5 Lwowski Pułk Artylerii Lekkiej

5 Lwowski pułk artylerii lekkiej (5 pal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Początki 5 pułku artylerii lekkiej wiążą się z tworzeniem pierwszych baterii w rejonie Lwowa w listopadzie 1918. Pułk walczył zarówno w wojnie polsko-ukraińskiej, jak i polsko-bolszewickiej. Po zakończeniu działań bojowych na wschodzie, do sierpnia 1939 stacjonował w garnizonie Lwów na terenie Okręgu Korpusu Nr VI. Był organiczną jednostką artylerii 5 Dywizji Piechoty. Pod względem wyszkolenia podlegał dowódcy 6 Grupy Artylerii. W okresie kampanii wrześniowej walczył dywizjonami na różnych odcinkach frontu.

Formowanie i zmiany organizacyjne 28 października 1918 do Rzęsny Polskiej z Czaczaku w Serbii przybyła, pod dowództwem kpt. Tadeusza Łodzińskiego, bateria zapasowa 130 pułku artylerii polowej cesarskiej i królewskiej armii uzbrojona w trzy 8 cm armaty polowe wz. 1905. 4 listopada tego roku por. Stanisław Królikiewicz otrzymał rozkaz zorganizowania baterii armat podporządkowanej bezpośrednio Naczelnej Komendzie Wojska Polskiego we Lwowie. Kierując się własną kreatywnością porucznik przygotował broń złożoną z uzyskanych kilku austriackich dział polowych, do których improwizując (owijając w szmaty) przysposobił niepasujące pociski produkcji rosyjskiej. Trzy dni później bateria wsparła swym ogniem piechotę atakującą Cytadelę.

8 listopada 1 bateria przezbrojona została w zdobyte w Skniłowie 2 armaty rosyjskie wz. 02. Kilka dni później por. Tadeusz Filipowicz wspólnie z ochotnikami zdobył w Skniłowie i Sokolnikach austriacką haubicę 10 cm, 7 armat rosyjskich wz. 02 i 580 pocisków. Uzupełniono nimi 1 baterię „Krakus” i utworzono 2 baterię „Sroka”. Wkrótce też utworzono kolejne baterie armat: 3baa „Sowa” i 4 baa „Wanda” oraz baterie haubic: 5 bah „Romeo” i 6 bah „Wróbel”. 1 grudnia 1918 pułk otrzymał oficjalną nazwę 1 pułk artylerii polowej Lwowski, ale już 6 stycznia 1919 zmienił nazwę na 4 pułk artylerii polowej. Jednocześnie we Lwowie przystąpiono do formowania kolejnego – 5 pułku artylerii polowej. W połowie stycznia 1919 w skład 5 pap wchodziły cztery baterie: 1 ba „Jaś”, 2 ba „Julia”, 3 ba „Wicek” i 4 ba „Kastor”.

Rozkazem Generalnego Inspektoratu Artylerii nr 8, na początku czerwca 1919, na bazie dotychczasowych 4. i 5 pap powstał nowy 3-dywizjonowy pułk artylerii – 5 Lwowski pułk artylerii polowej. Obsada personalna i struktura organizacyjna w czerwcu 1919dowódca pułkumjr Tadeusz ŁodzińskiI dywizjondowódca dywizjonukpt. Karol Battiagliadowódca 1 baterii „Jaś“por. Czesław Domaszewiczdowódca 2 baterii „Julia“por. Alojzy Schusterdowódca 3 baterii „Wicek“por. dr. Stefan Chrzanowskidowódca kolumny amunicyjnejpor. Edward BuchnerII dywizjondowódca dywizjonukpt. Henryk Kreissdowódca 4 baterii „Wanda"kpt. Zdzisław Latawiecdowódca 5 baterii „Mańka"por. Paweł Fedorowiczdowódca 6 baterii „Władysław"por. Władysław Gruińskidowódca kolumny amunicyjnejpor. Władysław KrygowskiIII dywizjondowódca dywizjonukpt. Tadeusz Filipowiczdowódca 7 baterii „Krakus"por. Tadeusz Kruszyńskidowódca 8 baterii „Kastor-Irena"por. Edward Łukasiewiczdowódca 9 baterii „Bolesław"por. Lubomir Głażewskidowódca kolumny amunicyjnejpor. Józef Heil Po zakończeniu wojny polsko-ukraińskiej pułk poddany został reorganizacji. Wszystkie dywizjony otrzymały jednolitą strukturę, a każdy z nich składał się z trzech baterii. Baterie 1., 4., 7. uzbrojone były w austriackie 8 cm armaty wz. 75, baterie 2., 5., 8. w rosyjskie 3-calowe armaty wz. 02, baterie 3., 6., 9. w 10 cm austriackie haubice wz. 14. Ponadto każda bateria posiadała dwa ciężkie karabiny maszynowe. W połowie listopada 1919 Naczelny Wódz zatwierdził nazwę oddziału.

Latem 1919 pułk wszedł w skład V Brygady Artylerii.

Z początkiem stycznia 1920 następowało sukcesywne przezbrajanie poszczególnych baterii na nowy sprzęt. We wrześniu 1920 pułk dysponował armatami francuskimi i austriackimi 100 mm haubicami.

Obsada personalna pułku w 1920StanowiskoStopień, imię i nazwiskoDowódcamjr Tadeusz Łodzińskippłk Karol Battagliamjr Karol Schroetterppłk Tadeusz Łodziński (X)Lekarzpor. lek. dr Aron HerschmendorferLekarz wet.kpt. lek. wet. Mieczysław KiełkiewiczDowódca I dywizjonukpt. Karol Battaglia (IV VI)mjr Karol Schroettermjr Tadeusz FilipowiczLekarzppor. podlek. Józef GellerDowódca 1 bateriipor. Henryk OlszewskiDowódca 2 bateriipor. Edward JastrzębskiOficer bateriippor. Wojciech BraniaOficer bateriippor. Józef Rogowski († 5 VI)Oficer bateriippor. Henryk VorzimmerDowódca 3 bateriippor. Jerzy KrasickiOficer bateriippor. Marian Schwetz († 26 VIII)Oficer bateriippor, Jan SkulskiOficer bateriippor. Kazimierz WacekDowódca II dywizjonukpt./mjr Henryk Kreissmjr Roman WesołowskiLekarzpor. lek. dr Aron HerschmendorferLekarz wet.ppor. wet. Bronisław SapetaDowódca 4 bateriipor. Stanisław Jerzy GelewskiDowódca 5 bateriipor. Klaudiusz RederDowódca 6 bateriikpt. Jan FilipowiczDowódca III dywizjonukpt./mjr Tadeusz Filipowicz (V- X)Adiutantpor. dr Adam KraczkiewiczOficer łącznościppor. Stefan JadowskiLekarzppor. podlek. Maksymilian SzmutzLekarz wet.por. lek. wet. Leopold Dobiaszpchor. GoldsteinDowódca 7 bateriippor. Eustachy Zadoreckipor. Tadeusz KruszyńskiOficer bateriippor. Tadeusz SzurmińskiOficer bateriippor. Tadeusz VorzimmerDowódca 8 bateriippor. Tadeusz Kruszyńskipor, Edward ŁukasiewiczOficer bateriippor./por. Stanisław KruszyńskiOficer bateriippor. Tadeusz SchwetzOficer bateriippor. Emil Wierzbański (ranny 5 IX)Dowódca 9 bateriipor. Juliusz KellerOficer bateriippor. Stanisław EjzertOficer bateriippor. Mieczysław KrysakowskiDowódca czołówki amunicyjnejppor. Adam GoździewskiOficer pułkukpt. Witold Hein

Pułk w walkach o granice thumb|Marsze i boje 5 lwowskiego pap thumb thumb thumb Na froncie ukraińskim 7 listopada 1918 po raz pierwszy bateria lwowska otworzyła ogień na pozycje ukraińskie na Cytadeli. Tego też dnia ranny został pierwszy polski artylerzysta – ogn. Grzegorz Kierski. W kolejnych dniach baterie uczestniczyły w walkach ulicznych we Lwowie, a następnie w bojach o Sokolniki, Persenkówkę i w obronie toru kolejowego Lwów – Przemyśl. W styczniu 1919 pułk bronił okrążonego Lwowa. Wsławiły się wtedy: 3 bateria „Wicek” por. Jana Wilusza podczas boju o Sygniówkę oraz 4 bateria por. Zdzisława Latawca w walkach o Suchowolę. Mimo wysokich strat i dużej przewagi nieprzyjaciela, obie baterie powstrzymały ataki ukraińskie. W kwietniu baterie uczestniczyły w przerwaniu okrążenia Lwowa, w maju zaś w ofensywie, która doprowadziła do wyzwolenia Małopolski Wschodniej. W czerwcu 5 pap uczestniczył w bojach przeciw kontrofensywie ukraińskiej, wspierając ogniem oddziały 5 Dywizji Piechoty. 28 czerwca z powodzeniem uderzyli Polacy, a już 16 lipca oddziały polskie osiągnęły linię Brody – Zbaraż – Satanów – linia Zbrucza, kończąc walki przeciw wojskom Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. Baterie przystąpiły do programowego szkolenia, a w wolnym od zajęć czasie żołnierze pomagali miejscowej ludności przy żniwach.

Walki na froncie przeciwbolszewickim Na początku 1920 wykryto koncentrację sowieckich oddziałów na Ukrainie. 18 lutego ruszyła polska ofensywa uprzedzająca. Poszczególne dywizjony pułku zostały przydzielone do oddziałów 5 Dywizji Piechoty i uczestniczyły w walkach o Międzybórz, Latyczów i Konstantynów. 23 lutego pod Deraźnią bohaterska postawa 6 baterii kpt. Jana Filipowicza spowodowała załamanie się silnego natarcia nieprzyjaciela i umożliwiła własnej piechocie wyprowadzenie kontrataku. 25 kwietnia ruszyła wyprawa kijowska. Pułk wspierał w walkach piechotę 5 DP i dotarł do linii Połock – Wojtowce – Strodeńka – Lipowiec. Tu pozostawał do 25 maja, po czym skierowany został w rejon Żmerynki. W tym czasie nastąpił podział pułku. 4., 7. i 8. bateria oraz dowództwo II dywizjonu odjechało do Jarosławia na przezbrojenie, 9 bateria pozostała na Ukrainie, dowództwo pułku, I i III dywizjon skierowane zostały na Front Północny do dyspozycji dowódcy Armii Rezerwowej gen. Kazimierza Sosnkowskiego. Na Białorusi pułk walczył z wojskami Tuchaczewskiego podczas jego pierwszej ofensywy pod Kocmaniem, Duniłowiczami, Głębokiem, Plissą i Górkami. W czasie bojów w okolicach Zadrożje wsławiła się 5 bateria ppor. Stanisława Kruszyńskiego. thumb

4 lipca wojska Frontu Zachodniego Michaiła Tuchaczewskiego przeszły do ofensywy i przełamały front polski. Tego dnia ponownie wyróżniła się 5 bateria ppor. Tadeusza Janickiego, która powstrzymywała ataki nieprzyjaciela ze stanowisk przy drodze Zaborze – Głębokie i umożliwiła wycofanie się bez większych strat piechocie 5 DP. W kolejnych dniach pułk prowadził działania opóźniające i w sierpniu doszedł do Marek. Po drodze nie stracił ani jednego działa. Podczas kontrofensywy znad Wieprza II dywizjon mjr. Henryka Kreisa (4. i 5 bateria) wspierał 17 Dywizję Piechoty, osiągając w pościgu Łomżę. Po tych walkach samodzielne baterie przerzucono do Małopolski, gdzie zbierał się cały pułk.

W tym samym czasie 9 bateria walczyła w składzie 18 Dywizji Piechoty z Armią Konną Siemiona Budionnego. W lipcu dołączyły do niej przezbrojone 7. i 8 bateria. W walkach wyróżnił się tu pluton 7 baterii, który bronił fortu Zahorce. Podczas dalszych walk baterie III/5 pap (bez 9 baterii będącej na przezbrojeniu we Lwowie)) odpierały ataki na Lwów. 5 sierpnia 1920 pod Brodami działon 8 baterii dowodzony przez pchor. Aleksandra Czwartackiego zdobył sztandar sowieckiej 2 Brygady Kawalerii.

W połowie września pułk uczestniczył w polskiej kontrofensywie. Droga pościgu wiodła przez Złoczów, Brody, Radziwiłłów, Poczajów, Starokonstantynów. Tu stoczył swoją ostatnią walkę ogniową. Zawieszenie broni zastało baterie 5 pułku artylerii polowej w rejonie Chmielnika, Litynia i Latyczowa. Do 22 grudnia pułk pozostawał nad Bohem

Podczas walk 5 pułk artylerii polowej stracił 8 zabitych oficerów i 26 szeregowych. Za bohaterską postawę 15 żołnierzy pułku odznaczonych zostało Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari V klasy. Ponadto 102 oficerów i 78 szeregowych otrzymało Krzyże Walecznych.

Kawalerowie Virtuti Militari

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1918–1920ppłk Tadeusz Bolesław Łodziński*ppłk dypl. Jerzy Englischkpt. Tadeusz Justyn Filipowicz*kpt. Karol Schrötter*kpt. Karol Battaglia*mjr dypl. Jan Ciałowiczmjr Jerzy PepłowskiStanisław Wojtowiczmjr Jerzy Wiktor Zaniewskipor. Jan Antoni Filipowicz*por. Tadeusz Marian Kruszyński*ppor. Jan Krasicki*kpt. Roman Rogozińskikpt. Wilhelm Todtkpt. inż. Władysław Wrażejśp. kpt. dr Jan Wilusz nr 3737śp. ppor. Marian Schwetz nr 3735ogn. Stanisław (wzgl. Jan) Bilewiczogn. Józef Rybicki**plut. Michał Reczuch**plut. Władysław Kuchta**kpr. Bronisław Mielnicki**kpr. Stanisław Głąb**kpr. Hieronim Salamon**kpr. Michał Paprocki**bomb. Antoni Świerz**kan. Emil Wojnarowicz**

Pułk w okresie pokoju thumb|Koszary pułku thumb|Wręczenie trąbki honorowej 5 pal na Placu św. Ducha we Lwowie 6.XII.1924 thumb|Korpus oficerski pułku przed 1928 thumb|Korpus podoficerski pułku przed 1928 thumb|Wręczenie prezydentowi RP Ignacemu Mościckiemu odznak pułkowych artylerii 10 kwietnia 1935; d-ca 5 pal ppłk Tadeusz Procner drugi z lewej thumb|Odsłonięcie pomnika ku czci poległych żołnierzy 5 pal we Lwowie; 1928 Zakwaterowanie pododdziałów Przebywający na granicy 5 pułk artylerii polowej 22 grudnia 1920 został załadowany do wagonów i odjechał do Lwowa. Miejscem pokojowego postoju dowództwa pułku oraz I i II dywizjonu stały się koszary im. generała Bema. Oprócz koszarowców znajdowały się w nich także wozownie z kuźnią, strzelnica dla broni małokalibrowej, stajnie i działownie l., 2., 5. i 6 baterii, otwarta i kryta ujeżdżalnia, plac ćwiczeń, boiska sportowe, pułkowy magazyn mobilizacyjny, warsztat szewsko-rymarski, pralnia, warsztat puszkarski i garaż samochodowy. III dywizjon zakwaterowany został w koszarach przy ul. Arciszewskiego na Kleparowie.

Spółdzielnia wojskowa