Ryś (Lynx) – rodzaj drapieżnych ssaków z podrodziny kotów (Felinae) w obrębie rodziny kotowatych (Felidae). Dawniej zwany ostrowidzem.
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w lasach Europy (Portugalia, Hiszpania, Francja, Niemcy, Norwegia, Szwecja, Finlandia, Estonia, Łotwa, Litwa, Białoruś, Ukraina, Polska, Czechy, Słowacja, Austria, Szwajcaria, Włochy, Słowenia, Węgry, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Albania, Grecja, Macedonia, Serbia, Bułgaria i Rumunia), Azji (Rosja, Gruzja, Armenia, Azerbejdżan, Turcja, Irak, Iran, Turkmenistan, Uzbekistan, Kazachstan, Mongolia, Chińska Republika Ludowa, Kirgistan, Tadżykistan, Afganistan, Pakistan, Indie, Nepal, Bhutan i Korea Północna) i Ameryki Północnej (Kanada, Stany Zjednoczone i Meksyk).
Charakterystyka Długość ciała 65–110 cm, długość ogona 5–23 cm; masa ciała 5–29 kg (samce są o około 25% większe i cięższe od samic). Są to zwierzęta średniej wielkości, o uszach zaokrąglonych, zakończonych pędzelkami ciemnych, najczęściej czarnych włosów. Ciało rysia jest zakończone krótkim ogonem.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1792 roku brytyjski przyrodnik Robert Kerr w publikacji własnego autorstwa dotyczącej królestwa zwierząt. Na gatunek typowy Kerr wyznaczył (Linneuszowska tautonimia) rysia euroazjatyckiego (L. lynx).
Etymologia Lynx (Linx): lynx, λυγκος lynkos ‘ryś’. Lynceus (Lyncus, Lynchus): Linkeus (gr. Λυγκεύς Lynkeús, Λυγκέας Lynkéas), w mitologii greckiej jeden z Argonautów słynący z bystrego wzroku. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Felis lynx . Pardina: zdrobnienie ‘lampart, pantera’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Felis pardina . Cervaria: łacińskie określenie odnoszące się do jelenia; lupus cemarius – termin używany przez Pliniusza na określenie rysia. Gatunek typowy: Gray wymienił pięć gatunków – Felis isabellina (= Felis lynx ), Felis pardina , Felis rufa , Lynx fasciatusPodgatunek L. rufus. , Felis maculata (= Felis rufa ) – z których gatunkiem typowym jest Felis pardina . Eucervaria: gr. ευ eu ‘typowy’; rodzaj Cervaria .
Podział systematyczny Rodzaj Lynx prawdopodobnie dzieli swój klad z rodzajami Puma, Prionailurus i Felis. Lynx pierwszy oddzielił się od głównej linii rozwojowej. Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|150pxLynx rufus(von Schreber, 1777)ryś rudy4 podgatunkiod południowej Kanady (od Kolumbii Brytyjskiej na wschód do Quebecu) na południe przez całe Stany Zjednoczone do środkowego Meksyku; zakres wysokości: 0–3500 m n.p.m.DC: 65–105 cmDO: 9–11 cmMC: 5,8–13,3 kgcentruj|150x150pxLynx canadensisKerr, 1792ryś kanadyjskigatunek monotypowytajga Alaski, środkowej i południowej Kanady (w tym Nowa Fundlandia) na południe wzdłuż Gór Skalistych do Kolorado (Stany Zjednoczone); zakres wysokości: 0–4310 m n.p.m.DC: 76–107 cmDO: 5–12,7 cmMC: 5–17,3 kgcentruj|150pxLynx lynx(Linnaeus, 1758)ryś euroazjatycki6 podgatunkówEurazja od Skandynawii i Francji na wschód po wschodnią Syberię i Chińską Republikę Ludową, na południe do Turcji, Kaukazu, północnego Iranu, Wyżyny Tybetańskiej i Himalajów; wytępiony z części zachodniej i środkowej Europy; zakres wysokości: 0–5500 m n.p.m.DC: 80–110 cmDO: 16–23 cmMC: 15–29 kgcentruj|150pxLynx pardinus(Temminck, 1827)ryś iberyjski gatunek monotypowypołudniowo-zachodnia Hiszpania, reintrodukowany do południowej Portugalii; zakres wysokości: 0–1400 m n.p.m.DC: 68–82 cmDO: 12,5–16 cmMC: 7–14 kg Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek narażony.
Opisano również gatunki wymarłe: Lynx hei (Azja; pliocen–plejstocen) Lynx issiodorensis (Europa; pliocen) Lynx peii (Azja; pliocen–plejstocen) Lynx proterolyncis (Ameryka Północna; pliocen) Lynx shansius (Azja; pliocen) Lynx teilhardi (Azja; plejstocen) Lynx thomasi (Afryka; plejstocen) Lynx variabilis (Azja; plejstocen)
Uwagi
Przypisy Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Kotowate