Augustyn Dyrda (ur. 4 lipca 1926 w Wyrach, zm. 3 lutego 2023) − polski rzeźbiarz.
Życiorys Syn Wiktorii i Szczepana, kolejarza (zm. w 1928), urodził się w wyrskiej leśniczówce. Spędził dzieciństwo w Tychach. W 1939 roku zdał egzamin do pszczyńskiego Gimnazjum im. Bolesława Chrobrego. Od maja 1940 roku został zaciągnięty do gminnych prac interwencyjnych. Od 1942 roku pracował w Zakładach Büschla w Mikołowie, gdzie uczył się zawodu kotlarza, a następnie zawodu ślusarza konstrukcyjnego. Po podpisaniu przez matkę Volkslisty jako Niemiec został wcielony do Reichsarbeitsdienst. Został zaciągnięty do Wehrmachtu w 1944 roku, jego dywizję skierowano do Sergassi; od maja 1945 roku przebywał w Belgradzie w niewoli.
1 września 1945 roku powrócił z wojny. Uczył się w bielskiej szkole malarstwa, rzeźby i grafiki m.in. u Edwarda Piwowarskiego i Jerzego Zitzmana. Studiował na krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych w latach 1948–1954 (dyplom z wyróżnieniem), uczeń profesora Xawerego Dunikowskiego. Po studiach pracował dwa lata w Krakowie. Wziął ślub w 1951 roku. Był członkiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Specjalizował się w dużych pomnikach, popiersiach i medalach. Mieszkał i pracował w Tychach-Paprocanach, żonaty z Mirosławą. W 1995 roku Piotr Jaworski zrealizował o nim krótkometrażowy film biograficzny pt. Na zlecenie. Zmarł 3 lutego 2023 roku.
Twórczość Stworzył wiele realizacji pomnikowych, zajmował się także rzeźbami plenerowymi, portretami, tablicami pamiątkowymi, medalami i małymi formami rzeźbiarskimi. Wykonał ponad sto rzeźb.
Wybrane dzieła: figura Grzegorza Fitelberga – praca dyplomowa, około 1954 trzy rzeźby sakralne (z Jerzym Potępą), 1954 płaskorzeźby (muzykujący górnik i tańcząca dziewczyna) na budynku domu kultury Osiedla A, Tychy, lata 50. XX wieku figura Józefa Stalina, Skawina, przed Hutą Aluminium, 1954, usunięta około 1956 rzeźba plenerowa Chłopcy z gęsią, Tychy, 1956, odsłonięta wiosną 1957, Osiedle B (wraz z Tadeuszem Głodem) pomnik Powstańca Śląskiego, Tychy, 1958 (przeniesiony z cokołu na Placu Wolności pod siedzibę Muzeum Miejskiego jako rzeźba plenerowa) grupa rzeźbiarska Niedźwiadki, Tychy, Park Niedźwiadków, 1962 rzeźba plenerowa Zakochani I, Chorzów, Park Śląski, 1963 rzeźba plenerowa Zakochani II, Chorzów, Park Śląski, 1965 rzeźba plenerowa W objęciu, Chorzów, Park Śląski, 1968 rzeźba plenerowa Dyskobol, Będzin, 1968 pomnik Bohaterów Armii Sowieckiej na cmentarzu żołnierzy radzieckich, Bielsko-Biała, 1968 (projekt Ryszard Sroczyński) pomnik Postacie z Międzynarodówką na ustach, pod czerwonym sztandarem, Dąbrowa Górnicza, odsłonięty 8 listopada 1970 roku rzeźba plenerowa Kobieta z gitarą, Bytom, plac Karin Stanek rzeźba plenerowa Pierwszy krok, Jastrzębie-Zdrój, ul. Łowicka (pierwotnie na Osiedlu Pionierów) pomnik Tadeusza Kościuszki, Dąbrowa Górnicza, 1972 pomnik Walki i Pracy (tzw. Żyrafa), Tychy, 1975 (wraz z Emilianem Piaseckim) rzeźba grupowa Tańczące Eurydyki greckie, Kalisz, Park Miejski, 1976 pomnik-popiersie Feliksa Dzierżyńskiego, Dąbrowa Górnicza, ul. Jana III Sobieskiego, naprzeciwko Huty Bankowej, odsłonięty 11 września 1977 roku, usunięty jesienią 1990 roku rzeźba Uskrzydlona dziewczyna w tiulu, Park Kultury, Katowice, 1979 pomnik ks. dra Jana Dzierżona, Kluczbork, 1981 pomnik Arki Bożka, Racibórz, 1980 rzeźba plenerowa Karolinka, Tychy, 1984 (przeniesiona w 2014 roku na teren w pobliżu szkoły podstawowej nr 37 w Tychach) popiersie Jerzego Ziętka, Katowice, Gmach Sejmu Śląskiego, 1987 pomnik Konstantego Rokossowskiego, Legnica, Plac Przyjaźni Polsko-Radzieckiej (ob. Plac Orląt Lwowskich), odsłonięty 4 listopada 1987 roku, usunięty 20 października 1992 roku, wrócił do Legnicy w 2019 roku, gdzie jest prezentowany na wystawie plenerowej „Cień gwiazdy. Relikty legnickich pomników PRL-u” przy cmentarzu poległych żołnierzy Armii Czerwonej; w 2020 roku pomnik został skradziony i porzucony bez głowy na polach pomnik-popiersie Iwana Koniewa, Dąbrowa Górnicza, dziedziniec Technicznych, ul. Stanisława Łańcuckiego (obecnie ul. Emilii Zawidzkiej) Zakładów Naukowych, odsłonięty 26 stycznia 1989 roku, usunięty jesienią 1990 roku pomnik św. Jana Bosko, Oświęcim, 1998 pomnik Friedricha Wilhelma von Redena, Chorzów, 2002 (rekonstrukcja) statuetka „Górnośląskiego Tacyta” pomnik Augusta Kissa, Tychy-Paprocany, ul. Władysława Sikorskiego, 2003 popiersie Stefana Roweckiego, Tychy, przy siedzibie WKU, odsłonięte 19 września 2003 roku rzeźba Stary Alojz, Tychy, odsłonięta 11 maja 2007, brąz rekonstrukcja przedwojennego pomnika Powstańca Śląskiego, Tychy, 2007 pomniejszone repliki rzeźb Marcina Rożka: popiersi Karola Miarki, Pawła Stalmacha i Juliusza Ligonia, Katowice, Gmach Sejmu Śląskiego
Galeria
Przypisy
Kategoria:Urodzeni w 1926 Kategoria:Polacy wcieleni do Wehrmachtu w czasie II wojny światowej Kategoria:Absolwenci Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie Kategoria:Polscy rzeźbiarze Kategoria:Członkowie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Kategoria:Ludzie związani z Tychami Kategoria:Zmarli w 2023