie ostrzelała Ostrzeszów, w trakcie czego na punkcie obserwacyjnym poległ NN ogn. pchor. dowódca II plutonu baterii. O godz. 10.00 OW "Ostrzeszów" wraz z 2/10 pal wycofał się za rzekę Prosnę. 2 bateria poniosła duże straty w koniach zwiadu i łączności. Od świtu 1 września oba działony z 4 i 5 baterii armat wspierały walki opóźniające 1 pułku kawalerii KOP, który opóźniał natarcie niemieckiej 1 Dywizji Lekkiej. Od ognia kawalerii i armat nieprzyjaciel utracił jako unieruchomione i zniszczone 7 czołgów i 5 motocykli. Baterie 4 i 5 po godz. 17.00 wspierały nieskutecznie kontratak kompanii II Wieluńskiego batalionu ON w rejonie wsi Krajanka. Kontratak z uwagi na brak skutecznego ostrzału, załamał się. Obie baterie II dywizjonu wycofały się do sił głównych dywizji, trasą Parcice, Czastary, Sokolniki. Wieczorem 1/2 września 10 pal z 31 psk został przegrupowany do lasów na północny zachód od Brąszewic, natomiast 6 bateria armat wraz z 4 batalionem strzelców pomaszerowała do Złoczewa.

2 września od godz.11.30, I/10 pal (bez baterii) wspierał w obronie linii rzeki Prosny 28 pp na odcinku Girzyce-Las Węglowice, a jeden pluton batalion II/28 pp na umocnionej pozycji obronnej we wschodniej części lasu Wielowieś. Wobec obustronnego oskrzydlenia 28 pp i I dywizjonu armat, wycofano się za Wartę po trasie Wojków i Gruszczyce. Rano 2 września Zgrupowanie płk. dypl. Jerzego Grobickiego skoncentrowało się w rejonie wsi Sokolniki i cofając się po trasie Walichnowy, Lututów opóźniały niemieckie natarcie. Po południu z uwagi na zbyt dalekie wycofanie się 1 p kaw. KOP, sytuacja batalionu ON "Wieluń I" i batalionu "Wieluń II" oraz innych pododdziałów stała się trudna. Na osłaniający odwrót zgrupowania Batalion ON Wieluń I z plutonem artylerii z II dywizjonu wyszło silne natarcie piechoty niemieckiej wraz z 16 czołgami, które przy udziale artylerzystów z własnymi stratami odparto. Na rozkaz dowódcy 10 DP o godz.19.00 piechota i kawaleria zgrupowania wycofała się za Wartę na Beleń, a artyleria na Złoczew. 2 września 4 batalion strzelców ze wsparciem 6 baterii armat opóźniał oddziały niemieckiej 17 DP na szlaku Ostrówek, Zdzierczyzna, Podrysie, Lututów i Dobrysław. Siły główne 10 pal: III dywizjon haubic i 3 bateria armat stały w odwodzie dywizji wraz z 31 pp w rejonie Włocin-Kije. Rozkazem dowódcy armii 10 DP została zobowiązana do obrony przyczółka Sieradz, z uwagi na powyższe rozkazem dowódcy 10 DP na przedpole Sieradza wysunięto 31 pp wraz z III/10 pal i 3/10 pal. Baterie zajęły stanowiska ogniowe w rejonie wsi Brudzew koło Błaszek.