Wolnościowy socjalizm – termin używany wobec różnych antyautorytarnych, antyetatystycznych oraz wolnościowych ideologii politycznych w łonie ruchu socjalistycznego, które odrzucają koncepcję socjalizmu zakładającą państwową kontrolę gospodarki, jednocześnie krytykując relacje pracy najemnej i postulując samorządność pracowniczą oraz stosowanie niehierarchicznych, zdecentralizowanych struktur organizacyjnychPrichard, Alex; Kinna, Ruth; Pinta, Saku; Berry, Dave, eds. (December 2012). Libertarian Socialism: Politics in Black and Red. Palgrave Macmillan. p. 13. "Their analysis treats libertarian socialism as a form of anti-parliamentary, democratic, antibureaucratic grass roots socialist organisation, strongly linked to working class activism."Masquelier, Charles (2014). Critical Theory and Libertarian Socialism: Realizing the Political Potential of Critical Social Theory. New York and London: Bloombury. p. 189. "What is of particular interest here, however, is the appeal to a form of emancipation grounded in decentralized, cooperative and democratic forms of political and economic governance which most libertarian socialist visions, including Cole's, tend to share.".
Ogólna charakterystyka Wolnościowy socjalizm jest filozofią Zachodu o różnorodnych interpretacjach, choć w jego wielu wcieleniach można znaleźć pewne ogólne podobieństwa. Ideologia ta często odrzuca samą instytucję państwa podkreślając, że wolne i sprawiedliwe społeczeństwo można osiągnąć poprzez zniesienie autorytarnych instytucji kontrolujących pewne środki produkcji i podporządkujących większość społeczeństwa klasie posiadającej bądź elicie politycznej i gospodarczejMendes, Silva (1896). Socialismo Libertário ou Anarchismo. 1. "Society should be free through mankind's spontaneous federative affiliation to life, based on the community of land and tools of the trade; meaning: Anarchy will be equality by abolition of private property (while retaining respect for personal property) and liberty by abolition of authority.". Wolnościowi socjaliści opowiadają się za zdecentralizowanymi strukturami opartymi na demokracji bezpośredniej oraz federacyjnych lub konfederacyjnych zrzeszeniach, takich jak panele obywatelskie, spółdzielnie (kooperatywy), wolnościowy municypalizm, związki zawodowe czy rady pracownikówHart, David M.; Chartier, Gary; Kenyon, Ross Miller; Long, Roderick T., eds. (2017). Social Class and State Power: Exploring an Alternative Radical Tradition. Palgrave. p. 300. "[...] preferring a system of popular self governance via networks of decentralized, local, voluntary, participatory, cooperative associations-sometimes as a complement to and check on state power [...].". Dążą do ustanowienia wolnościowych i dobrowolnych relacji między ludźmiDiemer, Ulli (Summer 1997). "What is Libertarian Socialism?". The Red Menace. 2 (1). "What is implied by the term 'libertarian socialism'?: The idea that socialism is first and foremost about freedom and therefore about overcoming the domination, repression, and alienation that block the free flow of human creativity, thought, and action. [...] An approach to socialism that incorporates cultural revolution, women's and children's liberation, and the critique and transformation of daily life, as well as the more traditional concerns of socialist politics. A politics that is completely revolutionary because it seeks to transform all of reality. We do not think that capturing the economy and the state lead automatically to the transformation of the rest of social being, nor do we equate liberation with changing our life-styles and our heads. Capitalism is a total system that invades all areas of life: socialism must be the overcoming of capitalist reality in its entirety, or it is nothing." poprzez identyfikację, krytykę oraz rzeczywiste zniesienie relacji autorytarnych we wszystkich aspektach życia ludzkiegoMcLaughlin, Paul (2007). Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism. AshGate. p. 1. "Authority is defined in terms of the right to exercise social control (as explored in the "sociology of power") and the correlative duty to obey (as explred in the "philosophy of practical reason"). Anarchism is distinguished, philosophically, by its scepticism towards such moral relations – by its questioning of the claims made for such normative power – and, practically, by its challenge to those "authoritative" powers which cannot justify their claims and which are therefore deemed illegitimate or without moral foundation.". W związku z tym podkreślają swoją odrębność względem zarówno autorytarnego bolszewizmu i leninizmu, jak i reformistycznej socjaldemokracji i fabianizmuO'Neil, John (1998). The Market: Ethics, Knowledge and Politics. Routledge. p. 3. "It is forgotten that the early defenders of commercial society like [Adam] Smith were as much concerned with criticising the associational blocks to mobile labour represented by guilds as they were to the activities of the state. The history of socialist thought includes a long associational and anti-statist tradition prior to the political victory of the Bolshevism in the east and varieties of Fabianism in the west.El-Ojeili, Chamsi (2015). Beyond post-socialism. Dialogues with the far-left. Palgrave Macmillan. p. 8. "In some ways, it is perhaps fair to say that if Left communism is an intellectual- political formation, it is so, first and foremost, negatively – as opposed to other socialist traditions. I have labelled this negative pole 'socialist orthodoxy', composed of both Leninists and social democrats. [... What I suggested was that these Left communist thinkers differentiated their own understandings of communism from a strand of socialism that came to follow a largely electoral road in the West, pursuing a kind of social capitalism, and a path to socialism that predominated in the peripheral and semi- peripheral countries, which sought revolutionary conquest of power and led to something like state capitalism. Generally, the Left communist thinkers were to find these paths locked within the horizons of capitalism (the law of value, money, private property, class, the state), and they were to characterize these solutions as statist, substitutionist and authoritarian.".
Jako środek do osiągnięcia celów, zwolennicy wolnościowego socjalizmu proponują decentralizację władzy politycznej i gospodarczej, zwykle obejmującą socjalizację prywatnej własności i przedsiębiorstw na dużą skalę (zachowując poszanowanie własności osobistej). Wolnościowy socjalizm zaprzecza zasadności większości form znaczącej ekonomicznie własności prywatnej, traktując relację własności w systemie kapitalistycznym jako formę dominacji, która jest antagonistyczna wobec wolności jednostki.
Do przeszłych i obecnych filozofii oraz ruchów politycznych wolnościowego socjalizmu najczęściej zalicza się anarchistyczne szkoły myślenia, zwłaszcza anarchizm społeczny i indywidualistyczny. Inne obejmują m.in. autonomizm, komunalizm, demokratyczny konfederalizm, rewolucyjny syndykalizm czy marksizm wolnościowy, a także w niektórych wersjach socjalizm utopijny.
Historia Określenie „wolnościowy socjalizm” wywodzi się od Josepha Déjacque, który w połowie XIX w. ukuł termin „wolnościowiec” (fr. libertaire) w dyskusji z Pierre’em Josephem Proudhonem z uwagi na negatywne konotacje słowa „anarchista” i „anarchia” (rozumiana potocznie jako synonim chaosu).
Pierwszym dziennikiem anarchistycznym, który użył terminu wolnościowy, był Le Libertaire, Journal du Mouforcement Social, publikowany w Nowym Jorku w latach 1858–1861 przez francuskiego anarchokomunistę Josepha Déjacque. Kolejne zarejestrowane użycie tego terminu miało miejsce w Europie, kiedy określenie "wolnościowy komunizm" zostało użyte podczas francuskiego regionalnego kongresu anarchistycznego w Hawrze (16–22 listopada 1880). W styczniu 1881 wydano francuski manifest dotyczący „komunizmu wolnościowego lub anarchistycznego”. Wreszcie w 1895 czołowi anarchiści, Sébastien Faure oraz Louise Michel opublikowali La Libertaire we Francji. Słowo to pochodzi od francuskiego słowa libertaire, które było wykorzystywane do uniknięcia francuskiego zakazu publikacji anarchistycznych pod koniec XIX w. Tradycyjnie słowo „wolnościowy” w terminie „wolnościowy socjalizm” było używane jako synonim anarchizmu i według niektórych jest to pierwotne znaczenie tego terminu.
Przykładowy podział Nurty anarchistyczne: mutualizm anarchokolektywizm anarchokomunizm (w krajach hiszpańskojęzycznych nazywany „wolnościowym komunizmem”) anarchoindywidualizm anarchosyndykalizm anarchofeminizm zielony anarchizm
Nurty marksistowskie lub marksistowsko-anarchistyczne: ekologia społeczna ekonomia uczestnicząca komunizm rad marksizm autonomistyczny zapatyzm wolnościowy municypalizm demokratyczny konfederalizm sytuacjonizm
Przypisy „Socjalizm, jak utrzymują anarchiści, może oznaczać tylko bezklasowe i antyautorytarne (libertariańskie) społeczeństwo, w którym ludzie sami decydują o swoich sprawach [...]”. „A więc, zamiast być oksymoronem, określenie „libertariański socjalizm” wskazuje, że prawdziwy socjalizm musi być wolnościowy i że libertarianin, który nie jest socjalistą, jest po prostu hipokrytą. Jako że prawdziwi socjaliści sprzeciwiają się pracy najemnej, muszą również sprzeciwiać się państwu z takich samych powodów. Podobnie, konsekwentni libertarianie muszą sprzeciwiać się pracy najemnej z takich samych powodów, z jakich sprzeciwiają się państwu”. „Zatem libertariański socjalizm odrzuca ideę państwowej kontroli nad środkami produkcji razem z samą ideą państwa. Poprzez samozarządzanie pracownicze pozwala zadać kres władzy, wyzyskowi i hierarchii w produkcji”.
Bibliografia