thumb|Manuskrypt Mahabharaty z ilustracją bitwy pod Kurukszetrą Mahabharata (sanskryt: Mahābhārata, महाभारत) – jeden z dwóch głównych hinduistycznych poematów epickich (obok Ramajany), znajdujący się w kategorii smryti i należący do głównych dzieł literatury indyjskiej. W hinduizmie nazywany jest piątą Wedą. Utwór jest często uznawany za najdłuższy epos na świecie. Zawiera 100 tys. ślok (200 tys. wersów), tak więc jest dziesięć razy dłuższy od Odysei i Iliady razem wziętychMahabharata, hindupedia.com.. Epos opowiada o historii starożytnych Indii. W jego skład wchodzi jedno z najważniejszych dzieł hinduizmu – Bhagawadgita.
Datowanie utworu Według tradycji hinduistycznej i samej Mahabharaty, utwór ten stworzył Wjasa, zawierając w nim esencję Wed, Wedang i Upaniszadów. Ponadto w eposie można znaleźć nauki z zakresu dziedzin wiedzy takich jak logika, edukacja, medycyna, astronomia, sztuka wojenna, joga, ekonomia, architektura, sztuka miłosna, etykaMahabharata-Gitapress Gorakhpur, Adi-parwa, adhjaja 1, śloki 62-70..
W rzeczywistości Wjasa jest postacią legendarną, dzieło powstawało stopniowo przez wiele wieków w postaci wyłącznie ustnej, prawdopodobnie już od okresu wedyjskiego, wchłaniając lokalne opowieści i podania. Pierwotnie liczyło zaledwie 8800 ślok, nazywało się „Dźaja” (Zwycięstwo), później dodano kolejne 24 tys. ślok i zmieniono nazwę utworu na „Bhārata” (Potomkowie Bharaty), natomiast w dzisiejszej formie zostało zredagowane pomiędzy II a VII w. n.e. Wielka bitwa opisywana w utworze według ostatnich badań mogła mieć miejsce około IX w. p.n.e.
thumb|Wyryty w skale wizerunek przedstawiający Wjasę i Ganeśę, układających Mahabharatę, znajdujący się w Angkor Wat w Kambodży
Początek Mahabharata zaczyna się następującym cytatem: ” नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम्। देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत्।। ”
(„Pokłon Narajanie, człowiekowi, zaprawdę też największemu z ludzi / Bogini Saraswati zaprawdę również zwycięstwo...”). Chociaż zdaniem niektórych naukowców Adi-parwa Mahabharaty zaczyna się od zwrotu „नारायणं नमस्कृत्य”, to według niektórych szkół teistycznych i innych naukowców zaczyna się od historii o niezwykłej światłości BrahmanaMahabharata-Gita Press Gorakhpur, Adi-parwa, adhjaja 1, śloka 52..
Różne nazwy Dosłownie mahabharatakhajana – „wielka opowieść o walce Bharatów”. Epos znany jest pod trzema nazwami: Dźaja, Bharata i Mahabharata. Według niektórych podań, Wjasa ułożył pierwsze 8800 ślok, które z powodu występowania w obydwu poematach motywu zwycięstwa prawości nad nieprawością, zostały zatytułowane Dźaja. Późniejsi mędrcy, władcy, poeci dodali do utworu własne fragmenty. Następnie Wjasa stworzył liczące 24 000 ślok dzieło bez innych anegdot o ryszich królach dynastii Surja i Ćandra, skoncentrowane tylko na dynastii Bharaty, zatytułowane Bharata. W Mahabharacie znajduje się legenda o tym jak bóstwa położyły na jednym ramieniu szalki cztery Wedy, a na drugim dzieło Wjasy, po czym poemat okazał się cięższy od razem wziętych Wed, toteż widząc wielkość tego dzieła, bóstwa i mędrcy zatytułowali je Mahabharata, po czym stało się ono najsłynniejszeMahabharata – Gita Press Gorakhpur, Adi-parwa, adhjaja 1, śloki 99-109..
Opowieść o spisaniu dzieła W Mahabharacie znajduje się opowieść o tym, jak Wjasa podczas odbywania ascezy i medytacji w Himalajach ułożył cały poemat w myślachMahabharata – Gita Press Gorakhpur, Adi-parwa, adhjaja 1, śloki 28-29.. Jednak z powodu stopnia skomplikowania i długości utworu, prości ludzie nie byliby w stanie go bezbłędnie spisać. Toteż Brahma powiedział Ganeśie, aby poszedł do Wjasy. Ganeśa przygotował się do pisania, jednak postawił warunek, że nie będzie żadnych przerw od momentu podniesienia przez niego pióra, aż do ukończenia dziełaMahabharat kisne likha।जयहिन्दी।बालसुब्रमण्यम ।३ अगस्त, २००९।अभिगमन तिथि:१ मई, २०१०.. Wjasa wiedział, że będzie bardzo trudno spełnić ten warunek, toteż sam też postawił warunek, że przed napisaniem wersetu Ganeśa będzie musiał go zrozumieć. Ganeśa przyjął propozycję. Wjasa w międzyczasie skomponował trudne śloki, tak aby mieć czas układać nowe, kiedy Ganeśa będzie próbował je zrozumieć. W ten sposób Mahabharata została spisana w ciągu trzech latMahabharata – Gita Press Gorakhpur, Adi-parwa, adhjaja 1, śloki 22-70.. Wjasa zbierając opowieści pierwszych świętych ludzi, stworzył pierwowzór eposu. Później porzucając część historii 24 tysiące ślok stworzyło dzieło „Bharata”. Później Wjasa stworzył nowe dzieło, które miało 3 miliony ślok w dewaloce, półtora miliona ślok w pitryloce i 1 400 000 w gandharwaloce. W świecie ludzi dzieło ma tylko 100 000 ślok. Aby uzupełnić nauczanie Mahabharaty, Wjasa przekazał je swojemu synowi Śukdewowi oraz innym mędrcom, takim jak Wajśampajan, Paila, Dźajmini, Asita-dewala itp.Ved Vyas ka yogdan।ब्राण्ड बिहार।. Śukdew nauczył tego jakszów, gandharwów i rakszasów. Ryszi Narada wyłożył to Bogom, Asita-dewala przodkom, a Wajśampajan ludziomMahabharata – Gita Press Gorakhpur, Adi-parwa, adhjaja 1, śloki 103 – 107.. Za sprawą Wajśampajana Mahabharata została opowiedziana na zebraniu podczas Dźanamedźaja-jadźni.
Podział Mahabharaty na 18 parw i 100 upaparwMahabharata – Gita Press Gorakhpur, Adi-parwa, adhjaja 2.
Numer parwy Nazwa parwy Numer upaparwy Nazwy upaparw Numer adhjaji i śloki Temat1Adiparwa 1–19 Anukramanikaparwa Parwasangrahaparwa Pauszjaparwa Paulomparwa Astikaparwa Amśawataraparwa Sambhawaparwa Dźatugrhaparwa Hidimbawaghaparwa Bakawaghaparwa Ćaitrarathaparwa Swajamwaraparwa Waiwahikaparwa Widuragamanaradźjalambhaparwa Ardźunawanawasaparwa Subhadraharnaparwa Haranaharanaparwa Khandawadahaparwa Majadarśanaparwa 227/7900 wstęp, narodziny książąt2Sabhaparwa 20–28 Sabhakrijaparwa Lokapalasabhakhjanaparwa Radźajasujarambhaparwa Radźasardhawadhaparwa Digwidźajaparwa Radźasujaparwa Ardhabiharanaparwa Śiśupalawadhaparwa Djutaparwa Anudjutaparwa 78/2511 budowa Indraprasthy i zamieszkanie Pandawów w lesie3Aranjakaparwa 29–50 Aranjaparwa Kirmijawadhaparwa Ardźunabhigamanaparwa Kaurataparwa Indralokabhigamanaparwa Nalopakhjanaparwa Tirthajatraparwa Dźatasurawadhaparwa Jakszajuddhaparwa Niwatakawaćajuddhaparwa Adźagaraparwa Markandejasamasjaparwa Draupadisatjabhamaparwa Ghoszajatraparwa Mrygaswaprodbhawaparwa Brihidraunikaparwa Draupadiharanaparwa Dźajadrathawimokszaparwa Ramopakhajanaparwa Patiwratamahatmajaparwa Kundalaharanaparwa Aranejaparwa 269/11664 12 lat życia Pandawów w lesie4Wirataparwa 51–55 Pandawapraweśaparwa Samajapalanaparwa Kićakawadhaparwa Goharanaparwa Wajwahikaparwa 67/20505 Udjogaparwa 56–65 Senodjogaparwa Sandźajajanaparwa Pradźagaraparwa Sanatsudźataparwa Janasandhiparwa Bhagawadjanaparwa Sajnjanirjanaparwa Ulukadutagamanaparwa Rathatirathasankhjaparwa Ambopakhjanaparwa 186/6698 przygotowania do wojny6 Bhiszmaparwa 66–69 Dźambukhandawinirmanaparwa Bhumiparwa Śrimadbhagawadgitaparwa Bhiszmawadhaparwa 117/5884 pierwsza część wojny Mahabharaty Bhiszma generałem Kaurawów7 Dronaparwa 70–77 Dronabhiszekaparwa Samśaptakawadhaparwa Abhimanjuwadhaparwa Pratidźnaparwa Dźajadrathawadhaparwa Ghatotkaćawadhaparwa Dronawadhaparwa Narajanastramokszaparwa 170/8909 kontynuacja wojny, Drona generałem8 Karnaparwa 78 Karnaparwa 79/4964 kontynuacja wojny, Karna generałem9Śaljaparwa 79–80 adrapraweśaparwa Gadaparwa 59/3220 ostatnia część wojny Śalja generałem10 Sauptikaparwa 81 Ajszikaparwa 18/870 zabicie śpiącej armii Pandawów przez Aśwatthamę11 Striparwa 82–84 Dźalapradanikaparwa Wilapaparwa Śraddhaparwa 27/77512 Śantiparwa 85–87 Radźadharmanuśasanaparwa Apaddharmaparwa Mokszadharmaparwa 339/14732 królewski abhiszek Judhiszthiry13 Anuśasanaparwa 88–89 Danadharmaparwa Bhiszmaswargarohanaparwa 186/8000 ostatnie nauczenie Bhiszmy14 Aśwamedhikaparwa 90–92 Aśwamedhaparwa Anugitaparwa Wajsznawaparwa 103/3320 wykonanie aśwamedhy przez Judhiszthirę15 Aśrambasikaparwa 93–95 Aśramawasaparwa Putradarśanaparwa Naradagamanaparwa 82/1506 Dhritarasztra, Gandhari i Kunti zakładają w lesie aśram16 Mausulaparwa 96 Mausulaparwa 8/320 Wojna między Jadawami17 Mahaprasthanikaparwa 97 Mahaprasthanikaparwa 3/12318 Swargarohanaparwa 98 Swargarohanaparwa 5/207 Podróż Pandawów do niebaHariwamśaparwa 99–100 Wisznuparwa Bhawiszjaparwa 12000
thumb|Mapa Indii z okresu Mahabharaty
Treść Mahabharaty
Geneza dynastii Kuru i królewski abhiszek dynastii Pandu Według Puran, Brahma był ojcem Atriego, Atri ojcem Ćandry, Ćandra Budhy, a Budha był ojcem Nandy. Nandy synem był Aju, synem Aju król Nahusza, a Nahuszy Jajati. Synem Jajati był Puru. Z klanu Puru pochodził Bharata, zaś dynastia Kuru wywodziła się z klanu Bharatów. Z rodu Kuru pochodził Śantanu. Z rodu Śantanu pochodził Bhiszma. Córka Śantanu Satjawati urodziła Ćitrangadę i Wićitrawirję. Ćitrangada został zabity przez Gandharwę o tym samym imieniu, a Wićitrawirja umarł na suchoty. Wtedy, na polecenie Satjawati, Wjasa wedle zwyczaju spłodził z Ambiką Dhrytarasztrę i Pandu z Ambaliką. Dhrytarasztra spłodził stu synów z Gandhari, spośród których największym był Durjodhana, a pięcioma synami Pandu byli Ardźuna, Judhisztira, Bhima, Nakula, Sahadewa. Dhrytarasztra był ślepy od urodzenia, toteż na jego miejsce Pandu został ustanowiony królem. Pewnego razu Pandu, polując w lesie, zabił z łuku rysziego w postaci kopulującego jelenia. Ryszi rzucił na Pandu klątwę, że ten też umrze podczas seksu, co bardzo zmartwiło Pandu, więc udał się do swoich małżonek i razem porzucili dotychczasowe życie, aby udać się do leśnej pustelni, a Dhrytarasztrę uczynili tymczasowym rządcą.
Narodziny Pandawów i spisek domu Lakszy Na polecenie króla Pandu Kunti zaprosiła rysziego Durwasę, aby począć z nim Judhisztirę, Waju, aby począć z nim Bhimę, i Indrę, by począć z nim Ardźunę. Kunti nauczyła Madri tej mantry i ta poczęła z Aświnakumarami Nakulę i Sahadewę. Pewnego razu, gdy Pandu przechadzał się w lesie z Madri koło brzegu jeziora, zawładnęła nim namiętność i gdy rozpoczął stosunek z Madri, umarł na skutek klątwy rysziego. Madri dopełniła obrzędu sati, a Kunti udała się do Hastinapury celem zapewnienia synom wychowania i rozwoju. Przed ślubem Kunti porodziła Karnę z promieni słonecznych, ale pozostawiła go w obawie przed publicznym ośmieszeniem. Rydwanista Dhrytarasztry Adhirath uratował go, aby zapewnić mu wychowanie. Zainteresowania Karny dotyczyły przeważnie spraw wojskowych, toteż Drona zapewnił mu naukę u Paraśuramy. Wiarołomość Śakuniego pomogła kilka razy w dzieciństwie Durjodhanie próbować zabić Pandawów, a w ich młodości, kiedy Judhisztira został księciem, wysyłając Pandawów do domu Lakszy, próbował ich podpalić, jednak dzięki pomocy Widury wydostali się z podpalonego pałacu.
Swajamwara Draupadi Pandawowie odjechali stamtąd do miasta Ekćakra i przybrawszy ubrania munich osiedlili się w domach braminów. Później z polecenia Wjasy pojechali do Pańćali na swajamwarę Draupadi. Tam jeden król po drugim próbował trafić w rybę służącą jako cel, jednak bezskutecznie. Pomimo trudności Ardźunie udało się trafić w cel. Zgodnie ze słowami matki Kunti Draupadi została wydana za żonę pięciu Pandawom. Podczas swajamwary Draupadi pojawiła się myśli nie tylko u Durjodhany, ale także u Drupady, Dhrytarasztry i innych, czy ta piątka braminów to bracia Pandawowie. Toteż, aby to sprawdzić, Drupada wezwał ich do pałacu królewskiego. W królewskim pałacu Dhrysztadjumna i Drupada najpierw rozłożyli skarby, to Pandawowie w żaden sposób nie okazali nimi zainteresowania. Jednak kiedy weszli do zbrojowni, okazali duże zainteresowanie bronią i wzięli ze sobą te, które im się najbardziej podobały. Widząc to, Drupada przekonał się, że to na pewno pięciu Pandawów.
Ustanowienie Indraprasthy