Żyto (Secale L.) – rodzaj roślin jednorocznych, rzadziej dwuletnich z rodziny wiechlinowatych. Liczy 9 gatunków. Rośliny te występują w południowej i południowo-wschodniej Europie, w północnej Afryce oraz zachodniej Azji, na wschodzie sięgając po zachodnie Himalaje i region Sinciang w zachodnich Chinach. Jeden gatunek (S. africanum) rośnie w Południowej Afryce.
Ze względów gospodarczych najważniejsze znaczenie ma żyto zwyczajne S. cereale.
Morfologia Pokrój Trawy kępowe, bez rozłogów. Źdźbła zwykle prosto wzniesione. Korzenie Silnie rozwinięty system korzeniowy (łączna długość korzeni jednej rośliny wraz z włośnikami sięgać może ponad 10 tys. km). Liście W pączku zwinięte, później płasko rozpostarte. Kwiaty Zebrane w dwukwiatowe kłoski (czasem ze szczątkowym trzecim kwiatem), a te w dwurzędowe, gęste kłosy. Kłoski siedzą na osi kłosa pojedynczo. Plewy są zaostrzone i zaopatrzone w wyraźny kil. Plewka dolna z długą i szorstką ością. Owoce Ziarniaki o kształcie podłużnym, nieco bocznie spłaszczone, z podłużnym wgłębieniem i owłosionym wierzchołkiem.
Systematyka Pozycja systematyczna Rodzaj z rodziny wiechlinowatych (Poaceae), rzędu wiechlinowców (Poales). W obrębie rodziny należy do podrodziny wiechlinowych (Pooideae), plemienia Triticeae.
Wykaz gatunków Secale africanum Stapf Secale anatolicum Boiss. Secale cereale L. – żyto zwyczajne Secale ciliatoglume (Boiss.) Grossh. Secale iranicum Kobyl. Secale segetale (Zhuk.) Roshev. Secale strictum (C.Presl) C.Presl – żyto krzyca, żyto pastewne Secale sylvestre Host Secale vavilovii Grossh.
Żyto zwyczajne skrzyżowane z pszenicą dało mieszańca – pszenżyto ×Triticosecale.
Zastosowanie Żyto zwyczajne jest popularną rośliną uprawną. Z ziaren wyrabia się mąkę, którą stosuje się głównie do wypieku chleba. Produkuje się z nich też etanol. Ziarno żyta stosowane jest także do wyrobu pasz dla drobiu, bydła i trzody chlewnej. Z żyta wyrabia się także zielonkę, kiszonkę, użytkuje się siano. Siano służy m.in. do wyrobu tarcz łuczniczych.
Z innych gatunków jako roślinę pastewną wykorzystuje się żyto krzyca S. strictum (≡ S. montanum).
Przypisy
Kategoria:Wiechlinowate
Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza