2 Pułk Artylerii Lekkiej Legionów

thumb thumb|Ćwiczenia 2 pal w KielcachArmata 75 mm wz. 1897 thumb|Haubice 100 mm wz. 1914/19P thumb|10-lecie 2 pal w Kielcach. Gen. bryg. Aleksander Narbutt-Łuczyński wręcza srebrną trąbkę sygnałową z płomieniem d-cy ppłk. Stanisławowi Mańkowskiemu thumb|Delegacja 2 pal na audiencji u prezydenta RP Ignacego Mościckiego; płk Jan Bigo drugi z prawej; 10 maja 1933 r. thumb|15-lecie 2 pal w Kielcach – prezydent RP Ignacy Mościcki przed frontem żołnierzy; 12 czerwca 1933 r. thumb|15-lecie 2 pal w Kielcach. W centrum prezydent RP Ignacy Mościcki i bp polowy WP Józef Gawlina 2 pułk artylerii lekkiej Legionów (2 pal Leg.) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Formowanie i walki Historia pułku sięga 11 listopada 1918 roku, kiedy kapitan Jan Maciej Bold z ochotnikami opanował Cytadelę w Warszawie. W oparciu o zdobyte konie i sprzęt artyleryjski przystąpił do organizacji 7 pułku artylerii polowej. W końcu grudnia 1918 roku, w Zegrzu, pułkownik Czesław Piotr Bzowski rozpoczął organizację 10 pułku artylerii polowej. W maju 1919 roku oba pułki zostają połączone w 1 pułk artylerii polowej Legionów. 12 czerwca 1919 roku oddział przemianowany został na 2 pułk artylerii polowej Legionów. Jednostka wchodziła w skład 2 Brygady Artylerii Legionów. We wrześniu 1920 dysponował armatami francuskimi i austriackimi 100 mm haubicami.

Mapy walk pułku

Kawalerowie Virtuti Militari

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militarimjr Jan Bokszczaninpłk Jan Maciej Boldkan. Lucjan Drożdżyńskippor. Ludwik Jachimczykmjr Feliks Kamińskikpt. Aleksander Kędziorognm. Kazimierz Kiełczykowskiognm. Kazimierz Kocotkan. Józef Lotholekpr. Stanisław Małolepszybomb. Władysław Miszkiewiczkpr. Józef Pajewskippor. Stanisław Ratajskipor. Edward Stenzelppor. Zdzisław Straszewiczkpt. Witold Sztarkplut. Klemens Tomczykkpr. Stefan Tomaszewskikpt. Jerzy Aleksander Zawiszappor. Andrzej Zbyszewskipor. Wacław Zielonko-Zielonka

Pułk w okresie pokoju Do 1939 roku pułk stacjonował w garnizonie Kielce na terenie Okręgu Korpusu Nr X. Był organiczną jednostką artylerii 2 Dywizji Piechoty Legionów. Pod względem wyszkolenia fachowego podporządkowany został dowódcy 10 Grupy Artylerii. Za zasługi dla miasta, w 1933 pułk otrzymał honorowe obywatelstwo Kielc.

31 grudnia 1931, na podstawie rozkazu B. Og. Org. 1120 – 18 Org. Ministra Spraw Wojskowych marszałka Polski Józefa Piłsudskiego, 2 pap Leg. został przemianowany na 2 pułk artylerii lekkiej LegionówDz. Rozk. MSWojsk. Nr 36 z 31 grudnia 1931 roku, poz. 473..

W maju 1939 roku została wprowadzona nowa organizacja pokojowa pułku, zgodnie z którą liczył on trzy dywizjony po dwie baterie przy czym I dywizjon był uzbrojony w 75 mm armaty wz. 1897, natomiast II i III dywizjon w 100 mm haubice wz. 1914/1919 P. Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939StanowiskoStopień, imię i nazwiskoDowództwodowódca pułkupłk dypl. Henryk RomiszowskiI zastępca dowódcyppłk Mieczysław Dunin-Horkawiczadiutantpor. Tadeusz Rojekstarszy lekarz medycynykpt. dr Stanisław Sawickilekarz weterynariimjr wet. Zygmunt Samuel Krelloficer zwiadowczykpt. Jan MichalakII zastępca dowódcy (kwatermistrz)mjr Józef Tomasz Porębnyoficer mobilizacyjnykpt. Wincenty Brożychzastępca oficera mobilizacyjnegopor. adm. (art.) Józef Kazimierz Dotkiewiczoficer administracyjno-materiałowypor. adm. (art.) Władysław Eustachy Kopańskioficer gospodarczykpt. int. Witold Józef Patykowskioficer żywnościowyvacatw dyspozycji II zastępcy dowódcykpt. kontr. Włodzimierz Zaryckidowódca plutonu łącznościkpt. Zygmunt KomorowskiSzkoła podoficerskadowódca szkoły podoficerskiejkpt. Leon Stefan Syskizastępca dowódcypor. Czesław Henryk Machowskidowódca I plutonupor. Stanisław Kurpieldowódca II plutonupor. Marceli Sobczyńskidowódca III plutonupor. Władysław BukrabaI dywizjondowódca I dywizjonumjr Roman Kałuzińskidowódca 1 bateriikpt. Sławomir Leon Steckidowódca 2 bateriipor. Jan Jankowskidowódca plutonuppor. Antoni Marian Jakubowskidowódca 3 bateriikpt. Władysław Borowikdowódca plutonuppor. Andrzej Marian Kazimierz ZbyszewskiII dywizjondowódca II dywizjonumjr Kazimierz Józefowiczdowódca 5 bateriip.o. ppor. Jan Strusińskidowódca plutonuppor. Jerzy Wiktor Karol Kapitaindowódca 6 bateriipor. Jan Sierońdowódca plutonuppor. Henryk Marian ŚpiewakowskiIII dywizjondowódca III dywizjonumjr Zygmunt Bodek-Mirskidowódca 7 bateriipor. Antoni Prokopdowódca 8 bateriikpt. Adam Paulo de Silvadowódca plutonuppor. Mieczysław Roman Dębekdowódca plutonuppor. Zdobysław Jan Dyszewskiodkomenderowanykpt. Stanisław Koziełł

2 pal Leg. w kampanii wrześniowej Mobilizacja W dniu 27 sierpnia 1939 o godz. 19.00 w koszarach 2 pułku artylerii lekkiej Legionów w Kielcach rozpoczęto mobilizację alarmową w grupie żółtej składu wojennego pułku. W czasie od 30 do 56 godzin zmobilizowano 2 pal Leg. zgodnie z etatami wojennymi. W czasie od 56 do 60 godzin pułk zmobilizował pododdziały dywizyjne:

pluton parkowy uzbrojenia nr 11 kolumnę taborową nr 4 warsztat taborowy nr 1.

W II rzucie mobilizacji powszechnej miał zmobilizować:

II dywizjon armat 55 pal III dywizjon haubic 55 pal baterię marszową 2 pal Leg. baterię marszową 7 pal.

Z uwagi na zagrożenie Kielc przez atak oddziałów niemieckich, mobilizację pododdziałów II rzutu mobilizacji powszechnej przyspieszono. Rozkazem dowódcy DOK nr X mobilizację obu dywizjonów 55 pułku artylerii lekkiej rozpoczęto 2 września zamiast 10–11 września 1939.

Mobilizacja alarmowa odbyła się częściowo w koszarach pułku w Kielcach, a częściowo w okolicznych wsiach Dyminy, Posłowice i Karczówka. Mobilizacja osobowa odbyła się wzorowo, natomiast problemy i opóźnienia nastąpiły przy mobilizacji koni, uprzęży i wozów konnych. Od wieczora 29 sierpnia rozpoczęto załadunek pododdziałów pułku do transportów kolejowych na stacji Kielce-Herby. Pułk był transportowany w kolejności III dywizjon, dowództwo pułku, I dywizjon i II dywizjon. Ostatnie pododdziały pułku załadowano do transportów kolejowych w nocy 31 sierpnia. W dniach 30 sierpnia – 1 września pułk wyładowano na stacji w Pabianicach i sukcesywnie przemaszerował do czasowych miejsc postoju w miejscowościach Zelówek, Czestków, Buczek i Zelów.

Działania bojowe Z uwagi na koncentrację 2 Dywizji Piechoty Legionów w odwodzie Armii „Łódź”, 1 września po południu 2 pal Leg. zajął rejony postoju; I dywizjon miejscowość Buczek-Pieńki, II dywizjon Brodnica, III dywizjon Czarny Las. 2 września dywizjony przydzielono do pułków piechoty w 2 DP Leg.

Walki III/2 pal Leg. Z uwagi na skierowanie 2 pułku piechoty Legionów na odcinek Borowa Góra-Rozprza, po południu tego dnia wraz z nim pomaszerował III dywizjon haubic. W trakcie marszu, 7 bateria była atakowana przez samolot niemiecki, który obrona przeciwlotnicza baterii zestrzeliła. 7 bateria wspierała batalion I/2 pp Leg. na odcinku Bełchatów, a pozostała część dywizjonu III/2 pal Leg. batalion III/2 pp Leg. na odcinku Borowskie Góry. III dywizjon zajął stanowiska ogniowe w miejscowości Borowa. Zajęto punkty obserwacyjne: dywizjonowy na wzg. 278,5, w pobliżu punkty obserwacyjne 7 i 8 baterii. Bateria 9 została przydzielona jako bezpośrednie wsparcie III/2 pp Leg. Do obrony Jeżowa, gdzie była przeprawa przez Prudkę wydzielono działon z 9 baterii. Przez dzień 3 września dokonano rozpoznania przedmiotów terenowych, nawiązano łączność i urządzono główne i zapasowe stanowiska ogniowe i punkty obserwacyjne. 4 września na przedpolu pozycji Borowskich Gór pojawiła się kolumna samochodów niemieckich, jadąca szosą na odcinku Gałkowice Stare-Parzniewice. Około godz. 12.00 na żądanie dowódcy batalionu III/2 pp Leg. 9 bateria otworzyła nieskuteczny ostrzał w kierunku szosy, z uwagi na zbyt dużą odległość. Po południu baterie 7 i 8 uczestniczyły w odparciu natarcia niemieckiego batalionu piechoty zmotoryzowanej na pozycję Bełchatów bronioną przez batalion I/2 pp Leg. Cały dywizjon ostrzelał zgrupowanie czołgów niemieckich w rejonie Wroników-Laski, które to kierowały się w kierunku Jeżowa. O godz. 13.35 na pozycje III/2 pp leg. wyszło natarcie niemieckiej piechoty z czołgami z rejonu Pawłowa, ostrzał haubic unieruchomił kilka niemieckich czołgów. Legioniści batalionu III/2 pp Leg. odrzucili natarcie niemieckiej piechoty z 4 Dywizji Pancernej. Po stoczonej walce w Jeżowie, działon haubicy wraz z piechotą wycofał się na nowe stanowiska, położone na skraju lasu na północny wschód od Jeżowa. Baterie 7 i 8 wspierały batalion I/2 pp Leg. w odparciu niemieckiego ataku z rejonu Rząsawy, na obronę w Księżym Młynie. O godz. 18.20 oddziały 4 DPanc. wykonały natarcie na odcinek Borowskie Góry, z udziałem 60 czołgów wspartych ogniem artylerii. Dzięki ostrzałowi haubic dywizjonu niemiecki atak odparto. Jednocześnie baterie haubic usiłowały zwalczać artylerię niemiecką.

Nocą 4/5 września 7 bateria osłoniła odwrót kompanii 2 pp leg., która dokonała wypadu na niemiecką broń pancerną w lesie Augustynów. Od rana 5 września na pozycje Borowej Góry, z silnym wsparciem artylerii, natarcie wykonała niemiecka 4 DPanc. W wyniku silnego ostrzału przerwano linie łączności i obezwładniono dywizjonowy punkt obserwacyjny. W wyniku czego, poległ adiutant dywizjonu ppor. rez. Barcz, a mjr Bodek-Mirski doznał szoku nerwowego. Dowództwo dywizjonu objął kpt. Komorowski. Pomimo dezorganizacji dowodzenia, III dywizjon położył ogień zaporowy, na niemieckie czołgi, na lewym skrzydle obrony, na polanie Blizna. Natarcie niemieckie załamano. Około godz. 14.00 niemiecka 4 DPanc. wykonała kolejne natarcie, które wdarło się w obronę 2 pp Leg. i ok. godz. 18.00 dotarło do stanowisk ogniowych III/2 pal Leg. Kontratak legionistów 2 pp częściowo odrzucił oddziały niemieckie. Po północy 5/6 września rozpoczęto wycofywać obsadę obu odcinków, baterie III/2 pal Leg. wycofały się przez Bełchatów, Drużbicę na Dłutów. Podczas dwudniowych walk dywizjon unieruchomił i zniszczył kilkanaście niemieckich pojazdów pancernych i nieznaną bliżej liczbę pojazdów samochodowych. Poniósł jednak znaczne straty osobowe i w koniach. Utracono znaczną ilość uzbrojenia i sprzętu. Od ognia niemieckiego 9 bateria utraciła 3 haubice, a 8 bateria jedną. Większych strat uniknęła 7 bateria, z uwagi na częstą zmianę stanowisk ogniowych. Zrozpaczony dowódca 9 baterii usiłował dokonać samobójstwa, ciężko się raniąc w głowę.

Po dotarciu w rejon Dłutowa, III/2 pal Leg. podporządkowany został 30 Dywizji Piechoty. Przebywający w lesie dywizjon był nieskutecznie bombardowany przez lotnictwo niemieckie. Po zajęciu stanowisk ogniowych na leśnej przesiece, z 7 baterii wysunięto jeden działon jako ubezpieczenie ppanc. Podczas dalszego odwrotu, działon ten już nie dołączył do baterii. Wieczorem 6/7 września dywizjon wraz z 2 pp Leg. pomaszerował trasą Górki Małe, Tuszyn, Poddębice. O świcie 7 września na południowy zachód od Tuszyna w rejonie wzg. 241 kolumna 2 pp Leg. została ostrzelana przez niemiecką broń pancerną. III/2 pal Leg. zajął stanowiska ogniowe i ostrzelał pojawiające się czołgi i piechotę niemiecką. Następnie wsparł natarcie 2 pp Leg. na Tuszyn, który odbito. Następnie dywizjon pomaszerował do lasów Poddębina na północny zachód od Tuszyna. Nocą dywizjon obsadził przeprawę w Rzgowie na rzece Ner, osłaniając dalszy odwrót 30 DP. Nocą 7/8 września III/2 pal Leg. wycofał się na Andrespol i dalej na Brzeziny. O świcie 8 września dywizjon wraz wspieranym 2 pp Leg. pomaszerował z Brzezin do Grzmiącej, tam bez kontaktu z nieprzyjacielem zajmował stanowiska ogniowe do wieczora. Następnie pomaszerował do wsi Dąbrówka Mała, nie zastał tam 2 pp Leg., który odszedł, więc samodzielnie podjął dalszy marsz. Osiągnął most na rzece Mroga w Kołacinie, dalej przez Kołacinek poszedł na Nadolną. 9 września o świcie dołączył do 2 pp Leg. w Lasach Chlebowskich. Po krótkim odpoczynku odmaszerował wraz z piechotą do Bobrowa, gdzie około południa dołączył do macierzystej 2 DP Leg.

Walki 2 pal Leg.