System rachunków narodowych – wewnętrznie uporządkowany zbiór spójnych, logicznych i zintegrowanych rachunków makroekonomicznych, bilansów i tablic opracowanych według obowiązujących norm i reguł statystycznych, służący do pomiaru efektów działalności gospodarczej w krajach o gospodarce rynkowej.
W gospodarce światowej obowiązują obecnie dwie metody pomiaru efektów działalności gospodarczej: zalecana przez ONZ (SNA 93) zalecana przez Unię Europejską (ESA 95)
Funkcje Główne funkcje systemu rachunków narodowych to: rola koordynacyjna i zapewnianie spójności informacji statystycznych podstawa dla prowadzenia skoordynowanych analiz makroekonomicznych będących podstawą wielu procesów decyzyjnych
Mierniki Do podstawowych mierników systemu rachunków narodowych należą: Produkt krajowy brutto Produkt narodowy brutto Produkt narodowy netto wielkość dochodów osobistych
Mierniki zmodyfikowane System Rachunków Narodowych operujący takimi miarami, jak PKB czy PNB zaczęto modyfikować w celu opracowania bardziej adekwatnej miary jakości życia obejmującej również jakość środowiska przyrodniczego. Do wskaźników ekologicznych opartych na modyfikacji SNA należy zaliczyć: mierniki dobrobytu ekonomicznego Nordhausa i Tobina (MEW – Measure of Economic Welfare) mierniki krajowego dobrobytu (NNW – Net National Welfare) miernik ekonomicznych aspektów dobrobytu (EAW – Index of the Economic Aspects Welfare) wskaźnik ekologicznych bogactw naturalnych Daly’ego i Cobba nazywany miernikiem trwałego dobrobytu ekonomicznego (ISEW – Index of Sustainable Economic Welfare)
System Rachunków Narodowych ONZ (ang. United Nations System of National Accounts – UNSNA, SNA) Jest to opis sposobu pomiaru wyników pracy społeczeństwa opracowany w wyniku współpracy Organizacji Narodów Zjednoczonych, Międzynarodowego Funduszu Walutowego, Komisji Wspólnot Europejskich, Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju oraz Banku Światowego.
Po raz pierwszy został opublikowany w 1952 roku. Jego twórcami są laureaci Nagrody Nobla Simon Kuznets i Richard Stone. Obecna wersja pochodzi z 1993 roku.
Zalety System dostosowany do warunków gospodarki rynkowej System wewnętrznie spójny System uzgodniony międzynarodowo i odpowiadający standardom międzynarodowym
Zastrzeżenia wobec SNA System Rachunków Narodowych zalecany przez ONZ posiada według niektórych ekonomistów i statystyków różne wady. Najważniejsze z nich to: Nie jest spójny z innymi statystykami, m.in. statystyką przedsiębiorstw czy statystyką budżetową Nie pozwala na pełną ocenę rozmiarów aktywności gospodarczej, gdyż nie uwzględnia działalności produkcyjnej wykonywanej w ramach gospodarstwa domowego, poza tym nie rozwiązano w ramach systemu problemu szacunków wartości realnych wartości dodanej jednostek nierynkowych Nie charakteryzuje poprawnie poziomu dobrobytu ani nie uwzględnia w rachunkach degradacji środowiska naturalnego i emisji zanieczyszczeń Zawarte w nim definicje zużycia pośredniego i spożycia końcowego są niewłaściwe Zasada zaliczania wydatków na ochronę zdrowia do wydatków podnoszących poziom życia gospodarstw domowych jest wątpliwa Zawarta w nim definicja akumulacji jest niedokładna
Europejski System Rachunków Narodowych i Regionalnych (ESA 95) Europejski System Rachunków Narodowych i Regionalnych to międzynarodowy standard metodologiczny i rachunkowy dla szczegółowego opisu gospodarki(tj. regionów, krajów czy grup krajów), jej składowych oraz relacji z innymi gospodarkami.
Zastąpił wydany w 1970 roku Europejski System Zintegrowanych Rachunków Ekonomicznych. Jest w pełni zgodny ze zrewidowanym światowym podręcznikiem rachunków narodowych (SNA 93), jednak jest bardziej zorientowany na warunki i dane wymagane przez Unię Europejską. Jest zharmonizowany w zakresie pojęć i klasyfikacji stosowanych w wielu innych statystykach społecznych i gospodarczych. Dzięki temu może być podstawą odniesienia dla statystyki społecznej i gospodarczej Unii Europejskiej i jej Krajów Członkowskich.
Znaczenie ESA jest wykorzystywany do: kontroli realizacji i prowadzenia europejskiej polityki pieniężnej, ustalania wysokości wsparcia finansowego dla określonych regionów Unii Europejskiej (wydatki z funduszy strukturalnych UE zależą między innymi od liczb wynikających z regionalnych rachunków narodowych), określania środków własnych UE.
Schemat ESA Podstawowy schemat ESA uwzględnia: Rachunki sektorów – opis różnych etapów procesów gospodarczych według sektorów instytucjonalnych, a także bilanse dla opisu stanów aktywów, pasywów i wartości netto na początek i koniec okresów księgowych Kompleks przepływów międzygałęziowych i rachunki według rodzajów działalności – opisują bardziej szczegółowo procesy produkcji oraz przepływy wyrobów i usług
Schemat ESA zawiera ponadto omówienie pojęć ludności i pracujących.
Różnice między ESA 95 a SNA 93 Chociaż ESA 95 jest w pełni zgodny z SNA 93, istnieje między nimi kilka różnic: ESA zawiera dodatkowe rozdziały poświęcone transakcjom dotyczącym produktów, transakcjom podziału i transakcjom finansowym ESA opisuje pojęcia w sposób bardziej szczegółowy, stosuje dodatkowe wyjaśnienia ESA zawiera rozdziały dotyczące rachunków regionalnych i kwartalnych a SNA zawiera rozdział poświęcony rachunkom satelitarnym ESA określa dokładne progi, od których zależy sposób rejestracji ESA pomija produkcję niektórych wyrobów jako nieistotną dla krajów UE ESA zawiera odniesienia do specyficznych układów instytucjonalnych w UE ESA zawiera specyficzne klasyfikacje EU ESA zawiera dodatkową klasyfikację dla wszystkich transakcji zewnętrznych
Polski system rachunków narodowych Założenia polskiego systemu rachunków narodowych są zgodne zarówno z założeniami zalecanymi przez ONZ, jak i przez Unię Europejską, uwzględniają jednak specyfikę polskiego systemu organizacyjnego i prawnego.
Bibliografia System Rachunków Narodowych (SRN) Tom I, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 1996
System Rachunków Narodowych (SRN) Tom II, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 1997
Europejski System Rachunków Narodowych i Regionalnych ESA 1995, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2000
Michał Gabriel Woźniak, Wzrost gospodarczy. Podstawy teoretyczne, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Krakowie, Kraków 2004, .
Linki zewnętrzne Główny Urząd Statystyczny
Kategoria:Makroekonomia