Mikrusek (Microcebus) – rodzaj ssaków z rodziny lemurkowatych (Cheirogaleidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące endemicznie na Madagaskarze.
Charakterystyka Długość ciała (bez ogona) 8,4–14 cm, długość ogona 10–17,4 cm,; masa ciała 31–68 g. Microcebus ma miękką i krótką sierść w kolorze szarym lub rudo-brązowym. Podbrzusze ma kolor biały. Miejsce ich występowania to m.in. lasy deszczowe.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1828 roku francuski przyrodnik Étienne Geoffroy Saint-Hilaire w podręczniku swojego autorstwa będącym kursem historii naturalnej ssaków. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) mikrusek myszaty (M. murinus).
Etymologia Microcebus: mikros ‘mały’; κήβος kēbos ‘długoogoniasta małpa’. Scartes: gr. σκαρτης skartēs ‘skoczek’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Lemur murinus . Gliscebus: , gliris ‘popielica’; κήβος kēbos ‘długoogoniasta małpa’. Gatunek typowy: Lesson wymienił dwa gatunki – Lemur murinus i Microcebus rufus – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Lemur murinus . Myscebus (Myocebus): gr. μυς mus, μυος muos ‘mysz’; κήβος kēbos ‘długoogoniasta małpa’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Myscebus palmarum (= Lemur murinus ). Azema: J.E. Gray nie wyjaśnił znaczenia nazwy rodzajowej. Dunkel i współpracownicy w 2012 roku podjęli poszukiwania znaczenia nazwy w literaturze opublikowanej około 1870 roku. Nazwę tę znaleźli w brytyjskiej komedii The Palace of Truth autorstwa W.S. Gilberta, której premiera odbyła się 19 listopada 1870, prawie półtora tygodnia przed datą widniejącą na wstępie manuskryptu Graya, także opublikowanego w Londynie. W komedii jedna z postaci nosi imię Azema, więc autorzy doszli do wniosku, że Gray oglądał komedię i stworzył nazwę rodzajową na podstawie imion jej bohaterów. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Cheirogaleus smithii (= Gliscebus rufus ). Murilemur: łac. mus, muris ‘mysz’; rodzaj Lemur (lemur). Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Lemur murinus .
Podział systematyczny Opisany w 2006 roku Microcebus mittermeieri (mikrusek miedziany) jest obecnie (2023) uważany za młodszy synonim M. lehilahytsara. Do rodzaju należą następujące gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|100pxMicrocebus murinus(J.F. Miller, 1777)mikrusek myszatygatunek monotypowyzachodnie i południowo-wschodnie wybrzeże (na południe od Parku Narodowego Ankarafantsika; na południowy wschód aż do lasów przybrzeżnych strefy ochrony przyrody Mandena); zakres wysokości: 0–800 m n.p.m.DC: 12–14 cmDO: 13–14,5 cmMC: około 60 gcentruj|150pxMicrocebus griseorufusKollman, 1910mikrusek szarobrązowygatunek monotypowywybrzeże od Lamboharany i rezerwatu specjalnego Beza-Mahafaly do rezerwatów Berenty i Petriky na południu; zakres wysokości: 0–250 m n.p.m.DC: 12–13 cmDO: 14–15 cmMC: 40–50 gMicrocebus danfossiOlivieri, E. Zimmermann, Randrianambinina, Rasoloharijaona, R. Rakotondravony, Guschanski & Radespiel, 2007mikrusek leśnygatunek monotypowyznany tylko z obszaru między rzeką Sofia a rzeką Maevarano; zakres wysokości: 0–780 m n.p.m.DC: 12,7–13,6 cmDO: 16,5–17,3 cmMC: około 63 gcentruj|70pxMicrocebus ravelobensisE. Zimmerman, Ehresmann, Zeitemann, Radespiel, Randrianambinina & Rakotoarison, 1997mikrusek złotobrązowygatunek monotypowyobszar Parku Narodowego Ankarafantsika oraz Port-Bergé, pomiędzy rzeką Mahajamba i rzeką Sofia; granice zasięgu niepewne; zakres wysokości: poniżej 500 m n.p.m.DC: 9–13 cmDO: 14,7–17,4 cmMC: około 54–57 gMicrocebus macarthuriiRadespiel, Olivieri, Rasolofoson, Rakotondratsimba, Rakotonirainy, Rasoloharijoana, Randrianambinina, J.H. Ratsimbazafy, Ratelolahay, Randriamboavonjy, Rasolofoharivelo, Craul, Rakotozafy & Randrianarison, 2008mikrusek skrytygatunek monotypowyznany tylko z miejsca typowego (około 26 km na zachód od Maroantsetry)DC: 11–12 cmDO: około 14,7 cmMC: około 53 gMicrocebus jonahiSchüßler, Salmona, Blanco, Poelstra, Andriambeloson, A. Miller, Randrianambinina, Rasolofoson, Mantilla-Contreras, Chikhi, E.E. Louis, Yoder & Radespiel, 2020gatunek monotypowyznany tylko z obszaru w pobliżu AmbavalyDC: brak danychDO: brak danychMC: brak danychcentruj|150pxMicrocebus gerpiRadespiel, J.H. Ratsimbazafy, Rasoloharijaona, Raveloson, Andriaholinirina, R. Rakotondravony, Randrianarison, & Randrianambinina, 2012 mikrusek długoogonowygatunek monotypowyznany tylko z miejsca typowego w lesie Sahafina; zakres wysokości: 30–230 m n.p.m.DC: około 8,4 cmDO: około 14,8 cmMC: około 68 gMicrocebus tavaratraRasoloarison, S.M. Goodman & Ganzhorn, 2000mikrusek brązowogrzbietygatunek monotypowyobszar Ankarany, Analamerany, Andavakoery i Andrafiameny; zakres wysokości: 20–250 m n.p.m.DC: 12–14 cmDO: 15–16 cmMC: około 54 gMicrocebus tanosiRasoloarison, Weisrock, Yoder, D. Rakotondravony & Kappeler, 2013mikrusek większygatunek monotypowylasy Manantantely i IvoranaDC: 11,6–14 cmDO: 11,5–15 cmMC: 48–60 gMicrocebus jollyaeE.E. Louis, Coles, Andriantompohavana, Sommer, Engberg, Zaonarivelo, Mayor & Brenneman, 2006mikrusek szarobrzuchygatunek monotypowyKianjavato (być może tuż na południe od rzeki Mananara do północnego brzegu rzeki Mananjary) i las MarohitaDC: 13–14 cmDO: 12–14,5 cmMC: 49–89 gMicrocebus simmonsiE.E. Louis, Coles, Andriantompohavana, Sommer, Engberg, Zaonarivelo, Mayor & Brenneman, 2006mikrusek rudygatunek monotypowyznany tylko z obszaru Betampona, Zahamena i Tampolo oraz z wyspy Nosy Boraha (u północno-wschodniego wybrzeża)DC: około 9,2 cmDO: około 14,2 cmMC: 42–65 gcentruj|100pxMicrocebus mamiratraAndriantompohavana, Zaonarivelo, Engberg, Randriamampionona, McGuire, Shore, Rakotonomenjanahary, Brenneman & E.E. Louis, 2006mikrusek wyspowygatunek monotypowyNosy Be (głównie rezerwat przyrody Lokobe Strict) i przyległy ląd stałyDC: około 12,7 cmDO: około 14,3 cmMC: około 58 gMicrocebus margotmarshaeE.E. Louis, Engberg, McGuire, McCormick, Randriamampionona, Ranaivoarisoa, C.A. Bailey, Mittermeier & Lei Runhua, 2008mikrusek reliktowygatunek monotypowyznany tylko z miejsca typowego (klasyfikowany las Antafondro)DC: 11–12 cmDO: około 14 cmMC: około 49 gMicrocebus sambiranensisRasoloarison, S.M. Goodman & Ganzhorn, 2000mikrusek sambirańskigatunek monotypowyznany tylko z rezerwatu specjalnego Manongarivo; prawdopodobnie na półwyspie Ampasindava i masywie TsaratananaDC: 11–12 cmDO: 13,5–14,5 cmMC: około 45 gMicrocebus arnholdiE.E. Louis, Engberg, McGuire, McCormick, Randriamampionona, Ranaivoarisoa, C.A. Bailey, Mittermeier & Lei Runhua, 2008mikrusek samotnygatunek monotypowyznany tylko z Parku Narodowego Monagne d’Ambre i rezerwatu specjalnego Forêt d’AmbreDC: około 12,6 cmDO: 10,6–13,6 cmMC: około 45 gcentruj|150pxMicrocebus lehilahytsaraRoos & Kappeler, 2005mikrusek kasztanowatygatunek monotypowyw i wokół rezerwatu specjalnego Anjanaharibe-Sud aż na północny zachód do Bealalany, obszar Andasibe, rezerwat specjalny Analamazaotra, obszaro chroniony Anjozorobe-Angavo oraz Park Narodowy Mantadia; granice zasięgu niejasne; zakres wysokości: poniżej 1760 m n.p.m.DC: 8–9 cmDO: 10–12 cmMC: 45–48 gcentruj|80pxMicrocebus berthaeRasoloarison, S.M. Goodman & Ganzhorn, 2000mikrusek malutkigatunek monotypowyprzybrzeżny obszar Manabe na południe do rzeki Tsiribihina; zakres wysokości: 0–150 m n.p.m.DC: 9–9,5 cmDO: 13–14 cmMC: okołóo 31 gcentruj|150pxMicrocebus myoxinusW.C.H. Peters, 1852mikrusek karłowatygatunek monotypowylokalnie od północnego brzegu rzeki Tsiribihina na północ do Baie de Baly; zakres wysokości: 0–900 m n.p.m.DC: 12–13 cmDO: 14–15 cmMC: około 42 gcentruj|150pxMicrocebus rufus(Lesson, 1842)mikrusek rdzawygatunek monotypowygranice zasięgu nieznane; być może od Parku Narodowego Ranomafana do Parku Narodowego Andringitra; zakres wysokości: 0–2000 m n.p.m.DC: około 12 cmDO: 10,9–12,5 cmMC: około 44 g Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek bliski zagrożenia, – gatunek narażony, – gatunek zagrożony, – gatunek krytycznie zagrożony, – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia.
Uwagi
Przypisy
Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Lemurkowate